Pracownik zakładu pogrzebowego przewozi zwłoki z miejsca zgonu, szpitala lub prosektorium, przygotowuje ciało do pochówku (mycie, ubieranie, toaleta pośmiertna), układa je w trumnie, niesie trumnę podczas ceremonii i wykonuje prace przy grobie.
To nazwa ogólna, której w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) odpowiada kilka kodów: 516302 – organizator usług pogrzebowych; 516303 – tanatoprakser (balsamista); 516304 – żałobnik. W dokumentacji oceny ryzyka wpisuje się kod odpowiadający faktycznemu zakresowi obowiązków pracownika.
Pracownik zakładu pogrzebowego – wymagania w stosunku do pracownika
- ukończone 18 lat,
- aktualne orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych, jeśli wymagane przez pracodawcę,
- szczepienia ochronne zalecane przy kontakcie ze zwłokami (WZW B, tężec),
- prawo jazdy kategorii B przy przewozie zwłok,
- odporność psychiczna, takt i sprawność fizyczna.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- pracownik usług pogrzebowych,
- przewoźnik zwłok,
- żałobnik,
- mistrz ceremonii pogrzebowej,
- grabarz.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- ocena układu ruchu i kręgosłupa przy przenoszeniu zwłok i trumien,
- ocena skóry i układu oddechowego przy kontakcie ze środkami dezynfekcyjnymi i konserwującymi (formaldehyd),
- badania dla kierujących pojazdami,
- ocena stanu psychicznego przy obciążeniu emocjonalnym.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z postępowania ze zwłokami osób zmarłych na choroby zakaźne,
- szkolenie w zakresie ręcznych prac transportowych,
- szkolenie z pracy przy wykopach grobowych.
Środowisko pracy
Pracownik zakładu pogrzebowego pracuje w prosektorium zakładu (chłodnia, sala przygotowania zwłok), w karawanie, w mieszkaniach i szpitalach przy odbiorze zmarłych, w kaplicach i na cmentarzach, w każdych warunkach atmosferycznych i o każdej porze doby. Przenosi zwłoki po schodach i w trudnych warunkach, ma kontakt z płynami ustrojowymi, a przy ekshumacjach i zwłokach w rozkładzie – z intensywnymi czynnikami biologicznymi. Na stanowisku wykorzystuje się:
- karawan, nosze, wózki do transportu zwłok i trumien;
- chłodnię na zwłoki, stół do przygotowania zwłok;
- środki dezynfekcyjne, preparaty do konserwacji zwłok;
- narzędzia do prac przy grobie (łopaty, podnośniki do płyt, opuszczarki trumien);
- worki na zwłoki i odzież ochronną.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- przeciążenie i urazy przy przenoszeniu zwłok i trumien, zwłaszcza po schodach,
- upadek do wykopu grobowego i zasypanie przy obsunięciu ścian,
- przygniecenie przez płytę nagrobną lub trumnę,
- niska temperatura w chłodni,
- skaleczenie przy przygotowaniu zwłok,
- wypadek komunikacyjny,
- zmienne warunki atmosferyczne.
Czynniki chemiczne:
- formaldehyd i inne preparaty do konserwacji zwłok (działanie drażniące, uczulające i rakotwórcze),
- środki dezynfekcyjne.
Czynniki biologiczne:
- bakterie i wirusy obecne w zwłokach i płynach ustrojowych (w tym HBV, HCV, HIV, prątki gruźlicy),
- zakażenie przy zwłokach w stanie rozkładu i podczas ekshumacji.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie emocjonalne kontaktem ze śmiercią i rodzinami w żałobie,
- trauma przy zwłokach po wypadkach i w stanie rozkładu,
- praca w nienormowanym czasie, także w nocy.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pracownika zakładu pogrzebowego.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice nitrylowe (podwójne), fartuch nieprzemakalny, okulary lub przyłbica – płyny ustrojowe, czynniki biologiczne;
- półmaska FFP3 przy zwłokach w rozkładzie i osobach zmarłych na choroby zakaźne – czynniki biologiczne;
- półmaska z pochłaniaczem przy pracy z formaldehydem – formaldehyd;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – przygniecenie, poślizgnięcie;
- odzież ocieplana w chłodni i na cmentarzu – niska temperatura, warunki atmosferyczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- nosze z mechanizmem, wózki schodowe, podnośniki – przenoszenie zwłok i trumien;
- opuszczarki trumien i podnośniki do płyt – przygniecenie, przeciążenie;
- zabezpieczenie ścian wykopów grobowych i kładki – upadek, zasypanie;
- wentylacja mechaniczna sali przygotowania zwłok – formaldehyd, czynniki biologiczne;
- zmywalne powierzchnie i instalacja do dezynfekcji – czynniki biologiczne.
Środki organizacyjne
- przenoszenie zwłok i trumien w zespołach kilkuosobowych – przeciążenie, urazy;
- procedury postępowania ze zwłokami osób zmarłych na choroby zakaźne i szczepienia ochronne – czynniki biologiczne;
- rejestr prac z formaldehydem i pomiary stężeń – formaldehyd;
- zakaz wchodzenia do niezabezpieczonych wykopów – zasypanie;
- wsparcie psychologiczne i rotacja przy trudnych zleceniach – obciążenie emocjonalne, trauma;
- grafik dyżurów z czasem na odpoczynek – praca w nienormowanym czasie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pracownika zakładu pogrzebowego.
- czynniki fizyczne – mikroklimat zimny w chłodni, zmienne warunki atmosferyczne;
- czynniki chemiczne – formaldehyd (przy konserwacji zwłok), środki dezynfekcyjne;
- czynniki biologiczne – bakterie i wirusy obecne w zwłokach i płynach ustrojowych (grupa 2 i 3);
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ręczne prace transportowe, prowadzenie pojazdu, praca przy wykopach, obciążenie psychiczne, praca w porze nocnej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).