Pracownik gospodarczy – w klasyfikacji zawodów i specjalności, wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534), zawód ten ujęto pod nazwą „Robotnik gospodarczy” – kod 515303. Do obowiązków pracownika gospodarczego należy utrzymanie porządku wewnątrz i na zewnątrz obiektu, drobne naprawy konserwacyjne, pielęgnacja terenów zielonych oraz odśnieżanie.
Pracownik gospodarczy – wymagania w stosunku do pracownika
- kwalifikacje (wykształcenie co najmniej podstawowe, przyuczenie na stanowisku),
- uzdolnienia techniczne i umiejętność posługiwania się narzędziami ręcznymi,
- uprawnienia do obsługi kosiarek i pilarek (zależnie od wymagań pracodawcy).
Badania
- wstępne badania lekarskie,
- okresowe badania lekarskie,
- kontrolne badania lekarskie,
- badania w zakresie pracy na wysokości do 3 m (przy pracach z drabiny).
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie w zakresie obsługi kosiarek, podkaszarek i narzędzi z napędem spalinowym,
- szkolenie z zakresu udzielania pierwszej pomocy,
- inne uznane przez pracodawcę za niezbędne.
Środowisko pracy
Pracownik gospodarczy zatrudniany jest w szkołach i przedszkolach, urzędach, spółdzielniach i wspólnotach mieszkaniowych, placówkach ochrony zdrowia oraz w zakładach pracy. Praca odbywa się w pomieszczeniach i na terenie zewnętrznym obiektu, w zmiennych warunkach atmosferycznych. Na stanowisku wykorzystuje się:
- narzędzia ręczne i elektronarzędzia;
- kosiarki, podkaszarki i sprzęt do pielęgnacji zieleni;
- sprzęt do odśnieżania i posypywania nawierzchni;
- drabiny i podesty;
- sprzęt i środki do utrzymania czystości.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- poślizgnięcie się na mokrej lub oblodzonej nawierzchni,
- upadek na tym samym poziomie,
- upadek z wysokości z drabiny,
- skaleczenie narzędziami ręcznymi,
- pochwycenie przez ruchome elementy urządzeń,
- przedmioty odrzucane przez kosiarkę i podkaszarkę,
- hałas,
- drgania miejscowe,
- energia elektryczna,
- ruch pojazdów na terenie obiektu,
- zmienne warunki atmosferyczne – praca w upale i w chłodzie,
- promieniowanie słoneczne UV.
Czynniki chemiczne:
- środki czystości i preparaty do dezynfekcji,
- paliwo i oleje do sprzętu spalinowego,
- środki do zwalczania śliskości nawierzchni,
- farby i preparaty stosowane przy drobnych naprawach.
Czynniki biologiczne:
- mikroorganizmy w odpadach komunalnych,
- użądlenia owadów i pokłucia przez kleszcze,
- kontakt z odchodami zwierząt.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego przy dźwiganiu,
- wymuszona pozycja ciała,
- stres związany z kontaktem z osobami postronnymi.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pracownika gospodarczego.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie robocze antypoślizgowe z podnoskiem – poślizgnięcie się, upadek na tym samym poziomie, przygniecenie;
- rękawice ochronne dobrane do wykonywanej czynności – skaleczenie narzędziami, środki czystości, odpady komunalne;
- okulary ochronne lub przyłbica – przedmioty odrzucane przez kosiarkę i podkaszarkę;
- ochronniki słuchu – hałas urządzeń spalinowych;
- odzież ostrzegawcza o intensywnej widzialności – ruch pojazdów na terenie obiektu;
- odzież chroniąca przed czynnikami atmosferycznymi i nakrycie głowy – zmienne warunki atmosferyczne, promieniowanie UV, kleszcze;
- rękawice antywibracyjne – drgania miejscowe.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony ruchomych elementów kosiarek i elektronarzędzi – pochwycenie, przedmioty odrzucane;
- wyłącznik różnicowoprądowy i okresowe przeglądy elektronarzędzi – energia elektryczna;
- drabiny i podesty o odpowiedniej stateczności, z atestem – upadek z wysokości;
- sprzęt do transportu ręcznego (wózki, taczki) – obciążenie mięśniowo-szkieletowe;
- bieżące usuwanie śliskości i posypywanie nawierzchni – poślizgnięcie się;
- wydzielone i wentylowane miejsce przechowywania paliwa oraz środków chemicznych – paliwo, oleje, środki czystości, pożar;
- wygrodzenie i oznakowanie strefy koszenia – przedmioty odrzucane, osoby postronne;
- oświetlenie ciągów komunikacyjnych i terenu obiektu – upadek na tym samym poziomie.
Środki organizacyjne
- instrukcje bhp obsługi kosiarek, podkaszarek i elektronarzędzi – pochwycenie, przedmioty odrzucane, energia elektryczna;
- karty charakterystyki i oznakowanie preparatów oraz zakaz przelewania ich do nieoznakowanych opakowań – środki czystości, paliwo, środki chemiczne;
- zakaz wykonywania prac na wysokości z improwizowanych podpór – upadek z wysokości;
- zasady bezpiecznego podnoszenia i ograniczenie mas przenoszonych ręcznie – obciążenie mięśniowo-szkieletowe;
- szczepienia ochronne i procedura postępowania po ukłuciu lub ugryzieniu – czynniki biologiczne, kleszcze;
- przerwy w pracy i dostęp do napojów przy pracy w upale i w chłodzie – zmienne warunki atmosferyczne;
- procedura postępowania przy kontakcie z osobą zachowującą się agresywnie – stres, osoby postronne;
- utrzymanie porządku w pomieszczeniach gospodarczych – upadek na tym samym poziomie, skaleczenie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pracownika gospodarczego.
- czynniki fizyczne – hałas urządzeń spalinowych, drgania miejscowe, zmienny mikroklimat i praca na otwartej przestrzeni, promieniowanie słoneczne UV, prąd elektryczny;
- czynniki chemiczne – środki czystości i preparaty do dezynfekcji, paliwo i oleje do sprzętu spalinowego, środki do zwalczania śliskości nawierzchni, farby;
- czynniki biologiczne – mikroorganizmy w odpadach komunalnych, kleszcze i owady żądlące, kontakt z odchodami zwierząt;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ręczne prace transportowe, praca na wysokości do 3 m (drabina), obsługa kosiarek i elektronarzędzi, kontakt z osobami postronnymi.