Klaun – kod 343503 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Klaun (clown)”. Klaun występuje w cyrku, teatrze, na festiwalach, imprezach plenerowych, w szkołach i na przyjęciach dla dzieci, a także jako doktor klaun w szpitalach dziecięcych. Przygotowuje charakteryzację i kostium, prowadzi pantomimę, gagi sytuacyjne, żonglerkę, akrobatykę, modelowanie balonów i zabawy z publicznością, a w cyrku współpracuje z innymi artystami przy przerywnikach między numerami.
Klaun – wymagania w stosunku do pracownika
- umiejętności aktorskie, pantomimiczne i improwizacyjne, potwierdzone występami lub ukończoną szkołą cyrkową albo kursem,
- sprawność fizyczna, poczucie rytmu i podstawowe umiejętności akrobatyczne i żonglerskie,
- umiejętność samodzielnego wykonania charakteryzacji scenicznej,
- umiejętność pracy z dziećmi i z publicznością w różnym wieku,
- zaświadczenie o niekaralności przy pracy z dziećmi, jeżeli wymaga tego organizator,
- gotowość do częstych wyjazdów i pracy w weekendy.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- klaun cyrkowy,
- clown,
- doktor klaun,
- animator klaun,
- artysta klaun.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m przy numerach na szczudłach lub akrobatycznych na podwyższeniu.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż bezpieczeństwa na arenie, scenie lub w miejscu występu,
- szkolenie z zasad higieny i zachowania w szpitalu, przy występach jako doktor klaun,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej przy efektach scenicznych,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym pierwszej pomocy dziecku.
Środowisko pracy
Klaun występuje na arenie cyrkowej, scenach teatralnych i plenerowych, w salach szkolnych, galeriach handlowych i na oddziałach pediatrycznych. Występy obejmują intensywny wysiłek fizyczny – upadki aktorskie, akrobatykę, chodzenie na szczudłach i jazdę na monocyklu, w ciężkim kostiumie i pod gorącymi reflektorami. Charakteryzacja wymaga codziennego nakładania i zmywania grubej warstwy kosmetyków scenicznych. Klaun ma bliski kontakt z dziećmi, w tym chorymi, co wiąże się z ryzykiem infekcji. Częste podróże, wieczorne i weekendowe występy oraz praca w plenerze przy różnej pogodzie są codziennością zawodu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- kostium, peruka, sztuczny nos i obuwie sceniczne;
- kosmetyki do charakteryzacji, pudry, kleje do skóry i zmywacze;
- rekwizyty – piłki, maczugi, monocykl, szczudła;
- balony do modelowania i pompka ręczna;
- maszyna do baniek mydlanych i wytwornica dymu;
- mikrofon nagłowny i nagłośnienie przenośne;
- samochód do przewozu rekwizytów.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- urazy przy upadkach aktorskich, akrobatyce i elementach komediowych,
- upadek ze szczudeł lub monocykla, także na nierównym podłożu,
- uderzenie rekwizytem lub przez partnera podczas gagu,
- poślizgnięcie na mokrej od baniek lub pianek scenie,
- uraz oka przy pęknięciu balonu podczas modelowania,
- przegrzanie w ciężkim kostiumie pod reflektorami i w słońcu,
- hałas muzyki, nagłośnienia i publiczności.
Czynniki chemiczne:
- kosmetyki do charakteryzacji – pigmenty, kleje do skóry, zmywacze, wywołujące podrażnienia i alergie,
- lateks w balonach i maskach – ryzyko uczulenia,
- mgła sceniczna z glikoli i płyny do baniek.
Czynniki biologiczne:
- zakażenia przenoszone drogą kropelkową i kontaktową od dzieci, w tym na oddziałach szpitalnych.
Czynniki psychofizyczne:
- duży wysiłek fizyczny podczas występów i transportu rekwizytów,
- wysiłek głosowy przy występach w plenerze i dużych salach,
- obciążenie emocjonalne przy pracy z ciężko chorymi dziećmi,
- nieregularny tryb pracy, wieczorne występy i częste podróże,
- nieprzewidywalne reakcje publiczności, w tym agresja lub lęk przed klaunem.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku klauna.
Środki ochrony indywidualnej
- ochraniacze kolan, łokci i nadgarstków przy akrobatyce i jeździe na monocyklu – upadki i urazy narządu ruchu, upadek ze szczudeł lub monocykla;
- obuwie sceniczne z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie na scenie;
- okulary lub odpowiednia technika trzymania balonu z dala od twarzy – pęknięcie balonu;
- kosmetyki sceniczne hipoalergiczne, z atestem, oraz krem ochronny pod charakteryzację – kosmetyki do charakteryzacji;
- balony bezlateksowe i rękawice nitrylowe przy uczuleniu – lateks;
- przewiewna bielizna termoaktywna pod kostiumem – przegrzanie w kostiumie;
- stopery do uszu przy długich występach przy głośnikach – hałas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- miękkie maty i równe podłoże w miejscu numerów akrobatycznych – upadki i urazy narządu ruchu, upadek ze szczudeł lub monocykla;
- rekwizyty z miękkich materiałów do gagów z uderzeniem – uderzenie rekwizytem;
- regularne wycieranie sceny i ograniczenie ilości płynów do baniek – poślizgnięcie na scenie, mgła sceniczna;
- wentylacja pomieszczeń przy użyciu wytwornicy dymu – mgła sceniczna;
- nagłośnienie i mikrofon nagłowny – wysiłek głosowy, hałas;
- garderoba z wentylacją, wodą i lustrem do charakteryzacji – kosmetyki do charakteryzacji, przegrzanie w kostiumie.
Środki organizacyjne
- rozgrzewka przed występem i próby nowych numerów pod nadzorem – upadki i urazy narządu ruchu, wysiłek fizyczny;
- zasady higieny i dezynfekcji rąk oraz rekwizytów na oddziałach szpitalnych – infekcje od dzieci;
- superwizja i wsparcie psychologiczne dla doktorów klaunów – obciążenie emocjonalne;
- planowanie tras i odpoczynku między występami – nieregularny tryb pracy;
- zachowanie dystansu wobec dzieci lękliwych i współpraca z organizatorem przy trudnej publiczności – trudna publiczność;
- picie wody i przerwy w cieniu przy występach plenerowych – przegrzanie w kostiumie;
- ćwiczenia emisji głosu – wysiłek głosowy.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla klauna.
- czynniki fizyczne – praca w warunkach mikroklimatu gorącego pod reflektorami, hałas;
- czynniki chemiczne – lateks, kosmetyki do charakteryzacji, glikole z wytwornic dymu;
- czynniki biologiczne – kontakt z czynnikami zakaźnymi przy pracy z dziećmi, w tym na oddziałach szpitalnych;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – duży wysiłek fizyczny, ryzyko upadku przy akrobatyce, na szczudłach i monocyklu, wysiłek głosowy, praca w porze nocnej i nieregularnym czasie, częste podróże.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).