Maszynista specjalistycznych dźwignic kolejowych – kod 834305 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Maszynista specjalistycznych dźwignic kolejowych obsługuje żurawie kolejowe i dźwignice torowe, którymi układa i wymienia przęsła torowe i rozjazdy, przenosi elementy obiektów inżynieryjnych oraz podnosi i stawia na tory wykolejone wagony i lokomotywy podczas akcji ratunkowych. Prowadzi dźwignicę jako pojazd kolejowy do miejsca robót, ustawia podpory, wykonuje podnoszenie zgodnie z planem i dba o stan techniczny urządzenia.
Maszynista specjalistycznych dźwignic kolejowych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie techniczne o profilu mechanicznym, kolejowym lub elektrycznym,
- zaświadczenie kwalifikacyjne UDT do obsługi żurawi odpowiedniej kategorii lub uprawnienia wymagane przez Transportowy Dozór Techniczny dla dźwignic kolejowych,
- uprawnienia do prowadzenia pojazdu kolejowego specjalnego zgodnie z przepisami kolejowymi i przepisami wewnętrznymi zarządcy infrastruktury,
- znajomość przepisów sygnalizacji i prowadzenia ruchu kolejowego,
- świadectwo kwalifikacyjne SEP grupy 1 w zakresie eksploatacji, jeśli wymaga tego pracodawca,
- umiejętność czytania tabel udźwigu i planów podnoszenia,
- gotowość do pracy w trybie dyżurów ratownictwa technicznego.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator żurawia kolejowego,
- operator dźwigu kolejowego,
- maszynista żurawia torowego,
- operator dźwignicy do układania torów,
- maszynista pociągu ratunkowego.
Badania
- badania lekarskie i psychologiczne dla osób na stanowiskach związanych z bezpieczeństwem ruchu kolejowego,
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m,
- audiometria przy pracy w hałasie,
- badanie narządu wzroku, w tym rozróżniania barw sygnałów.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych nie rzadziej niż co 3 lata,
- pouczenia okresowe i egzaminy z przepisów kolejowych prowadzone przez pracodawcę,
- szkolenie z bezpiecznego wykonywania robót w pobliżu sieci trakcyjnej,
- szkolenie z ratownictwa technicznego i udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Maszynista pracuje w kabinie dźwignicy oraz na torowisku przy jej rozstawianiu, często w zamknięciach torowych w nocy i w weekendy, w każdej pogodzie. Na sąsiednim torze może odbywać się ruch pociągów, a nad torem znajduje się sieć trakcyjna 3 kV, która musi być wyłączona i uziemiona przed podnoszeniem. Podczas akcji ratunkowych pracuje pod presją czasu przy uszkodzonych pojazdach, czasem przewożących materiały niebezpieczne. Na stanowisku wykorzystuje się:
- żuraw kolejowy z wysięgnikiem teleskopowym lub kratowym;
- suwnice bramowe i dźwignice do układania przęseł torowych;
- podpory, podkłady pod podpory i belki wyrównawcze;
- zawiesia łańcuchowe, trawersy i chwytaki do szyn;
- ogranicznik udźwigu, radiotelefon i piloty sterowania radiowego;
- wagony platformy do przewozu przęseł i rozjazdów.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- przewrócenie dźwignicy przy przekroczeniu udźwigu lub osiadaniu podpór,
- uderzenie lub przygniecenie przez podnoszony ładunek,
- porażenie prądem z sieci trakcyjnej przy niewyłączonej lub nieuziemionej sieci,
- potrącenie przez pociąg na sąsiednim torze,
- upadek z wysokości z pomostów i drabinek dźwignicy,
- hałas silnika spalinowego i układu hydraulicznego,
- drgania mechaniczne o działaniu ogólnym podczas jazdy,
- potknięcie na podsypce, podkładach i szynach,
- praca w zmiennych warunkach atmosferycznych i przy ograniczonej widoczności w nocy.
Czynniki chemiczne:
- spaliny silnika Diesla,
- olej hydrauliczny pod ciśnieniem i smary,
- pył z podsypki tłuczniowej zawierający krzemionkę,
- substancje niebezpieczne z uszkodzonych cystern podczas akcji ratunkowych.
Czynniki psychofizyczne:
- praca w porze nocnej i w zamknięciach torowych,
- presja czasu przy otwarciu toru i akcjach ratunkowych,
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo zespołu i ruchu kolejowego,
- konieczność ciągłej koordynacji z sygnalistą i hakowym,
- długie wyjazdy i dyżury pod telefonem.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku maszynisty specjalistycznych dźwignic kolejowych.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ostrzegawcza i odzież o intensywnej widzialności – potrącenie przez pociąg, ograniczona widoczność;
- kask ochronny i obuwie z podnoskiem – uderzenie przez ładunek, potknięcie na podsypce;
- szelki bezpieczeństwa przy pracach na wysokości na dźwignicy – upadek z wysokości;
- ochronniki słuchu – hałas silnika i hydrauliki;
- odzież ocieplana i przeciwdeszczowa – zmienne warunki atmosferyczne;
- rękawice olejoodporne i okulary ochronne – olej hydrauliczny, smary;
- półmaska filtrująca FFP2 przy pracy w pyle podsypki – pył krzemionki;
- odzież i sprzęt ochrony dróg oddechowych z wyposażenia pociągu ratunkowego – substancje niebezpieczne z cystern.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- ogranicznik udźwigu i momentu, czujniki przechyłu oraz podpory na podkładach rozkładających nacisk – przewrócenie dźwignicy;
- wyłączenie i uziemienie sieci trakcyjnej przed podnoszeniem, ogranicznik obrotu wysięgnika – porażenie prądem;
- zamknięcie toru sąsiedniego lub ograniczenie prędkości i ostrzeganie przez sygnalistę – potrącenie przez pociąg;
- oświetlenie miejsca robót masztami świetlnymi – ograniczona widoczność, potknięcie;
- barierki i pomosty z poręczami na dźwignicy – upadek z wysokości;
- kabina z amortyzowanym fotelem, ogrzewaniem i izolacją akustyczną – drgania, hałas, warunki atmosferyczne;
- okresowe przeglądy dźwignicy i przewodów hydraulicznych – olej hydrauliczny pod ciśnieniem, przewrócenie;
- kierowanie wylotu spalin z dala od miejsca pracy ludzi – spaliny silnika Diesla.
Środki organizacyjne
- plan podnoszenia z tabelą udźwigu i wyznaczoną strefą niebezpieczną – uderzenie przez ładunek, przewrócenie dźwignicy;
- pisemne potwierdzenie wyłączenia sieci przed rozpoczęciem robót – porażenie prądem;
- wyznaczony sygnalista i hakowy, ustalone sygnały i łączność radiowa – koordynacja z zespołem, uderzenie przez ładunek;
- grafik z odpoczynkiem po zamknięciach nocnych i akcjach – praca w porze nocnej, długie wyjazdy;
- procedury akcji ratunkowych z udziałem straży pożarnej przy cysternach – substancje niebezpieczne, presja czasu;
- realny czas zamknięć torowych uzgodniony z zarządcą – presja czasu, odpowiedzialność za ruch kolejowy;
- przerwy w ogrzewanym pomieszczeniu – praca w zimnie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla maszynisty specjalistycznych dźwignic kolejowych.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, praca na wysokości powyżej 3 m, praca w zmiennych warunkach atmosferycznych, mikroklimat zimny;
- czynniki chemiczne – spaliny silników Diesla, oleje mineralne, pył krzemionki krystalicznej z podsypki;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa urządzeń transportu bliskiego (żurawie), prowadzenie pojazdu kolejowego, praca w pobliżu sieci trakcyjnej i czynnego toru, praca w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- operator żurawia,
- maszynista,
- monter nawierzchni kolejowej,
- pomocnik maszynisty,
- ratownik techniczny.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).