Kontroler (sterowniczy) urządzeń do ciągnienia i tłoczenia metali – kod 313501 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kontroler sterowniczy nadzoruje linie ciągarek wielociągowych do drutu, rur i prętów oraz prasy do wyciskania i tłoczenia metali. Programuje parametry przeciągania i wyciskania w sterownikach, dobiera ciągadła, matryce i smary, kontroluje wymiary i powierzchnię wyrobów, reaguje na zerwania drutu i zatory oraz nadzoruje operatorów przy przezbrojeniach.
Kontroler (sterowniczy) urządzeń do ciągnienia i tłoczenia metali – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie techniczne mechaniczne, metalurgiczne lub mechatroniczne,
- znajomość technologii ciągnienia, wyciskania i tłoczenia stali, miedzi i aluminium,
- umiejętność obsługi paneli HMI i sterowników PLC linii produkcyjnej,
- umiejętność posługiwania się przyrządami pomiarowymi – mikrometrem, suwmiarką, średnicomierzem laserowym,
- zaświadczenie kwalifikacyjne UDT do obsługi suwnic lub wózków, jeśli są obsługiwane na stanowisku,
- brak przeciwwskazań do pracy w hałasie i w systemie zmianowym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator linii ciągarek,
- operator prasy do wyciskania aluminium,
- sterowniczy linii ciągarek,
- ciągacz metali,
- kontroler linii tłoczenia rur.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania słuchu (audiometria) w związku z narażeniem na hałas,
- badania do obsługi urządzeń transportu bliskiego, jeśli pracownik je obsługuje.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi ciągarek i pras, w tym zasad blokowania energii (LOTO) przy przezbrojeniu,
- szkolenie z obsługi suwnic lub wózków jezdniowych z egzaminem UDT, jeśli są obsługiwane,
- szkolenie z postępowania ze smarami, emulsjami i kąpielami trawiącymi według kart charakterystyki,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy urazach kończyn i amputacjach.
Środowisko pracy
Stanowisko znajduje się w hali walcowni, ciągarni drutu, zakładzie produkcji rur lub wytłaczalni profili aluminiowych. Kontroler pracuje przy pulpicie sterowniczym linii, ale większość czasu spędza w ruchu wzdłuż maszyn – sprawdza naciąg drutu, stan ciągadeł, temperaturę wlewków aluminiowych i jakość powierzchni. Linie pracują z dużymi prędkościami, a w hali panuje hałas, mgła olejowa i podwyższona temperatura przy piecach indukcyjnych do podgrzewania wlewków. Materiały w kręgach i paczkach przemieszcza się suwnicami i wózkami. Na stanowisku wykorzystuje się:
- ciągarki wielociągowe i jednociągowe do drutu, prętów i rur;
- prasy hydrauliczne do wyciskania profili aluminiowych z piecami do wlewków;
- ciągadła z węglików spiekanych i diamentowe, matryce i trzpienie;
- trawialnie i linie przygotowania powierzchni walcówki;
- zwijarki, nawijarki i odwijarki kręgów;
- mierniki laserowe średnicy i systemy wizyjne kontroli powierzchni;
- suwnice i wózki do transportu kręgów i paczek.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wciągnięcie dłoni lub odzieży przez bębny ciągarek i nawijarki,
- smagnięcie zerwanym drutem lub końcówką pręta pod naciągiem,
- zgniecenie i zmiażdżenie w strefie roboczej prasy,
- hałas od ciągarek i pras przekraczający 85 dB(A),
- oparzenia od gorących wlewków, matryc i wyrobów po wyciskaniu,
- przygniecenie kręgiem lub paczką przy transporcie suwnicą,
- skaleczenia ostrymi krawędziami drutu, rur i wypływek,
- drgania mechaniczne o działaniu ogólnym od pracujących maszyn.
Czynniki chemiczne:
- mgła olejowa i emulsje chłodząco-smarujące,
- kwas siarkowy i solny w kąpielach trawiących walcówkę,
- mydła i smary ciągarnicze w postaci pylącej, boraks.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- długotrwała praca stojąca i chodzenie wzdłuż linii,
- dźwiganie ciągadeł, matryc i narzędzi przy przezbrajaniu,
- presja wydajności i krótkie terminy zleceń,
- stałe obciążenie uwagi przy szybko pracującej linii.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kontrolera (sterowniczego) urządzeń do ciągnienia i tłoczenia metali.
Środki ochrony indywidualnej
- ochronniki słuchu – hałas;
- rękawice odporne na przecięcie, nakładane wyłącznie poza strefą elementów wirujących – skaleczenia, smagnięcie drutem;
- przylegająca odzież robocza bez luźnych elementów – wciągnięcie przez elementy ruchome;
- okulary ochronne i osłona twarzy – smagnięcie drutem, kwasy trawiące;
- rękawice i odzież termoochronna przy prasach do wyciskania – oparzenia;
- obuwie ochronne z podnoskiem stalowym – przygniecenie ładunkiem;
- rękawice i fartuch kwasoodporny przy trawialni – kwasy trawiące;
- półmaska z filtrem P2 przy uzupełnianiu smarów pylących – smary ciągarnicze.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony bębnów, kurtyny świetlne i wyłączniki bezpieczeństwa z linką – wciągnięcie przez elementy ruchome, zgniecenie w prasie;
- osłony siatkowe wokół toru drutu i czujniki zerwania zatrzymujące linię – smagnięcie drutem;
- sterowanie oburęczne i blokady osłon pras – zgniecenie w prasie;
- obudowy dźwiękochłonne i kabina sterownicza – hałas, drgania;
- odciągi mgły olejowej i hermetyzacja kąpieli trawiących z wentylacją – mgła olejowa, kwasy trawiące, smary ciągarnicze;
- osłony termiczne pieców i stoły chłodzące – oparzenia;
- suwnice z chwytakami do kręgów i oznakowane drogi transportowe – przygniecenie ładunkiem, dźwiganie;
- maty antyzmęczeniowe przy pulpicie – praca stojąca.
Środki organizacyjne
- procedura blokowania energii (LOTO) przy przezbrojeniu i usuwaniu zatorów – wciągnięcie przez elementy ruchome, zgniecenie w prasie;
- zakaz przebywania w strefie naciągu drutu podczas pracy linii – smagnięcie drutem;
- pomiary hałasu i mgły olejowej, okresowa audiometria – hałas, mgła olejowa;
- organizacja przezbrojeń z użyciem wózków narzędziowych i zasady pracy we dwie osoby – dźwiganie, skaleczenia;
- normy wydajności uwzględniające przezbrojenia, przerwy i rotacja zadań – presja wydajności, obciążenie uwagi, praca stojąca;
- grafik zmian z ograniczeniem kolejnych nocy – praca zmianowa.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kontrolera (sterowniczego) urządzeń do ciągnienia i tłoczenia metali.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, praca w kontakcie z gorącymi wyrobami;
- czynniki chemiczne – mgła olejowa, kwas siarkowy, kwas solny, boraks;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn z elementami ruchomymi, obsługa urządzeń transportu bliskiego, dźwiganie, praca stojąca, praca zmianowa, w tym w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- operator ciągarki drutu,
- operator tłoczni,
- operator prasy hydraulicznej,
- walcownik,
- operator pras kuźniczych.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).