Formierz odlewniczy – kod 721102 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Formierz odlewnik”. Formierz odlewniczy wykonuje formy i rdzenie odlewnicze z mas formierskich, ręcznie lub na maszynach formierskich, składa formy, bierze udział w zalewaniu ich ciekłym metalem, a po zastygnięciu wybija odlewy i ocenia ich jakość.
Formierz odlewniczy – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie techniczne w zawodzie formierz odlewnik, technik odlewnik lub pokrewnym;
- znajomość technologii formowania, mas formierskich i zasad zalewania form;
- umiejętność czytania rysunku technicznego i dokumentacji odlewniczej;
- dobra sprawność fizyczna i brak przeciwwskazań do pracy w wysokiej temperaturze;
- uprawnienia do obsługi suwnic i urządzeń dźwigowych, jeśli pracownik je obsługuje.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- formierz ręczny,
- formierz maszynowy,
- formierz-rdzeniarz,
- formierz odlewów żeliwnych,
- formierz odlewów staliwnych.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne;
- badanie z oceną tolerancji pracy w gorącym mikroklimacie;
- badania układu oddechowego przy narażeniu na pył zawierający wolną krzemionkę;
- badanie narządu słuchu przy narażeniu na hałas;
- badanie układu ruchu przy pracy fizycznej i dźwiganiu.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp;
- instruktaż stanowiskowy;
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata;
- szkolenie z zasad bezpiecznego zalewania form i pracy z ciekłym metalem;
- szkolenie z pracy z żywicami i spoiwami formierskimi;
- szkolenie przeciwpożarowe;
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach.
Środowisko pracy
Formierz pracuje w odlewni, w hali o podwyższonej temperaturze, z pyłem i hałasem towarzyszącymi wybijaniu odlewów. Zagęszcza masę formierską wokół modelu, układa rdzenie, składa połówki form i zabezpiecza je przed zalaniem. Przy zalewaniu współpracuje z zalewaczem, a po ostygnięciu rozbija formy i oczyszcza odlewy. Ciężkie formy i odlewy przemieszcza się suwnicą lub wózkiem. Na stanowisku wykorzystuje się:
- modele odlewnicze i skrzynki formierskie;
- masy formierskie, rdzeniowe i spoiwa żywiczne;
- maszyny formierskie i zagęszczarki;
- narzędzia ręczne formierza: ubijaki, kielnie, odpowietrzniki;
- kadzie odlewnicze i zalewarki;
- suwnice, urządzenia do wybijania odlewów i oczyszczarki.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia ciekłym metalem i rozpryskami przy zalewaniu form;
- promieniowanie cieplne i gorący mikroklimat w odlewni;
- pył krzemionkowy z piasku formierskiego przy wybijaniu odlewów;
- hałas wybijania odlewów i maszyn formierskich;
- przygniecenie lub uderzenie ciężką formą i odlewem;
- drgania mechaniczne zagęszczarek i narzędzi pneumatycznych;
- skaleczenia o ostre krawędzie odlewów i narzędzi;
- potknięcie i poślizgnięcie na piasku formierskim;
- wybuch przy kontakcie ciekłego metalu z wilgocią.
Czynniki chemiczne:
- spoiwa i żywice formierskie – opary fenolu i formaldehydu,
- tlenek węgla i gazy powstające przy zalewaniu form.
Czynniki psychofizyczne:
- dźwiganie i przenoszenie form oraz narzędzi,
- praca zmianowa w wysokiej temperaturze i zmęczenie,
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo zalewania form.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku formierza odlewniczego.
Środki ochrony indywidualnej
- przyłbica z filtrem i okulary ochronne – oparzenia, rozpryski, odpryski;
- odzież ochronna trudnopalna i rękawice odporne na ciepło – oparzenia, promieniowanie cieplne;
- obuwie ochronne z podnoskiem i ochroną nadbiegu – przygniecenie, oparzenia stopy, poślizgnięcie;
- półmaska filtrująca FFP3 – pył krzemionkowy;
- maska z pochłaniaczem przy pracy z żywicami – opary fenolu i formaldehydu;
- ochronniki słuchu – hałas;
- rękawice antywibracyjne przy narzędziach pneumatycznych – drgania mechaniczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- ekrany cieplne i osłony strefy zalewania – promieniowanie cieplne, oparzenia;
- wentylacja ogólna i miejscowe odciągi gazów oraz pyłu – pył krzemionkowy, tlenek węgla, opary fenolu i formaldehydu;
- suszenie form i kadzi przed zalaniem oraz osuszanie narzędzi – wybuch przy kontakcie z wilgocią;
- obudowy akustyczne maszyn i wyciszone stanowiska wybijania – hałas;
- suwnice i chwytaki z aktualnym przeglądem oraz drogi transportowe – przygniecenie;
- tłumienie drgań narzędzi pneumatycznych – drgania mechaniczne;
- usuwanie piasku i utrzymanie porządku na posadzce – poślizgnięcie;
- osłony ostrych krawędzi i użycie szczypiec – skaleczenia.
Środki organizacyjne
- instrukcja zalewania form i zasady współpracy z zalewaczem – oparzenia, wybuch;
- limity czasu pracy w wysokiej temperaturze, przerwy w chłodnym miejscu i dostęp do napojów – gorący mikroklimat, promieniowanie cieplne;
- pomiary stężeń pyłu, hałasu i oparów oraz badania okresowe – pył krzemionkowy, hałas, żywice;
- praca z ciężkimi formami przy użyciu urządzeń dźwigowych i we dwie osoby – dźwiganie, przygniecenie;
- oznakowanie stref pracy suwnic i dopuszczanie do pracy sygnalistów – przygniecenie;
- rotacja zadań i odpowiedni rozkład zmian – praca zmianowa, drgania mechaniczne;
- szkolenia stanowiskowe i jasne procedury awaryjne – odpowiedzialność, wybuch;
- apteczka i punkt pierwszej pomocy przy oparzeniach – skaleczenia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla formierza odlewniczego.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne, gorący mikroklimat, promieniowanie cieplne, pył zawierający wolną krzemionkę;
- czynniki chemiczne – fenol, formaldehyd, tlenek węgla;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w wysokiej temperaturze, ryzyko oparzeń, dźwiganie, wysiłek fizyczny, praca przy urządzeniach dźwigowych.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).