Gemmolog – kod 331501 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Gemmolog identyfikuje i ocenia kamienie szlachetne, perły i ozdobne materiały organiczne: odróżnia kamienie naturalne od syntetycznych i imitacji, wykrywa zabiegi uszlachetniające, określa masę, barwę, czystość i szlif, a następnie sporządza certyfikaty i wyceny. Pracuje w laboratoriach gemmologicznych, pracowniach jubilerskich, domach aukcyjnych, lombardach oraz u rzeczoznawców sądowych.
Gemmolog – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie lub wyższe (geologia, mineralogia, gemmologia, jubilerstwo),
- ukończony kurs lub studia gemmologiczne potwierdzone dyplomem (np. Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego, Gem-A, GIA),
- znajomość metod diagnostyki kamieni: refraktometrii, polaryskopii, spektroskopii i mikroskopii,
- bardzo dobry wzrok, prawidłowe rozróżnianie barw i zdolność długotrwałej koncentracji,
- precyzja manualna przy pracy pęsetą i lupą,
- znajomość zasad wyceny i obrotu wyrobami jubilerskimi,
- uczciwość i odporność na presję klientów przy wycenach o wysokiej wartości.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- rzeczoznawca kamieni szlachetnych,
- rzeczoznawca gemmologiczny,
- diagnosta kamieni szlachetnych,
- specjalista ds. wyceny kamieni szlachetnych,
- ekspert ds. diamentów.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badanie okulistyczne z oceną ostrości wzroku i widzenia barwnego,
- ocena układu mięśniowo-szkieletowego kręgosłupa szyjnego przy długotrwałej pracy przy mikroskopie,
- badanie dermatologiczne przy kontakcie z cieczami immersyjnymi i rozpuszczalnikami, jeśli lekarz uzna je za konieczne.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż bezpiecznej pracy z cieczami ciężkimi i immersyjnymi oraz lampami UV,
- szkolenie z ochrony radiologicznej, jeśli laboratorium używa spektrometru rentgenowskiego (XRF) wymagającego zezwolenia,
- szkolenie z procedur bezpieczeństwa przy przechowywaniu i przekazywaniu wartości,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Gemmolog pracuje w zamkniętym, dobrze oświetlonym laboratorium lub pracowni, zwykle w pozycji siedzącej, z twarzą pochyloną nad okularami mikroskopu lub lupą. Kamienie myje w myjce ultradźwiękowej i rozpuszczalnikach, oznacza ich ciężar właściwy w cieczach ciężkich, bada fluorescencję w lampie UV, a wyniki opracowuje przy komputerze w formie certyfikatu. Przyjmuje klientów i obraca przedmiotami o bardzo wysokiej wartości, dlatego pracownia jest chroniona systemami alarmowymi i sejfem. Przy wycenach na zlecenie domów aukcyjnych, komorników lub sądów dojeżdża do klienta z przenośnym zestawem przyrządów. Na stanowisku wykorzystuje się:
- mikroskop gemmologiczny z oświetleniem ciemnego pola i lupa 10x;
- refraktometr, polaryskop, dichroskop i spektroskop ręczny;
- lampa UV fal długich i krótkich do badania fluorescencji;
- waga karatowa i ciecze ciężkie do oznaczania gęstości;
- myjka ultradźwiękowa i parownica jubilerska;
- tester diamentów i spektrometr do wykrywania diamentów syntetycznych;
- komputer z oprogramowaniem do sporządzania certyfikatów;
- sejf, system alarmowy i monitoring wizyjny.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- obciążenie narządu wzroku przy długotrwałej pracy z mikroskopem i lupą,
- promieniowanie nadfioletowe z lamp UV fal krótkich,
- wymuszona pozycja ciała z pochyleniem głowy i karku,
- oparzenie gorącą wodą z myjki ultradźwiękowej lub parą z parownicy,
- porażenie prądem elektrycznym przy obsłudze przyrządów laboratoryjnych,
- skaleczenia dłoni ostrymi krawędziami kamieni i pęsetą,
- promieniowanie jonizujące przy obsłudze spektrometru rentgenowskiego,
- praca przy monitorze ekranowym przy sporządzaniu certyfikatów.
Czynniki chemiczne:
- dijodometan i inne ciecze ciężkie o działaniu toksycznym,
- ciecze immersyjne i olejki do refraktometru,
- aceton i alkohol izopropylowy do mycia kamieni,
- kwas azotowy i odczynniki do prób metali szlachetnych przy wycenie biżuterii.
Czynniki psychofizyczne:
- ryzyko napadu rabunkowego przy przechowywaniu i przewożeniu wartości,
- odpowiedzialność materialna i prawna za wydane certyfikaty i wyceny,
- długotrwała koncentracja uwagi przy precyzyjnej diagnostyce,
- presja klientów oczekujących korzystnej wyceny,
- monotonia czynności przy seryjnej ocenie partii kamieni.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku gemmologa.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary chroniące przed UV przy pracy z lampą fal krótkich – promieniowanie nadfioletowe;
- rękawice nitrylowe i okulary ochronne przy pracy z cieczami ciężkimi i odczynnikami – dijodometan, ciecze immersyjne, aceton, kwas azotowy;
- rękawice chroniące przed gorącem i szczypce do wyjmowania koszyczka z myjki – oparzenie gorącą wodą i parą;
- fartuch laboratoryjny – ciecze immersyjne, rozpuszczalniki, odczynniki do prób metali;
- dozymetr indywidualny, jeśli wymaga go zezwolenie na aparat XRF – promieniowanie jonizujące;
- pęsety z ząbkowanymi końcówkami i podkładki do kamieni – skaleczenia dłoni.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- dygestorium lub miejscowy wyciąg przy pracy z cieczami ciężkimi i rozpuszczalnikami – dijodometan, aceton, kwas azotowy;
- lampa UV w zamkniętej komorze obserwacyjnej – promieniowanie nadfioletowe;
- spektrometr XRF z osłonami i blokadą otwarcia komory – promieniowanie jonizujące;
- mikroskop z regulacją wysokości okularów i krzesło z podparciem lędźwiowym – wymuszona pozycja ciała, obciążenie wzroku;
- ogólne i miejscowe oświetlenie światłem dziennym o odpowiedniej temperaturze barwowej – obciążenie wzroku;
- sprawne, okresowo sprawdzane przyrządy z uziemieniem i wyłącznikiem różnicowoprądowym – porażenie prądem;
- sejf, śluza wejściowa, przycisk napadowy i monitoring – ryzyko napadu rabunkowego;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe – praca przy monitorze.
Środki organizacyjne
- przerwy na odpoczynek wzroku co godzinę pracy przy mikroskopie i monitorze – obciążenie narządu wzroku, praca przy monitorze;
- ćwiczenia rozluźniające kark i zmiana pozycji – wymuszona pozycja ciała;
- przechowywanie cieczy ciężkich w szczelnych, opisanych pojemnikach i dostęp do kart charakterystyki – dijodometan, ciecze immersyjne, odczynniki;
- przyjmowanie klientów po umówieniu wizyty i procedura przekazywania wartości przy dwóch osobach – ryzyko napadu;
- stosowanie norm i nomenklatury CIBJO oraz podwójna weryfikacja trudnych przypadków – odpowiedzialność za certyfikaty, presja klientów;
- planowanie pracy z przeplataniem diagnostyki seryjnej i czynności biurowych – monotonia, długotrwała koncentracja;
- instrukcje obsługi myjki, parownicy i przyrządów elektrycznych – oparzenia, porażenie prądem, skaleczenia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla gemmologa.
- czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, praca w wymuszonej pozycji ciała z obciążeniem narządu wzroku (mikroskop), promieniowanie nadfioletowe, promieniowanie jonizujące (jeśli stosuje się spektrometr XRF);
- czynniki chemiczne – dijodometan, aceton, alkohol izopropylowy, kwas azotowy;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca precyzyjna wymagająca dobrej ostrości wzroku i prawidłowego widzenia barw, obrót przedmiotami o wysokiej wartości (ryzyko napadu), stres związany z odpowiedzialnością materialną.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).