Sprzątacz pojazdów

Sprzątacz pojazdów – kod 911208 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Sprzątacz pojazdów sprząta i myje wnętrza oraz nadwozia autobusów, tramwajów, wagonów kolejowych, pociągów pasażerskich i kabin samolotów w zajezdniach, na stacjach postojowych i na lotniskach. Odkurza i myje podłogi, siedzenia i poręcze, dezynfekuje toalety, usuwa śmieci, gumę do żucia i graffiti, uzupełnia środki higieniczne i zgłasza uszkodzenia wyposażenia.

Sprzątacz pojazdów – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie podstawowe lub zasadnicze zawodowe,
znajomość zasad stosowania i dozowania środków myjących i dezynfekcyjnych oraz czytania etykiet,
znajomość zasad poruszania się po terenie zajezdni, bocznic i stacji postojowych oraz zakazów w strefie sieci trakcyjnej,
umiejętność obsługi odkurzaczy, myjek ciśnieniowych i automatycznych myjni pojazdów,
uprawnienia UDT do obsługi podestów ruchomych – jeżeli myje się dachy i górne partie pojazdów z podestu,
dobra sprawność fizyczna i brak przeciwwskazań do pracy na wysokości oraz w porze nocnej,
sumienność i umiejętność pracy w krótkich przerwach między kursami.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

sprzątacz wagonów,
sprzątacz autobusów,
pracownik czyszczenia taboru,
czyściciel taboru,
sprzątacz samolotów.

Badania

wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy myciu dachów i ścian pojazdów z podestów i rusztowań,
ocena skóry i układu oddechowego przy narażeniu na środki dezynfekcyjne i rozpuszczalniki do usuwania graffiti,
zalecane szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B i tężcowi – przy ryzyku zakłucia igłą znalezioną w pojeździe.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
instruktaż stanowiskowy z bezpiecznego poruszania się po torach, kanałach rewizyjnych i placach manewrowych zajezdni,
szkolenie z zasad pracy w pobliżu sieci trakcyjnej i zakazu wchodzenia na dachy pojazdów pod siecią,
szkolenie z bezpiecznego stosowania chemii myjącej i dezynfekcyjnej oraz postępowania z odpadami niebezpiecznymi,
szkolenie z postępowania po zakłuciu igłą i kontakcie z płynami ustrojowymi,
szkolenie z obsługi podestów ruchomych zakończone egzaminem UDT – jeżeli dotyczy.

Środowisko pracy

Sprzątacz pracuje w zajezdniach autobusowych i tramwajowych, w halach postojowych i na bocznicach kolejowych oraz na płycie lotniska, często pod gołym niebem lub w nieogrzewanych halach. Sprzątanie wykonuje się głównie nocą i w krótkich przerwach między kursami, w pośpiechu, przy ruchu manewrowym pojazdów i pod siecią trakcyjną. We wnętrzach pojazdów pracownik ma kontakt z odpadami pozostawionymi przez pasażerów, w tym z wymiocinami, odchodami, krwią i zużytymi igłami. Przy myciu nadwozi i usuwaniu graffiti stosuje się silne środki alkaliczne, kwaśne i rozpuszczalnikowe oraz myjki ciśnieniowe. Na stanowisku wykorzystuje się:

odkurzacze przemysłowe i plecakowe;
myjki ciśnieniowe i urządzenia pianowe;
automatyczne myjnie taboru;
środki myjące, odtłuszczające, dezynfekcyjne i preparaty do usuwania graffiti;
mopy, wózki serwisowe i worki na odpady;
podesty, drabiny i pomosty do mycia ścian i szyb pojazdów;
szczypce i pojemniki na odpady ostre.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

potrącenie przez pojazd szynowy lub autobus w czasie manewrów na terenie zajezdni i bocznicy,
porażenie prądem przy zbliżeniu do sieci trakcyjnej lub szyny prądowej,
upadek z wysokości z podestów, drabin i stopni pojazdu,
poślizgnięcie i potknięcie na mokrych podłogach, torach i w kanałach rewizyjnych,
skaleczenie ostrymi przedmiotami w śmieciach i potłuczonym szkłem,
strumień wody pod wysokim ciśnieniem z myjki – urazy skóry i oczu,
mikroklimat zimny i wilgotny w halach i na zewnątrz,
hałas myjni automatycznych i odkurzaczy przemysłowych.

Czynniki chemiczne:

środki dezynfekcyjne na bazie chloru, czwartorzędowych soli amoniowych i nadtlenku wodoru,
środki alkaliczne i kwaśne do mycia nadwozi i toalet,
rozpuszczalniki organiczne i preparaty do usuwania graffiti,
spaliny pojazdów manewrujących w halach.

Czynniki biologiczne:

płyny ustrojowe pasażerów (krew, wymiociny, odchody) i zużyte igły – zakażenie wirusami HBV, HCV, HIV i bakteriami jelitowymi,
pasożyty i insekty w tapicerce (np. pluskwy, pchły) oraz pleśnie,
odchody gryzoni i ptaków w pojazdach odstawionych na bocznicach.

Czynniki psychofizyczne:

praca w porze nocnej,
presja czasu wynikająca z krótkich postojów pojazdów,
wymuszona pozycja ciała przy sprzątaniu pod siedzeniami i w toaletach,
wysiłek fizyczny przy przenoszeniu worków z odpadami i sprzętu,
praca w izolacji na rozległym terenie zajezdni i kontakt z osobami postronnymi.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku sprzątacza pojazdów.

Środki ochrony indywidualnej

odzież ostrzegawcza o intensywnej widzialności – potrącenie przez pojazd szynowy lub autobus;
rękawice odporne na przekłucie i rękawice nitrylowe – skaleczenie, zużyte igły, płyny ustrojowe, środki dezynfekcyjne;
okulary ochronne lub osłona twarzy przy myciu ciśnieniowym i usuwaniu graffiti – strumień wody pod ciśnieniem, środki alkaliczne i kwaśne, rozpuszczalniki;
półmaska z pochłaniaczem par organicznych przy usuwaniu graffiti – rozpuszczalniki organiczne;
obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie na mokrych podłogach i torach;
odzież wodoodporna i ocieplana – mikroklimat zimny i wilgotny;
ochronniki słuchu w strefie myjni – hałas;
odzież ochronna jednorazowa i maska FFP2 przy sprzątaniu pojazdów z bocznic – pasożyty, pleśnie, odchody gryzoni i ptaków.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

wyłączenie i uziemienie sieci trakcyjnej przed pracą na wysokości przy pojazdach elektrycznych oraz wydzielone stanowiska mycia bez sieci – porażenie prądem;
wydzielone, oznakowane i oświetlone stanowiska sprzątania z dala od torów manewrowych – potrącenie przez pojazd, praca nocna;
podesty z barierkami i stałe pomosty do mycia – upadek z wysokości;
pokrywy kanałów rewizyjnych, posadzki antypoślizgowe i odwodnienie – poślizgnięcie i potknięcie;
wentylacja hal i odciągi spalin – spaliny pojazdów, opary rozpuszczalników;
dozowniki środków chemicznych – środki dezynfekcyjne, alkaliczne i kwaśne;
pojemniki na odpady ostre na wózkach serwisowych – zużyte igły, skaleczenie.

Środki organizacyjne

zgłaszanie obecności sprzątaczy dyspozytorowi zajezdni i zakaz przechodzenia przez tory poza wyznaczonymi przejściami – potrącenie przez pojazd;
procedura postępowania z płynami ustrojowymi i znalezionymi igłami oraz procedura poekspozycyjna – zakażenie wirusami i bakteriami;
czasy sprzątania dostosowane do zakresu prac i rozkładu postojów – presja czasu;
rotacja zadań, przerwy i ograniczenie masy worków z odpadami – wymuszona pozycja ciała, wysiłek fizyczny;
praca w parach w nocy i łączność radiowa – praca w izolacji, kontakt z osobami postronnymi;
karty charakterystyki i instrukcje stosowania chemii – środki dezynfekcyjne, rozpuszczalniki;
dezynsekcja i deratyzacja pojazdów odstawionych przez wyspecjalizowaną firmę – pasożyty, odchody gryzoni;
harmonogram pracy z odpoczynkiem po zmianie nocnej – praca w porze nocnej.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla sprzątacza pojazdów.

czynniki fizyczne – mikroklimat zimny, hałas (myjnie automatyczne), praca w wilgotnym środowisku;
czynniki chemiczne – podchloryn sodu, czwartorzędowe sole amoniowe, nadtlenek wodoru, wodorotlenek sodu, rozpuszczalniki organiczne (preparaty do usuwania graffiti);
czynniki biologiczne – wirusy HBV, HCV, HIV i bakterie jelitowe (płyny ustrojowe pasażerów), pleśnie;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na terenie zajezdni i bocznic z ruchem pojazdów, praca w pobliżu sieci trakcyjnej, praca na wysokości powyżej 3 m (jeżeli dotyczy), praca w porze nocnej, dźwiganie.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy