Technik żeglugi śródlądowej

Technik żeglugi śródlądowej – kod 315216 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik żeglugi śródlądowej pełni wachty na barkach, pchaczach i statkach pasażerskich na rzekach, kanałach i jeziorach. Prowadzi jednostkę pod nadzorem kapitana, obsługuje urządzenia nawigacyjne, kieruje manewrami cumowania i śluzowania, nadzoruje załadunek oraz prowadzi obsługę siłowni i prace konserwacyjne na pokładzie.

Technik żeglugi śródlądowej – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie średnie techniczne w zawodzie technik żeglugi śródlądowej,
dokument kwalifikacyjny do pełnienia funkcji członka załogi w żegludze śródlądowej, wymagany przepisami o żegludze śródlądowej,
znajomość lokalnych warunków nawigacyjnych, oznakowania szlaku i zasad śluzowania,
umiejętność obsługi urządzeń nawigacyjnych, radaru i systemów informacji rzecznej,
umiejętność pływania oraz znajomość zasad ratownictwa i postępowania przy wypadnięciu za burtę,
umiejętność prowadzenia prac cumowniczych z linami o dużym naprężeniu,
brak przeciwwskazań do pracy na wodzie, w systemie wachtowym i w oddaleniu od miejsca zamieszkania.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

oficer pokładowy żeglugi śródlądowej,
bosman barki,
technik eksploatacji barki,
nawigator żeglugi rzecznej,
technik pokładowy statku rzecznego.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
badania zdrowotne wymagane do uzyskania i utrzymania dokumentu kwalifikacyjnego w żegludze śródlądowej,
ocena zdolności do pracy na wodzie, w tym ocena wzroku, słuchu i rozpoznawania barw świateł nawigacyjnych,
badania audiometryczne przy narażeniu na hałas siłowni,
ocena zdolności do pracy w systemie wachtowym i w porze nocnej.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
szkolenie z bezpieczeństwa na statku, użycia środków ratunkowych i postępowania przy wypadnięciu za burtę,
szkolenie z ochrony przeciwpożarowej jednostki i obsługi instalacji gaśniczych,
instruktaż prac cumowniczych, holowniczych i zestawiania pchanego,
szkolenie z pracy w przestrzeniach zamkniętych – ładownie, zbiorniki paliwa i koferdamy,
szkolenie z pierwszej pomocy, w tym postępowania przy podtopieniu i hipotermii,
szkolenie z przewozu ładunków niebezpiecznych, jeżeli jednostka je przewozi.

Środowisko pracy

Praca na szlaku toczy się w systemie wachtowym, przez wiele dni z dala od domu, a statek bywa jednocześnie miejscem pracy i zamieszkania. Pokład jest wąski, mokry od rosy i bryzgów, a przy mrozie oblodzony, co w połączeniu z ruchem jednostki utrudnia poruszanie się. Manewry w śluzach i przy nabrzeżach wymagają pracy z linami cumowniczymi o dużym naprężeniu, często w pośpiechu i w nocy, przy świetle reflektorów. W siłowni panuje hałas, wysoka temperatura i zapach paliwa oraz spalin. Mgła, niskie i wysokie stany wody oraz silny prąd rzeki zmieniają warunki nawigacyjne z godziny na godzinę. Na stanowisku wykorzystuje się:

urządzenia nawigacyjne – radar, echosonda, odbiornik satelitarny i system informacji rzecznej;
liny i cumy, pachoły, wciągarki cumownicze oraz sprzęt holowniczy;
silniki główne, agregaty, pompy zęzowe i instalacja paliwowa;
kamizelki ratunkowe, koła i tratwy ratunkowe oraz rzutki;
luki ładowni, pokrywy lukowe i urządzenia do ich przemieszczania;
narzędzia ręczne i sprzęt do konserwacji pokładu oraz powłok malarskich.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

wypadnięcie za burtę i utonięcie przy pracach pokładowych, cumowaniu i przechodzeniu na nabrzeże,
uderzenie zerwaną liną cumowniczą lub holowniczą pod dużym naprężeniem,
przygniecenie przez pokrywy lukowe, trap, odbijacz lub między jednostką a nabrzeżem,
poślizgnięcie i upadek na mokrym, zaolejonym lub oblodzonym pokładzie oraz na drabinach,
upadek do otwartej ładowni, zęzy lub przez niezabezpieczony luk,
hałas i drgania ogólne w siłowni oraz w pomieszczeniach mieszkalnych nad maszynownią,
oparzenie o gorące elementy silnika, układu wydechowego i instalacji,
pożar paliwa, instalacji elektrycznej lub ładunku w zamkniętej przestrzeni statku,
praca w deszczu, wiatrze, mrozie i mgle na odkrytym pokładzie,
porażenie prądem od instalacji statkowej i przy podłączaniu zasilania z nabrzeża.

Czynniki chemiczne:

olej napędowy, oleje smarowe i smary przy obsłudze siłowni oraz bunkrowaniu,
spaliny silników wysokoprężnych, w tym tlenek węgla i tlenki azotu w siłowni,
pyły ładunków masowych – węgla, kruszyw, zbóż i nawozów – przy załadunku i czyszczeniu ładowni,
farby okrętowe i rozpuszczalniki przy konserwacji pokładu oraz kadłuba,
niedobór tlenu i gazy w ładowniach, koferdamach oraz zbiornikach paliwa.

Czynniki biologiczne:

bakterie i wirusy w wodzie rzecznej oraz w wodzie zęzowej – pałeczki jelitowe, Leptospira,
gryzonie i owady w ładowniach przy przewozie zbóż i pasz.

Czynniki psychofizyczne:

praca w systemie wachtowym, w tym w porze nocnej, z zaburzeniem rytmu dobowego,
izolacja społeczna, rozłąka z rodziną i życie w małym zespole na ograniczonej przestrzeni,
odpowiedzialność za bezpieczeństwo jednostki, ładunku i załogi w trudnych warunkach nawigacyjnych,
napięcie podczas manewrów w śluzach, pod mostami i przy nabrzeżach,
dźwiganie lin, kotwic, elementów wyposażenia i praca w wymuszonych pozycjach,
praca przy monitorze ekranowym w sterówce i przy dokumentacji przewozowej.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika żeglugi śródlądowej.

Środki ochrony indywidualnej

kamizelka ratunkowa pneumatyczna przy wszystkich pracach pokładowych – wypadnięcie za burtę;
hełm ochronny i obuwie z podnoskiem o podeszwie antypoślizgowej – przygniecenie przy manewrach, poślizgnięcie na pokładzie, upadek do ładowni;
rękawice odporne na przetarcie przy pracy z linami – zerwanie liny cumowniczej, dźwiganie i prace pokładowe;
ochronniki słuchu w siłowni – hałas i drgania siłowni;
rękawice termoochronne i odzież przylegająca w siłowni – oparzenie w siłowni;
odzież ciepła, przeciwdeszczowa i ostrzegawcza na pokładzie – warunki atmosferyczne;
półmaska z filtrem P3 przy czyszczeniu ładowni i pracach malarskich – pyły ładunków masowych, farby i rozpuszczalniki, gryzonie i owady;
rękawice chemoodporne przy bunkrowaniu i obsłudze oleju – paliwa i oleje, woda rzeczna i zęzowa;
aparat izolujący, szelki i linka przy wejściu do ładowni oraz zbiorników – gazy w przestrzeniach zamkniętych, spaliny silników;
rękawice elektroizolacyjne przy podłączaniu zasilania z nabrzeża – porażenie prądem.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

relingi, poręcze, siatki ochronne, koła ratunkowe i rzutki rozmieszczone na pokładzie – wypadnięcie za burtę, poślizgnięcie na pokładzie;
wciągarki z hamulcami, kontrola stanu lin i strefy zakazu przebywania w osi naprężenia – zerwanie liny cumowniczej;
mechaniczne przemieszczanie pokryw lukowych, odbijacze i oznakowanie stref zgniotu – przygniecenie przy manewrach;
zabezpieczenie i oznakowanie otwartych luków oraz drabiny z poręczami do ładowni – upadek do ładowni;
izolacja akustyczna siłowni i pomieszczeń mieszkalnych oraz amortyzacja fundamentów silników – hałas i drgania siłowni;
izolacja termiczna kolektorów i osłony gorących elementów w siłowni – oparzenie w siłowni;
wentylacja siłowni, detektory tlenku węgla i wymuszona wentylacja ładowni – spaliny silników, gazy w przestrzeniach zamkniętych, pyły ładunków masowych;
instalacja gaśnicza siłowni, gaśnice, hydranty i drogi ewakuacji z oznakowaniem – pożar na jednostce, paliwa i oleje;
podgrzewane i odladzane przejścia, zadaszenia stanowisk pokładowych – warunki atmosferyczne;
instalacja statkowa z zabezpieczeniami i pomiarami oraz sprawne połączenie z nabrzeżem – porażenie prądem;
ergonomiczne stanowisko w sterówce z regulowanym fotelem i oświetleniem – praca przy monitorze.

Środki organizacyjne

zakaz samodzielnych prac pokładowych poza zasięgiem wzroku wachty i obowiązek zgłaszania wyjścia na pokład – wypadnięcie za burtę, izolacja i rozłąka;
plan manewru z podziałem zadań, łącznością i sygnałami między sterówką a pokładem – stres manewrowy, zerwanie liny cumowniczej, przygniecenie przy manewrach;
pozwolenie na pracę w przestrzeni zamkniętej z pomiarem atmosfery i asekuracją – gazy w przestrzeniach zamkniętych;
rozkład wacht zapewniający odpoczynek i wymianę załogi po określonym czasie na szlaku – wachty i praca nocna, izolacja i rozłąka;
procedury postępowania przy pogorszeniu widzialności, mgle i wysokim stanie wody – odpowiedzialność nawigacyjna, warunki atmosferyczne;
ćwiczenia pożarowe i alarmy człowiek za burtą prowadzone cyklicznie – pożar na jednostce, wypadnięcie za burtę;
instruktaż podnoszenia ciężarów i korzystanie z wciągarek zamiast siły ludzkiej – dźwiganie i prace pokładowe;
higiena po pracy przy wodzie zęzowej, odkażanie skaleczeń i deratyzacja ładowni – woda rzeczna i zęzowa, gryzonie i owady;
pomiary hałasu i drgań w siłowni oraz ograniczanie czasu przebywania – hałas i drgania siłowni;
przerwy w pracy przy monitorze – praca przy monitorze.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika żeglugi śródlądowej.

czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, mikroklimat zimny i wilgotny oraz gorący w siłowni, kontakt z gorącymi powierzchniami, pyły ładunków masowych;
czynniki chemiczne – olej napędowy i oleje smarowe, spaliny silników wysokoprężnych, tlenek węgla, farby okrętowe i rozpuszczalniki;
czynniki biologiczne – czynniki biologiczne grupy 2 – pałeczki jelitowe, Leptospira w wodzie rzecznej i zęzowej, czynniki przenoszone przez gryzonie;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wodzie z ryzykiem wypadnięcia za burtę, praca w systemie wachtowym i w porze nocnej, praca w przestrzeniach zamkniętych, prace cumownicze z linami pod naprężeniem, długotrwałe oddalenie od miejsca zamieszkania, praca przy monitorze ekranowym.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy