Topiarz mas mineralnych – kod 818123 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Topiarz mas mineralnych prowadzi topienie skał – bazaltu, gabra, dolomitu i brykietów z odpadów – w żeliwiakach koksowych, piecach elektrycznych lub gazowych w zakładach produkcji wełny mineralnej skalnej i odlewów bazaltowych. Nadzoruje zasyp wsadu i koksu, dmuch powietrza, temperaturę i spust stopu na wirówki rozwłókniające lub do form, odprowadza żeliwo i żużel oraz usuwa zakłócenia przy otworze spustowym.
Topiarz mas mineralnych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, preferowany kierunek hutniczy, ceramiczny lub mechaniczny,
- znajomość procesu topienia surowców skalnych i budowy żeliwiaka,
- umiejętność obsługi systemu sterowania piecem i urządzeń zasypowych,
- odporność na pracę w wysokiej temperaturze i zapyleniu,
- gotowość do pracy w ruchu ciągłym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- topiarz bazaltu,
- operator żeliwiaka,
- operator pieca w produkcji wełny mineralnej,
- wytapiacz skał,
- piecowy wełny skalnej.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania układu oddechowego, w tym RTG klatki piersiowej, przy narażeniu na pył krzemionki i włókien,
- badanie słuchu przy pracy w hałasie,
- badanie narządu wzroku przy promieniowaniu podczerwonym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z zagrożeń tlenkiem węgla przy żeliwiakach,
- instruktaż przebijania i zamykania otworu spustowego,
- szkolenie z postępowania w sytuacjach awaryjnych (przebicie pieca, kontakt stopu z wodą),
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach i zatruciach gazami.
Środowisko pracy
Topienie odbywa się w wydziale pieców zakładu wełny mineralnej lub odlewni bazaltu, gdzie stop o temperaturze około 1450–1550°C spływa z pieca na wirówki rozwłókniające lub do form. Żeliwiak opalany koksem wytwarza duże ilości tlenku węgla i siarkowodoru, które są odprowadzane i dopalane, lecz przy nieszczelnościach mogą przedostać się na stanowisko. Wokół pieca panuje silne promieniowanie cieplne, hałas dmuchaw i wirówek oraz pył mineralny i koksowy. Płaszcz pieca chłodzony jest wodą, co przy przebiciu wymurówki stwarza ryzyko wybuchu pary. Na stanowisku wykorzystuje się:
- żeliwiak koksowy lub piec elektryczny i gazowy;
- urządzenia zasypowe wsadu skalnego i koksu;
- dmuchawy powietrza i nagrzewnice;
- rynny spustowe, wirówki rozwłókniające lub formy odlewnicze;
- instalacja dopalania gazów i odpylania;
- pirometry, kamery termowizyjne i system sterowania;
- drągi i narzędzia do przebijania otworu spustowego.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia ciekłym stopem skalnym i żeliwem przy spuście,
- wybuch pary przy kontakcie stopu z wodą chłodzącą,
- promieniowanie podczerwone od stopu i otworów pieca,
- gorący mikroklimat przy piecu,
- hałas dmuchaw i wirówek rozwłókniających,
- uderzenie spadającym wsadem lub elementami przy zasypie,
- upadek z pomostów zasypowych pieca.
Czynniki chemiczne:
- tlenek węgla z żeliwiaka,
- siarkowodór i ditlenek siarki z koksu i żużla,
- pył skalny i koksowy z krzemionką krystaliczną,
- włókna wełny mineralnej i lepiszcze fenolowo-formaldehydowe w pobliżu komory włóknotwórczej.
Czynniki psychofizyczne:
- duże obciążenie organizmu pracą w cieple,
- praca w ruchu ciągłym, w tym w porze nocnej,
- ciężka praca fizyczna przy przebijaniu otworu spustowego,
- stres przy awariach pieca i przebiciach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku topiarza mas mineralnych.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież aluminizowana lub aramidowa, rękawice i ochraniacze termoochronne – oparzenia ciekłym stopem, wybuch pary;
- osłona twarzy z filtrem podczerwieni i kask – promieniowanie podczerwone, spadające bryły wsadu;
- osobisty detektor tlenku węgla i siarkowodoru – tlenek węgla, siarkowodór i ditlenek siarki;
- półmaska FFP3 – pył mineralny, włókna mineralne;
- ochronniki słuchu – hałas;
- szelki bezpieczeństwa przy pracach poza barierkami pomostów – upadek z wysokości.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- szczelny układ odprowadzania i dopalania gazów z pieca – tlenek węgla, siarkowodór i ditlenek siarki;
- stacjonarne detektory CO i H2S z alarmem – tlenek węgla, siarkowodór i ditlenek siarki, stres w sytuacjach awaryjnych;
- monitoring temperatury płaszcza i przepływu wody chłodzącej z alarmem – wybuch pary;
- ekrany cieplne, kabiny operatorskie i nawiew chłodnego powietrza – promieniowanie podczerwone, mikroklimat gorący, obciążenie cieplne;
- odpylanie zasypu i hali – pył mineralny, włókna mineralne;
- balustrady i osłony pomostów zasypowych – upadek z wysokości, spadające bryły wsadu;
- mechaniczne urządzenia do otwierania spustu – ciężka praca fizyczna, oparzenia ciekłym stopem;
- obudowy dźwiękochłonne dmuchaw – hałas.
Środki organizacyjne
- instrukcja spustu i strefa zamknięta podczas spustu – oparzenia ciekłym stopem, wybuch pary;
- ograniczenie czasu ekspozycji, przerwy i napoje – obciążenie cieplne, mikroklimat gorący, ciężka praca fizyczna;
- ćwiczenia z planu awaryjnego – stres w sytuacjach awaryjnych;
- pomiary CO, pyłów, włókien i hałasu – tlenek węgla, pył mineralny, hałas;
- grafik zmian – praca zmianowa.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla topiarza mas mineralnych.
- czynniki fizyczne – mikroklimat gorący, promieniowanie podczerwone, hałas, praca w kontakcie z ciekłym stopem;
- czynniki chemiczne – tlenek węgla, siarkowodór, ditlenek siarki, pył krzemionki krystalicznej, pył koksu, włókna mineralne, fenol, formaldehyd;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa pieców do topienia, praca na wysokości, ciężka praca fizyczna, praca zmianowa, w tym w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- operator urządzeń do formowania i przetwórstwa włókna szklanego,
- hutnik,
- operator pieca przemysłowego,
- piecowy pieca łukowego,
- pulpitowy wielkich pieców.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).