Historyk sztuki – kod 263303 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Historyk sztuki opisuje, datuje i wartościuje dzieła sztuki oraz zabytki – prowadzi badania ikonograficzne, sporządza karty ewidencyjne, uczestniczy w inwentaryzacjach, nadzoruje wystawy i opiniuje prace konserwatorskie. Pracuje w muzeach, urzędach ochrony zabytków, galeriach, domach aukcyjnych i na uczelniach, prowadząc część zadań bezpośrednio w obiektach zabytkowych.
Historyk sztuki – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe – historia sztuki lub ochrona dóbr kultury,
- umiejętność opisu i datowania dzieł oraz znajomość technik malarskich i rzeźbiarskich,
- znajomość przepisów o ochronie zabytków i zasad prowadzenia ewidencji,
- umiejętność dokumentacji fotograficznej i pracy z bazami zbiorów,
- gotowość do pracy w obiektach zabytkowych, w tym na rusztowaniach i podnośnikach, po przeszkoleniu,
- brak przeciwwskazań do pracy na wysokości powyżej 3 m, jeżeli zakres zadań obejmuje oględziny z rusztowania.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- specjalista do spraw zabytków,
- inwentaryzator zbiorów sztuki,
- kurator wystaw,
- ekspert domu aukcyjnego,
- dokumentalista dzieł sztuki.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m przy oględzinach z rusztowań i podnośników,
- ocena narządu wzroku przy pracy przy monitorze ekranowym i przy oględzinach dzieł w świetle skupionym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż pracy na wysokości i korzystania z rusztowań oraz podestów ruchomych,
- szkolenie z zagrożeń w pracowni konserwatorskiej, w tym narażenia na rozpuszczalniki,
- instruktaż postępowania przy obiektach skażonych pleśnią i zanieczyszczonych odchodami ptaków,
- szkolenie z pierwszej pomocy i ewakuacji zbiorów.
Środowisko pracy
Historyk sztuki pracuje w gabinecie i magazynie zbiorów, w pracowni dokumentacji oraz bezpośrednio w obiektach – kościołach, pałacach, kamienicach i na terenie budów konserwatorskich. Oględziny prowadzi na rusztowaniach, podnośnikach i drabinach, często w nieogrzewanych wnętrzach, na strychach i w piwnicach, przy dużym zapyleniu i odchodach ptaków. W pracowni konserwatorskiej styka się z rozpuszczalnikami i lampami UV używanymi do badań powierzchni. Transport i aranżacja wystaw wymagają przenoszenia obrazów, ram i gablot oraz pracy w trakcie montażu ekspozycji. Terminy wystaw i kontroli narzucają pracę w weekendy i w porze wieczornej. Na stanowisku wykorzystuje się:
- dokumentacja ewidencyjna i bazy zbiorów oraz stanowisko komputerowe;
- aparat fotograficzny ze statywem, lampy błyskowe i wzorniki barw;
- lupa, mikroskop przenośny, lampa UV i latarka o świetle skupionym do oględzin;
- drabiny, rusztowania i podesty ruchome w obiektach;
- mierniki wilgotności i temperatury oraz rejestratory klimatu w salach ekspozycyjnych;
- skrzynie transportowe, wózki i materiały do pakowania dzieł;
- sprzęt pracowni konserwatorskiej oraz rozpuszczalniki i preparaty do badań.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek z rusztowania, podestu ruchomego lub drabiny przy oględzinach polichromii i sklepień,
- uderzenie spadającym elementem wystroju, narzędziem lub fragmentem tynku na budowie konserwatorskiej,
- pyły budowlane i mineralne, w tym pył krzemionki krystalicznej na terenie prac konserwatorskich,
- promieniowanie ultrafioletowe lamp używanych do badania powierzchni dzieł,
- chłód, wilgoć i przeciągi w nieogrzewanych kościołach, piwnicach oraz na strychach,
- dźwiganie obrazów, ram, rzeźb, gablot i skrzyń transportowych przy montażu wystaw,
- potknięcia i upadki na stromych schodach, nierównych posadzkach i wśród elementów ekspozycji,
- obciążenie wzroku oględzinami w świetle skupionym oraz pracą przy monitorze,
- hałas narzędzi na terenie prac konserwatorskich i podczas montażu ekspozycji.
Czynniki chemiczne:
- rozpuszczalniki organiczne w pracowni konserwatorskiej – aceton, toluen, benzyna ekstrakcyjna, alkohol izopropylowy,
- pozostałości biocydów i środków do dezynfekcji oraz dezynsekcji obiektów zabytkowych,
- pyły dawnych pigmentów, w tym związków ołowiu i arsenu, na powierzchni obiektów,
- pyły tonera z urządzeń drukujących oraz środki czystości w pomieszczeniach biurowych.
Czynniki biologiczne:
- grzyby pleśniowe i ich zarodniki na obrazach, drewnie, tkaninach i murach,
- odchody ptaków i gryzoni na strychach, w wieżach i w opuszczonych wnętrzach,
- kleszcze oraz owady w otoczeniu obiektów położonych w parkach i na terenach zadrzewionych.
Czynniki psychofizyczne:
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie przy opisie zbiorów,
- odpowiedzialność materialna i zawodowa za bezpieczeństwo oraz wycenę dzieł sztuki,
- presja terminów otwarcia wystaw, kontroli i wydawania opinii konserwatorskich,
- konflikty i agresja słowna w kontakcie z właścicielami obiektów, inwestorami i wykonawcami,
- częste wyjazdy, kierowanie samochodem służbowym i praca poza stałymi godzinami.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku historyka sztuki.
Środki ochrony indywidualnej
- szelki bezpieczeństwa z linką i kask przy pracy na rusztowaniu lub podeście – upadek z wysokości, upadek przedmiotu;
- półmaska filtrująca FFP3 przy pyłach budowlanych, pleśni i odchodach ptaków – pyły budowlane, grzyby pleśniowe obiektów, odchody ptaków i gryzoni, pyły pigmentów i ołowiu;
- rękawice nitrylowe i gogle przy kontakcie z rozpuszczalnikami i biocydami – rozpuszczalniki organiczne, pozostałości biocydów;
- okulary z filtrem UV przy badaniach powierzchni dzieł – promieniowanie UV;
- obuwie robocze z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – potknięcia i nierówne podłoża, upadek przedmiotu;
- odzież ciepła i przeciwwiatrowa do pracy w nieogrzewanych obiektach – chłód i wilgoć obiektów;
- ochronniki słuchu na terenie prac konserwatorskich – hałas na budowie;
- odzież z długim rękawem i preparaty odstraszające w otoczeniu zadrzewionym – kleszcze i owady.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- rusztowania odebrane do użytku, balustrady i podesty z pełnym pokryciem – upadek z wysokości, upadek przedmiotu;
- wyciąg miejscowy i wentylacja w pracowni konserwatorskiej oraz magazynie zbiorów – rozpuszczalniki organiczne, pozostałości biocydów, pyły pigmentów i ołowiu;
- odkurzacze z filtrem HEPA i stanowiska do oczyszczania obiektów – pyły budowlane, grzyby pleśniowe obiektów, odchody ptaków i gryzoni;
- obudowane lampy UV z wyłącznikiem krańcowym i osłonami – promieniowanie UV;
- wózki, dźwigi i urządzenia do podnoszenia dzieł oraz gablot – dźwiganie dzieł i gablot;
- oświetlenie miejscowe i ergonomiczne stanowisko komputerowe – obciążenie wzroku, praca przy monitorze;
- ogrzewanie przenośne i pomieszczenie do ogrzania się w obiektach nieogrzewanych – chłód i wilgoć obiektów;
- oznakowanie progów, stopni i ciągów komunikacyjnych w salach ekspozycyjnych – potknięcia i nierówne podłoża, hałas na budowie;
- wydzielone pomieszczenie na urządzenia drukujące – toner i środki czystości.
Środki organizacyjne
- zakaz samodzielnego wchodzenia na rusztowania bez odbioru i asekuracji – upadek z wysokości, upadek przedmiotu;
- uzgadnianie wejścia na teren prac konserwatorskich z kierownikiem budowy i instruktaż stanowiskowy – pyły budowlane, hałas na budowie;
- karty charakterystyki rozpuszczalników i preparatów oraz zakaz pracy bez wentylacji – rozpuszczalniki organiczne, pozostałości biocydów, pyły pigmentów i ołowiu;
- procedura oględzin obiektów skażonych pleśnią i zanieczyszczonych odchodami ptaków – grzyby pleśniowe obiektów, odchody ptaków i gryzoni;
- ograniczenie czasu pracy w obiektach nieogrzewanych i przerwy na ogrzanie – chłód i wilgoć obiektów;
- plan montażu wystawy z zespołem technicznym i podziałem zadań transportowych – dźwiganie dzieł i gablot, presja terminów wystaw;
- przerwy w pracy przy monitorze i ograniczenie czasu oględzin w świetle skupionym – praca przy monitorze, obciążenie wzroku, promieniowanie UV;
- procedura postępowania przy agresji słownej i udział drugiej osoby w trudnych oględzinach – konflikty z właścicielami;
- jasne zasady odpowiedzialności za zbiory, ubezpieczenie dzieł i protokoły przekazania – odpowiedzialność za zbiory;
- planowanie wyjazdów z przerwami w prowadzeniu pojazdu i rozliczaniem czasu pracy – praca w delegacjach;
- kontrola skóry po pracy w terenie zadrzewionym i procedura usuwania kleszczy – kleszcze i owady.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla historyka sztuki.
- czynniki fizyczne – pyły budowlane i mineralne, w tym pył krzemionki krystalicznej, promieniowanie ultrafioletowe, hałas, obniżona temperatura i podwyższona wilgotność w obiektach zabytkowych, obciążenie wzroku;
- czynniki chemiczne – rozpuszczalniki organiczne – aceton, toluen, benzyna ekstrakcyjna, alkohol izopropylowy, biocydy, pyły pigmentów zawierających związki ołowiu i arsenu, pyły tonera;
- czynniki biologiczne – grzyby pleśniowe i ich zarodniki na obiektach, odchody ptaków i gryzoni, kleszcze i owady na terenach zadrzewionych;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m na rusztowaniach i podestach ruchomych, ręczne prace transportowe, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, kierowanie samochodem służbowym, praca na terenie budowy, obciążenie psychiczne odpowiedzialnością za zbiory.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).