Kapelusznik-czapnik – kod 753103 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kapelusznik-czapnik projektuje, kroi, formuje i szyje kapelusze, czapki, berety i nakrycia głowy ze sfilcowanej wełny, sierści królika, słomki, tkanin i skóry. Formuje stożki filcowe na parze na drewnianych i aluminiowych kopytach, usztywnia je, prasuje na gorących formach, wykańcza rondo, wszywa podszewki, potniki i taśmy, a także wykonuje nakrycia głowy do mundurów, strojów historycznych i teatralnych.
Kapelusznik-czapnik – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe w zawodzie kapelusznik lub czapnik albo w zawodach krawieckich, ewentualnie praktyka w pracowni,
- znajomość technologii formowania filcu, słomki i tkanin oraz materiałów usztywniających,
- umiejętność obsługi maszyn szwalniczych, pras do kapeluszy i wytwornic pary,
- sprawność manualna, zmysł estetyczny i dokładność,
- dobry wzrok, w tym prawidłowe widzenie barw,
- tytuł czeladnika lub mistrza w rzemiośle – mile widziany w zakładach rzemieślniczych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- modystka,
- kapelusznik,
- czapnik,
- rzemieślnik kapelusznik,
- wytwórca nakryć głowy.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- ocena skóry i układu oddechowego przy kontakcie z klejami, usztywniaczami i pyłem wełnianym,
- ocena narządu wzroku, w tym widzenia barw, przy pracy precyzyjnej,
- ocena układu ruchu kończyn górnych i kręgosłupa przy pracy powtarzalnej.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy przed dopuszczeniem do pracy,
- szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi pras do kapeluszy, wytwornicy pary i maszyn szwalniczych,
- szkolenie z bezpiecznego stosowania klejów i usztywniaczy oraz kart charakterystyki,
- szkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej i postępowania w razie pożaru.
Środowisko pracy
Praca odbywa się w pracowni rzemieślniczej lub w niewielkim zakładzie produkcyjnym, przy stołach krojczych, maszynach szwalniczych, prasach i stanowisku formowania na parze. Przy formowaniu filcu i słomki występuje gorąca para, wysoka wilgotność i rozgrzane formy, a przy usztywnianiu – opary alkoholu i rozpuszczalników. W pomieszczeniu unoszą się drobne włókna wełny i sierści. Czynności wykonywane są głównie na stojąco i przy stole, wymagają siły dłoni przy naciąganiu filcu na kopyta. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wytwornica pary i dysza parowa do zmiękczania filcu i słomki;
- kopyta drewniane i aluminiowe, formy do ronda, prasa do kapeluszy z podgrzewanymi formami;
- maszyny szwalnicze, w tym maszyna do szycia słomkowych plecionek i maszyna kryta;
- noże, nożyce, rondówka (przyrząd do cięcia ronda), szpilki i pinezki modniarskie;
- usztywniacze filcu (roztwory szelaku w alkoholu, żelatyna, dyspersje żywic), kleje;
- filce wełniane i z sierści, plecionki słomkowe, tkaniny, skóry, taśmy, podszewki;
- żelazka krawieckie, szczotki i papier ścierny do wykańczania filcu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenie parą wodną i gorącymi formami prasy oraz kopytami,
- zgniecenie dłoni między formami prasy do kapeluszy,
- przekłucie i skaleczenie igłą, szpilkami, nożem i nożycami,
- porażenie prądem elektrycznym przy uszkodzonej prasie, żelazku lub wytwornicy,
- mikroklimat gorący i wilgotny przy stanowisku formowania na parze,
- pożar oparów alkoholu i rozpuszczalników z usztywniaczy i klejów,
- hałas maszyn szwalniczych i sprężarki.
Czynniki chemiczne:
- opary etanolu i rozpuszczalników z roztworów szelaku i klejów,
- kleje kauczukowe i poliuretanowe do podszewek i taśm,
- barwniki do filcu i preparaty impregnujące,
- pył wełniany i pył sierści zwierzęcej uwalniany podczas szlifowania filcu.
Czynniki psychofizyczne:
- wysiłek dłoni i nadgarstków przy naciąganiu filcu na kopyta,
- praca stojąca i pochylona nad stołem,
- precyzyjna praca obciążająca wzrok,
- presja terminów przy zamówieniach indywidualnych i teatralnych.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kapelusznika-czapnika.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice termoochronne – oparzenie gorącymi formami i kopytami, parą wodną;
- rękawice nitrylowe – kleje, usztywniacze, barwniki;
- naparstek – przekłucie igłą i szpilkami;
- półmaska FFP2 przy szlifowaniu i czyszczeniu filcu – pył wełniany, pył sierści;
- fartuch ochronny i odzież z włókien naturalnych – oparzenie, pożar oparów;
- okulary ochronne przy nakładaniu usztywniaczy – opary rozpuszczalników, rozprysk kleju.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- prasa z dwuręcznym sterowaniem i osłoną strefy zamykania form – zgniecenie dłoni;
- termostaty, izolacja przewodów pary, odkładnice na gorące kopyta – oparzenie, gorący mikroklimat;
- odciąg oparów przy stanowisku usztywniania i klejenia – opary etanolu i rozpuszczalników, kleje;
- wentylacja nawiewno-wywiewna pracowni – gorący i wilgotny mikroklimat, pył wełniany;
- osłony igieł i pasów w maszynach szwalniczych – przekłucie, skaleczenie;
- przeglądy instalacji elektrycznej i wyłączniki różnicowoprądowe – porażenie prądem;
- metalowe pojemniki samozamykające na szmaty z rozpuszczalnikiem, gaśnica – pożar oparów;
- wyciszone maszyny i sprężarka w osobnym pomieszczeniu – hałas.
Środki organizacyjne
- instrukcja obsługi prasy i wytwornicy pary – zgniecenie dłoni, oparzenie;
- przechowywanie usztywniaczy i klejów w minimalnej ilości, karty charakterystyki – opary rozpuszczalników, kleje, barwniki, pożar oparów;
- zakaz używania otwartego ognia w pracowni – pożar oparów;
- przerwy i ćwiczenia dłoni, rotacja czynności – wysiłek dłoni i nadgarstków, praca stojąca i pochylona;
- oświetlenie stanowisk i przerwy dla wzroku – precyzyjna praca obciążająca wzrok;
- realistyczne terminy zamówień – presja terminów;
- sprzątanie na mokro lub odkurzaczem z filtrem – pył wełniany.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kapelusznika-czapnika.
- czynniki fizyczne – mikroklimat gorący i wilgotny, kontakt z gorącymi powierzchniami, hałas (jeżeli przekracza wartości dopuszczalne);
- czynniki chemiczne – etanol i rozpuszczalniki organiczne z usztywniaczy i klejów, barwniki, pył wełniany i pył sierści zwierzęcej;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa pras z podgrzewanymi formami, praca w pozycji stojącej i pochylonej, praca precyzyjna obciążająca wzrok.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).