Kontroler jakości połączeń spawalniczych – kod 311517 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kontroler jakości połączeń spawalniczych sprawdza spoiny w konstrukcjach stalowych, zbiornikach, rurociągach i urządzeniach ciśnieniowych – metodami wizualnymi oraz badaniami nieniszczącymi: penetracyjnymi, magnetyczno-proszkowymi, ultradźwiękowymi i radiograficznymi. Weryfikuje zgodność wykonania z dokumentacją i instrukcjami technologicznymi spawania, ocenia niezgodności według norm i sporządza protokoły z badań.
Kontroler jakości połączeń spawalniczych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne lub wyższe – mechaniczne, spawalnicze lub materiałowe,
- certyfikat personelu badań nieniszczących zgodny z normą PN-EN ISO 9712 w stosowanych metodach (VT, PT, MT, UT, RT) na odpowiednim stopniu,
- znajomość norm oceny jakości złączy spawanych i kryteriów akceptacji niezgodności,
- uprawnienia z zakresu ochrony radiologicznej i szkolenie dla pracowników zatrudnionych w warunkach narażenia – przy wykonywaniu badań radiograficznych,
- umiejętność czytania rysunku technicznego, WPS i dokumentacji spawalniczej,
- bardzo dobra ostrość wzroku z bliska oraz prawidłowe widzenie barw i odcieni szarości – potwierdzane okresowo zgodnie z wymaganiami certyfikacji,
- dokładność, odporność na naciski i bezstronność w ocenie.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- inspektor spawalniczy,
- kontroler NDT,
- inspektor badań nieniszczących,
- kontroler spoin,
- specjalista ds. kontroli spawania.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- coroczne badanie ostrości wzroku z bliska i badanie rozróżniania barw wymagane do utrzymania certyfikatu NDT,
- badania lekarskie pracowników narażonych na promieniowanie jonizujące (kategoria A lub B) – przy badaniach radiograficznych, wraz z dozymetrią indywidualną,
- orzeczenie o braku przeciwwskazań do pracy na wysokości powyżej 3 m – kontrola spoin na konstrukcjach i rusztowaniach,
- ocena zdolności do pracy w przestrzeniach zamkniętych (zbiorniki, kadłuby, rurociągi).
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat dla stanowiska inżynieryjno-technicznego, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych (radiografia, przestrzenie zamknięte) – zgodnie z ustaleniami pracodawcy, nie rzadziej niż co rok,
- kursy i egzaminy certyfikacyjne NDT oraz recertyfikacja co 5 i 10 lat według PN-EN ISO 9712,
- szkolenie z ochrony radiologicznej dla pracowników defektoskopii radiograficznej,
- szkolenie z pracy na wysokości i w przestrzeniach zamkniętych,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Kontroler pracuje na halach produkcji konstrukcji stalowych, w wytwórniach zbiorników i urządzeń ciśnieniowych, na budowach rurociągów, w stoczniach i elektrowniach. Ogląda spoiny bezpośrednio po spawaniu, często w pobliżu pracujących spawaczy, szlifierzy i suwnic, w hałasie i w obecności dymów spawalniczych. Badania wykonuje na rusztowaniach, w wykopach, wewnątrz zbiorników i kadłubów, a radiografię – w wydzielonych strefach kontrolowanych lub w bunkrach. Część czasu poświęca na analizę wyników i przygotowanie raportów przy komputerze. Na stanowisku wykorzystuje się:
- lupy, lusterka inspekcyjne, wideoendoskopy, spoinomierze i mierniki szczelin;
- zestawy penetrantów (penetrant, zmywacz, wywoływacz) w aerozolu;
- jarzma elektromagnetyczne, zawiesiny i proszki magnetyczne oraz lampy UV-A;
- defektoskopy ultradźwiękowe z głowicami i żelami sprzęgającymi;
- aparaty rentgenowskie i defektometry izotopowe (Ir-192, Se-75), dozymetry i radiometry;
- skanery i stanowiska do odczytu radiogramów cyfrowych, komputer z oprogramowaniem do raportowania.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- promieniowanie jonizujące rentgenowskie i gamma przy badaniach radiograficznych,
- promieniowanie ultrafioletowe UV-A lamp do badań fluorescencyjnych i promieniowanie optyczne łuku spawalniczego pobliskich stanowisk,
- hałas na hali produkcyjnej od szlifowania, żłobienia i prostowania konstrukcji,
- upadek z wysokości z rusztowań, konstrukcji i drabin oraz upadek do wykopów,
- uderzenie przez elementy konstrukcji transportowane suwnicą,
- oparzenia o gorące spoiny i elementy podgrzewane przed spawaniem,
- porażenie prądem elektrycznym od jarzm magnetycznych i aparatów rentgenowskich,
- praca w przestrzeniach zamkniętych z ograniczoną wentylacją i trudną ewakuacją,
- niewystarczające oświetlenie miejsca oględzin i zmęczenie wzroku.
Czynniki chemiczne:
- rozpuszczalniki zawarte w penetrantach, zmywaczach i wywoływaczach (węglowodory, alkohol izopropylowy, aceton) oraz gazy nośne aerozoli,
- dymy spawalnicze z tlenkami żelaza, manganu, chromu i niklu z pobliskich stanowisk,
- zawiesiny proszków magnetycznych na bazie nafty lub oleju,
- ozon powstający przy spawaniu łukowym w pobliżu.
Czynniki psychofizyczne:
- wysoka koncentracja i odpowiedzialność za ocenę bezpieczeństwa konstrukcji i urządzeń ciśnieniowych,
- presja czasu i naciski ze strony produkcji przy odrzucaniu spoin,
- wymuszone pozycje ciała podczas oględzin spoin w trudno dostępnych miejscach,
- praca zmianowa i w porze nocnej przy radiografii poza godzinami pracy innych osób,
- długotrwała praca wzrokowa przy ocenie radiogramów i monitorze.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kontrolera jakości połączeń spawalniczych.
Środki ochrony indywidualnej
- dawkomierz indywidualny i radiometr z sygnalizacją – promieniowanie jonizujące;
- okulary ochronne z filtrem UV i rękawice nitrylowe – promieniowanie ultrafioletowe UV-A, rozpuszczalniki z penetrantów, zawiesiny magnetyczne;
- ochronniki słuchu – hałas na hali produkcyjnej;
- szelki bezpieczeństwa i hełm ochronny – upadek z wysokości, uderzenie przez elementy konstrukcji;
- półmaska z pochłaniaczem par organicznych przy pracy z aerozolami w zamkniętych przestrzeniach – rozpuszczalniki, dymy spawalnicze, ozon;
- rękawice termoochronne – oparzenia o gorące spoiny;
- obuwie ochronne z podnoskiem – uderzenie przez elementy konstrukcji, upadek do wykopów;
- detektor wielogazowy noszony przy sobie – praca w przestrzeniach zamkniętych z ograniczoną wentylacją.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- bunkry radiograficzne z blokadami drzwi, osłony z ołowiu i wolframu, kolimatory – promieniowanie jonizujące;
- wyznaczenie i oznakowanie strefy kontrolowanej i nadzorowanej z sygnalizacją świetlną – promieniowanie jonizujące;
- parawany spawalnicze oddzielające stanowiska spawania – promieniowanie optyczne łuku, dymy spawalnicze, ozon;
- wentylacja mechaniczna i nadmuch powietrza w zbiornikach – rozpuszczalniki, praca w przestrzeniach zamkniętych;
- rusztowania z barierkami i bariery przy wykopach – upadek z wysokości;
- przenośne oświetlenie o odpowiednim natężeniu na stanowiskach oględzin – niewystarczające oświetlenie, zmęczenie wzroku;
- urządzenia z izolacją ochronną i zasilaniem z wyłącznikiem różnicowoprądowym – porażenie prądem elektrycznym.
Środki organizacyjne
- zezwolenie na działalność z wykorzystaniem źródeł promieniowania, nadzór inspektora ochrony radiologicznej, planowanie radiografii poza godzinami pracy innych osób – promieniowanie jonizujące, praca zmianowa;
- pozwolenia na pracę w przestrzeniach zamkniętych z asekuracją drugiej osoby i pomiarem atmosfery – praca w przestrzeniach zamkniętych;
- koordynacja z brygadzistą transportu suwnicami i spawania przed oględzinami – uderzenie przez elementy konstrukcji, oparzenia o gorące spoiny;
- karty charakterystyki środków NDT i ograniczenie ilości aerozoli używanych jednorazowo – rozpuszczalniki z penetrantów, zawiesiny magnetyczne;
- jasne kryteria akceptacji, niezależność kontrolera od produkcji i wsparcie przełożonego przy sporach – odpowiedzialność, presja czasu i naciski;
- przerwy w pracy wzrokowej i ergonomiczne stanowisko oceny radiogramów – długotrwała praca wzrokowa, wymuszone pozycje ciała;
- kontrola stanu technicznego aparatury i przewodów zasilających przed użyciem – porażenie prądem elektrycznym.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kontrolera jakości połączeń spawalniczych.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące, promieniowanie nadfioletowe, hałas, praca wzrokowa wymagająca dużej precyzji;
- czynniki chemiczne – rozpuszczalniki organiczne (aceton, alkohol izopropylowy, węglowodory alifatyczne), dymy spawalnicze, tlenki manganu i chromu, ozon;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące, praca na wysokości powyżej 3 m, praca w przestrzeniach zamkniętych, praca zmianowa w porze nocnej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).