Opiekun osób z demencją – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) stanowisku temu najbliższy jest zawód „Opiekun osoby starszej” – kod 341202. Opiekun osób z demencją zapewnia opiekę i bezpieczeństwo osobom z chorobą Alzheimera i innymi zespołami otępiennymi, prowadzi zajęcia stymulujące pamięć, pomaga w higienie, żywieniu i poruszaniu się oraz reaguje na dezorientację, lęk i pobudzenie podopiecznych.
Opiekun osób z demencją – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie co najmniej średnie oraz kurs opiekuna osoby starszej lub opiekuna medycznego,
- orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy z podopiecznymi,
- przeszkolenie z opieki nad osobami z otępieniem i komunikacji z chorymi,
- odporność psychiczna i umiejętność deeskalacji sytuacji trudnych,
- umiejętność udzielania pierwszej pomocy,.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- opiekun osób z chorobą Alzheimera,
- opiekun w oddziale dla osób z otępieniem,
- opiekun w domu dziennego pobytu dla seniorów z demencją,
- opiekun w placówce opieki geriatrycznej,
- opiekun w domu opieki dla osób z zaburzeniami pamięci.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- ocena możliwości dźwigania i asekurowania podopiecznych,
- ocena narażenia na czynniki biologiczne i szczepienie przeciw wzw B,
- badanie psychologiczne w razie wskazań lekarza medycyny pracy.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z kwalifikowanej pierwszej pomocy,
- szkolenie z metod komunikacji i zapobiegania zachowaniom trudnym u osób z demencją,
- szkolenie z bezpiecznego przemieszczania podopiecznych i profilaktyki upadków.
Środowisko pracy
Opiekun osób z demencją pracuje w domu pomocy społecznej, oddziale opiekuńczym, domu dziennego pobytu lub w domu podopiecznego. Podopieczni często bywają zdezorientowani, mają zaburzenia rytmu dnia, bywają agresywni, uciekają z placówki lub opierają się czynnościom pielęgnacyjnym. Opiekun zapewnia stały nadzór, prowadzi zajęcia terapeutyczne i uczestniczy w posiłkach, toalecie oraz spacerach. Na stanowisku wykorzystuje się:
- podnośniki, pasy transferowe i łóżka z regulacją wysokości;
- wózki inwalidzkie i chodziki;
- zabezpieczenia drzwi i okien oraz opaski lokalizacyjne podopiecznych;
- pomoce do terapii zajęciowej i reminiscencyjnej;
- środki do higieny i dezynfekcji;
- systemy przywoławcze i monitoringu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- przeciążenie kręgosłupa przy pomocy w ubieraniu, myciu i przenoszeniu,
- uderzenie, kopnięcie, ugryzienie lub pociągnięcie za włosy przez pobudzonego podopiecznego,
- upadek podopiecznego pociągający za sobą upadek opiekuna,
- oddalenie się podopiecznego z placówki i wypadek w ruchu drogowym przy poszukiwaniu,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce,
- pożar lub konieczność ewakuacji osób niezdolnych do samodzielnej ewakuacji.
Czynniki chemiczne:
- środki myjące i dezynfekcyjne.
Czynniki biologiczne:
- kontakt z wydzielinami, moczem i kałem,
- zakażenia drogą kropelkową i przez ślinę przy karmieniu.
Czynniki psychofizyczne:
- stres wywołany trudnymi zachowaniami i zmiennymi nastrojami podopiecznych,
- wypalenie zawodowe i współodczuwanie z chorymi i rodzinami,
- praca zmianowa i nocna,
- stały nadzór i odpowiedzialność za bezpieczeństwo osób niesamodzielnych.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku opiekuna osób z demencją.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice jednorazowe i fartuch ochronny – wydzieliny, środki dezynfekcyjne;
- maseczka chirurgiczna przy infekcjach – zakażenia drogą oddechową;
- obuwie antypoślizgowe – poślizgnięcie;
- rękawice i odzież ochronna chroniące przed zadrapaniami i ugryzieniami – agresja podopiecznego.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- podnośniki, pasy transferowe i regulowane łóżka – dźwiganie podopiecznych;
- poręcze, maty antypoślizgowe i brak przeszkód w ciągach komunikacyjnych – upadek podopiecznego, poślizgnięcie;
- zabezpieczenia wyjść, alarmy drzwiowe i opaski lokalizacyjne – ucieczka podopiecznego;
- system wykrywania pożaru i oznakowane drogi ewakuacyjne – pożar i ewakuacja;
- system przywoławczy dla personelu – agresja podopiecznego, odpowiedzialność za podopiecznych;
- wentylacja i dozowniki środków dezynfekcyjnych – środki dezynfekcyjne.
Środki organizacyjne
- praca w parach przy przenoszeniu i pielęgnacji osób niesamodzielnych – dźwiganie podopiecznych;
- techniki deeskalacji i zasady podejścia do osoby pobudzonej – agresja podopiecznego, stres;
- procedury poszukiwania zaginionego podopiecznego i zasady nadzoru – ucieczka podopiecznego;
- plan ewakuacji i regularne ćwiczenia – pożar i ewakuacja;
- superwizja, wsparcie psychologiczne i dni wolne od pracy bezpośredniej – wypalenie zawodowe, stres;
- grafik z zachowaniem odpoczynku dobowego – praca zmianowa;
- odpowiednia obsada zmian – odpowiedzialność za podopiecznych;
- procedury higieny rąk i izolacji chorych – wydzieliny, zakażenia drogą oddechową.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla opiekuna osób z demencją.
- czynniki fizyczne – brak;
- czynniki chemiczne – środki myjące i dezynfekcyjne;
- czynniki biologiczne – wydzieliny i wydaliny podopiecznych, drobnoustroje chorobotwórcze;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – dźwiganie i przemieszczanie podopiecznych, kontakt z osobami pobudzonymi i agresywnymi, praca zmianowa i nocna, stres emocjonalny.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).