Asystent osoby niepełnosprawnej – kod 341201 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Asystent osoby niepełnosprawnej wspiera osobę z niepełnosprawnością w codziennych czynnościach, przemieszczaniu się, dojazdach do pracy, szkoły, lekarza i urzędów, w załatwianiu spraw oraz w aktywności społecznej, kulturalnej i sportowej.
Asystent osoby niepełnosprawnej – wymagania w stosunku do pracownika
- kwalifikacje (dyplom w zawodzie asystent osoby niepełnosprawnej lub wykształcenie i doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnościami),
- umiejętność udzielania pierwszej pomocy,
- umiejętność bezpiecznej obsługi wózka inwalidzkiego i pomocy przy przemieszczaniu,
- prawo jazdy kategorii B przy przewozie podopiecznego,
- sprawność fizyczna pozwalająca na pomoc przy transferach.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością,
- asystent osobisty,
- asystent osoby z niepełnosprawnością,
- asystent ucznia z niepełnosprawnością,
- asystent w programie asystencji osobistej.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- ocena układu ruchu i kręgosłupa przy pomocy w przemieszczaniu podopiecznego,
- badania dla kierujących pojazdami przy przewozie podopiecznego,
- badania do celów sanitarno-epidemiologicznych przy pomocy w karmieniu i higienie.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z bezpiecznych technik przemieszczania i obsługi sprzętu rehabilitacyjnego,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy,
- szkolenie z komunikacji z osobami z różnymi rodzajami niepełnosprawności.
Środowisko pracy
Asystent pracuje w domu podopiecznego, w drodze (samochodem, komunikacją publiczną, pieszo z wózkiem), w urzędach, placówkach medycznych, szkole i miejscach aktywności. Pomaga przy wstawaniu, przesiadaniu na wózek i do samochodu, ubieraniu, posiłkach i higienie. Praca wymaga stałej uwagi i gotowości do reagowania w nagłych stanach zdrowotnych podopiecznego. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wózek inwalidzki ręczny lub elektryczny;
- podnośnik transportowy, deskę do przesiadania, pas do transferu;
- samochód przystosowany do przewozu osób z niepełnosprawnością;
- sprzęt ortopedyczny (kule, balkoniki);
- telefon do kontaktu z rodziną i służbami ratunkowymi.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek razem z podopiecznym przy transferach i na schodach,
- przygniecenie lub uderzenie wózkiem inwalidzkim, przytrzaśnięcie palców,
- poślizgnięcie na mokrej nawierzchni i w łazience,
- wypadek komunikacyjny podczas przewozu,
- zmienne warunki atmosferyczne podczas wyjść.
Czynniki biologiczne:
- kontakt z wydzielinami i wydalinami przy czynnościach higienicznych,
- infekcje przenoszone drogą kropelkową.
Czynniki psychofizyczne:
- przeciążenie kręgosłupa przy podnoszeniu i przesadzaniu podopiecznego,
- pchanie wózka pod górę i po nierównej nawierzchni,
- agresja ze strony podopiecznego z zaburzeniami zachowania,
- obciążenie emocjonalne i odpowiedzialność za zdrowie podopiecznego,
- praca w nienormowanych godzinach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku asystenta osoby niepełnosprawnej.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice jednorazowe przy czynnościach higienicznych – czynniki biologiczne;
- obuwie z podeszwą antypoślizgową i stabilnym zapięciem – upadek, poślizgnięcie;
- odzież odpowiednia do warunków pogodowych – warunki atmosferyczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- podnośnik transportowy, deska i pas do transferu – przeciążenie kręgosłupa, upadek;
- sprawny wózek z hamulcami i pasami bezpieczeństwa – przygniecenie, upadek podopiecznego;
- pojazd z rampą i systemem mocowania wózka – wypadek komunikacyjny, przeciążenie;
- uchwyty i maty antypoślizgowe w łazience – poślizgnięcie.
Środki organizacyjne
- poznanie potrzeb, ograniczeń i stanu zdrowia podopiecznego przed rozpoczęciem usług – nagłe stany zdrowotne, agresja;
- stosowanie technik przemieszczania angażujących podopiecznego – przeciążenie kręgosłupa;
- pomoc drugiej osoby przy transferze podopiecznych o dużej masie ciała – przeciążenie, upadek;
- planowanie tras z uwzględnieniem dostępności architektonicznej – pchanie wózka, upadek na schodach;
- wsparcie koordynatora i superwizja – obciążenie emocjonalne;
- ewidencja godzin usług – praca w nienormowanych godzinach.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla asystenta osoby niepełnosprawnej.
- czynniki fizyczne – zmienne warunki atmosferyczne przy pracy na zewnątrz;
- czynniki chemiczne – brak;
- czynniki biologiczne – kontakt z wydzielinami i wydalinami przy czynnościach higienicznych;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ręczne przemieszczanie osób, wymuszone pozycje ciała, prowadzenie pojazdu z przewozem osoby, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).