Automatyk – kod 731107 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Automatyk montuje, uruchamia, konserwuje i naprawia układy automatyki przemysłowej: sterowniki PLC, czujniki, napędy, falowniki, układy pneumatyczne i hydrauliczne, diagnozuje awarie linii produkcyjnych oraz wprowadza zmiany w programach sterujących.
Automatyk – wymagania w stosunku do pracownika
- kwalifikacje (wykształcenie średnie lub zasadnicze branżowe w zawodzie technik automatyk, elektronik lub mechatronik),
- świadectwo kwalifikacyjne SEP (grupa 1 – eksploatacja, a przy nadzorze także dozór),
- umiejętność czytania schematów elektrycznych i programowania sterowników PLC,
- znajomość zasad blokowania i oznaczania źródeł energii,
- uprawnienia do pracy na wysokości lub obsługi podestów ruchomych, jeśli wymagają tego zadania.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- technik automatyk,
- automatyk przemysłowy,
- programista PLC,
- automatyk utrzymania ruchu,
- elektryk-automatyk.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badania do prac przy urządzeniach elektroenergetycznych,
- badanie słuchu przy pracy w halach produkcyjnych,
- badanie wzroku z oceną rozróżniania barw (kolory przewodów),
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych nie rzadziej niż co 3 lata (co rok przy pracach szczególnie niebezpiecznych),
- szkolenie z procedury LOTO (blokowanie i oznaczanie źródeł energii),
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przy porażeniu prądem,
- szkolenie z pracy przy układach pneumatycznych i hydraulicznych pod ciśnieniem.
Środowisko pracy
Automatyk pracuje na hali produkcyjnej, w rozdzielniach i szafach sterowniczych, przy liniach i robotach przemysłowych, a także w warsztacie i biurze przy programowaniu. Interwencje awaryjne wykonuje pod presją czasu, często w wymuszonych pozycjach, przy maszynach, które muszą być skutecznie odłączone od wszystkich źródeł energii. Pracuje zmianowo lub w dyżurach. Na stanowisku wykorzystuje się:
- mierniki elektryczne, oscyloskop, programator PLC z laptopem;
- narzędzia izolowane, lutownicę;
- kłódki i zawieszki LOTO;
- drabiny i podesty ruchome;
- elementy automatyki (czujniki, styczniki, falowniki, zawory pneumatyczne).
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- porażenie prądem elektrycznym przy pracach w szafach sterowniczych,
- łuk elektryczny i oparzenie przy zwarciu,
- pochwycenie, uderzenie lub zgniecenie przez nieoczekiwany ruch maszyny lub robota,
- uderzenie przez element pod ciśnieniem pneumatycznym lub hydraulicznym,
- upadek z drabiny lub podestu,
- hałas w hali produkcyjnej,
- oparzenie lutownicą.
Czynniki chemiczne:
- dymy lutownicze,
- oleje hydrauliczne i środki czyszczące.
Czynniki psychofizyczne:
- wymuszone pozycje ciała przy pracy w szafach i pod maszynami,
- stres związany z usuwaniem awarii pod presją przestoju,
- obciążenie wzroku przy programowaniu i pracy z monitorem,
- praca zmianowa i dyżury.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku automatyka.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice elektroizolacyjne i narzędzia izolowane – porażenie prądem;
- okulary ochronne lub przyłbica, odzież trudnopalna – łuk elektryczny, oparzenie;
- obuwie ochronne dielektryczne z podnoskiem – porażenie prądem, przygniecenie stopy;
- ochronniki słuchu – hałas;
- sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości – upadek z podestu.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- kłódki i zawieszki LOTO, rozłączniki z możliwością blokady – nieoczekiwany ruch maszyny, porażenie;
- osłony i wyłączniki bezpieczeństwa robotów i linii – pochwycenie, zgniecenie;
- zawory odcinające i odpowietrzające w układach pneumatycznych – element pod ciśnieniem;
- pochłaniacz dymów lutowniczych – dymy lutownicze;
- podesty ruchome z barierkami – upadek z wysokości.
Środki organizacyjne
- wykonywanie prac pod napięciem tylko na podstawie polecenia i w zespole dwuosobowym – porażenie prądem;
- procedura LOTO i sprawdzanie braku energii przed pracą – nieoczekiwany ruch maszyny;
- uzgadnianie testów po naprawie z operatorem i wydzielenie strefy – pochwycenie;
- realistyczny czas na usunięcie awarii i wsparcie przełożonego – stres;
- przerwy w pracy przy monitorze – obciążenie wzroku;
- grafik dyżurów z odpoczynkiem – praca zmianowa.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla automatyka.
- czynniki fizyczne – hałas w hali produkcyjnej zgodnie z wynikami pomiarów;
- czynniki chemiczne – dymy lutownicze (krótkotrwale);
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – prace przy urządzeniach elektroenergetycznych, praca na wysokości, praca przy maszynach w ruchu, praca zmianowa, wymóg rozróżniania barw.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).