Pracownik sortowni odpadów – kod 961201 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Sortowacz surowców wtórnych”. Pracownik sortowni odpadów ręcznie wybiera frakcje surowców z taśmy sortowniczej, obsługuje kabinę sortowniczą oraz porządkuje stanowisko.
Pracownik sortowni odpadów – wymagania w stosunku do pracownika
- ukończone 18 lat,
- kwalifikacje (wykształcenie co najmniej podstawowe lub przyuczenie na stanowisku),
- umiejętność rozpoznawania rodzajów surowców wtórnych,
- znajomość zasad segregacji i klasyfikacji odpadów,
- znajomość zasad postępowania z odpadami niebezpiecznymi wykrytymi na taśmie,
- dobra sprawność manualna.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- sortowacz surowców wtórnych,
- sortowacz odpadów,
- pracownik instalacji przetwarzania odpadów,
- pracownik kabiny sortowniczej,
- operator linii sortowniczej.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badania w kierunku narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne,
- badanie spirometryczne przy narażeniu na pyły i bioaerozole,
- badanie audiometryczne przy narażeniu na hałas instalacji,
- ocena układu ruchu i kończyn górnych przy powtarzalnych czynnościach,
- badanie dermatologiczne przy kontakcie z odpadami,
- szczepienia ochronne przeciwko tężcowi i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z zagrożeń biologicznych i zasad higieny osobistej,
- szkolenie z zapobiegania zakłuciom i postępowania po ekspozycji,
- instruktaż z obsługi taśmy sortowniczej i zasad zatrzymania awaryjnego,
- szkolenie z postępowania z odpadami niebezpiecznymi i reagowania na zagrożenie pożarowe.
Środowisko pracy
Pracownik sortowni odpadów pracuje w kabinie sortowniczej umieszczonej nad taśmą przenośnika, w hali instalacji przetwarzania odpadów. Stoi przy taśmie przez całą zmianę, wykonując powtarzalne ruchy chwytania i wrzucania surowców do lejów zsypowych, w tempie narzuconym prędkością przenośnika. Skład strumienia odpadów jest nieznany, co oznacza stałe ryzyko natrafienia na przedmioty ostre i odpady niebezpieczne. Na stanowisku wykorzystuje się:
- kabinę sortowniczą z nawiewem filtrowanego powietrza;
- taśmy przenośnikowe i leje zsypowe;
- rozdrabniacze, sita i separatory;
- pojemniki na odpady ostre i niebezpieczne;
- środki ochrony indywidualnej i zestaw do dezynfekcji.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie dłoni lub odzieży przez taśmę i mechanizmy przenośnika,
- skaleczenie ostrym przedmiotem ukrytym w odpadach,
- hałas emitowany przez rozdrabniacze, sita i przenośniki,
- zagrożenie pożarowe od odpadów łatwo palnych i akumulatorów litowo-jonowych,
- poślizgnięcie i potknięcie na posadzce zanieczyszczonej odpadami,
- niedostateczne oświetlenie utrudniające rozpoznanie frakcji.
Czynniki chemiczne:
- kontakt z odpadami niebezpiecznymi – chemikaliami, lekami, odpadami medycznymi,
- pyły organiczne i mineralne unoszące się nad taśmą,
- pyły azbestowe przy nielegalnie podrzuconych odpadach budowlanych,
- substancje odorowe i drażniące uwalniane z odpadów.
Czynniki biologiczne:
- kontakt ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi – bakterie, wirusy, grzyby pleśniowe,
- zakłucie igłą ukrytą w odpadach,
- bioaerozole wywołujące schorzenia układu oddechowego.
Czynniki psychofizyczne:
- powtarzalność ruchów chwytania przy dużej liczbie pobrań,
- długotrwała pozycja stojąca,
- wymuszona pozycja ciała przy pochylaniu się nad taśmą,
- monotonia pracy wynikająca z narzuconego tempa taśmy,
- uciążliwość odoru.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pracownika sortowni odpadów.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice odporne na przecięcie i przekłucie – zakłucie igłą, skaleczenia ostrymi przedmiotami;
- półmaska filtrująca FFP3 – bioaerozole, pyły organiczne, pyły azbestowe;
- okulary lub gogle ochronne – rozprysk substancji z odpadów, pyły;
- odzież robocza zmieniana codziennie i prana przez pracodawcę – czynniki biologiczne;
- fartuch lub zarękawki wodoodporne – kontakt z odpadami mokrymi;
- obuwie robocze z podnoskiem i wkładką antyprzebiciową – przekłucie stopy, przygniecenie;
- ochronniki słuchu – hałas instalacji;
- odzież przylegająca, bez luźnych elementów – pochwycenie przez taśmę.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- kabina sortownicza z nawiewem filtrowanego powietrza i nadciśnieniem – bioaerozole, pyły, odór;
- wentylacja mechaniczna kabiny z wymianą powietrza – bioaerozole, substancje drażniące;
- osłony wałów napędowych i bębnów przenośnika – pochwycenie przez mechanizmy;
- linka bezpieczeństwa wzdłuż taśmy i wyłączniki awaryjne – pochwycenie przez taśmę;
- izolacja akustyczna kabiny sortowniczej – hałas;
- pomosty o regulowanej wysokości i podesty przy taśmie – wymuszona pozycja ciała;
- maty antyzmęczeniowe na stanowiskach – długotrwała pozycja stojąca;
- pojemniki na odpady ostre i niebezpieczne przy stanowisku – zakłucie igłą, odpady niebezpieczne;
- system detekcji i gaszenia pożaru w hali i na taśmach – zagrożenie pożarowe;
- oświetlenie stanowiska o parametrach umożliwiających rozpoznanie frakcji – niedostateczne oświetlenie, skaleczenia;
- apteczka i zestaw do dezynfekcji w pobliżu kabiny – zakłucie, skaleczenia.
Środki organizacyjne
- rejestr narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne – czynniki biologiczne;
- procedura postępowania po zakłuciu i ekspozycji zawodowej – zakłucie igłą, kontakt z materiałem zakaźnym;
- procedura postępowania z odpadami niebezpiecznymi wykrytymi na taśmie – odpady niebezpieczne, azbest;
- bezwzględny zakaz usuwania zatorów przy pracującej taśmie – pochwycenie przez taśmę;
- procedura blokady i oznakowania energii przy czyszczeniu przenośnika – pochwycenie przez mechanizmy;
- pomiary bioaerozoli, pyłów i hałasu z wymaganą częstotliwością – bioaerozole, pyły, hałas;
- rotacja stanowisk i przerwy ograniczające powtarzalność ruchów – przeciążenie kończyn górnych, monotonia;
- dostosowanie prędkości taśmy do możliwości pracowników – przeciążenie, pośpiech, skaleczenia;
- zaplecze sanitarne z natryskiem i rozdziałem odzieży czystej i roboczej – czynniki biologiczne;
- zakaz spożywania posiłków i picia na stanowisku sortowniczym – czynniki biologiczne;
- szczepienia ochronne finansowane przez pracodawcę – czynniki biologiczne;
- bieżące porządkowanie hali i usuwanie odpadów z ciągów komunikacyjnych – potknięcie, pożar.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pracownika sortowni odpadów.
- czynniki fizyczne – hałas rozdrabniaczy, sit i przenośników, niedostateczne oświetlenie stanowiska;
- czynniki chemiczne – pyły organiczne i mineralne, substancje drażniące i odorowe uwalniane z odpadów, chemikalia i odpady niebezpieczne w strumieniu odpadów, potencjalne narażenie na pył azbestu;
- czynniki biologiczne – bioaerozole (bakterie, grzyby pleśniowe, endotoksyny), czynniki chorobotwórcze w odpadach komunalnych i medycznych, ryzyko zakłucia igłą;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy przenośnikach taśmowych w ruchu, powtarzalność ruchów kończyn górnych, długotrwała pozycja stojąca, wymuszona pozycja ciała, tempo pracy narzucone prędkością taśmy, praca w strefie zagrożenia pożarowego.
Podobne stanowiska
- ładowacz nieczystości,
- pracownik produkcji,
- operator linii pakującej,
- sprzątaczka,
- pracownik oczyszczalni ścieków.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).