Konserwator sieci kanalizacyjnej – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) stanowisku temu najbliższy jest zawód „Monter sieci wodnych i kanalizacyjnych” – kod 712612. Konserwator sieci kanalizacyjnej kontroluje i utrzymuje w ruchu kanały, studzienki, przepompownie i przyłącza, udrażnia przewody, usuwa awarie i wykonuje drobne naprawy sieci grawitacyjnych i tłocznych.
Konserwator sieci kanalizacyjnej – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie techniczne w zawodzie związanym z instalacjami sanitarnymi, np. monter sieci i instalacji sanitarnych;
- kwalifikacje i doświadczenie w eksploatacji sieci wodociągowych i kanalizacyjnych;
- prawo jazdy kat. B, a przy obsłudze samochodów specjalnych także kat. C;
- przeszkolenie z wykonywania prac w przestrzeniach zamkniętych i obsługi detektora gazów;
- gotowość do dyżurów awaryjnych i pracy w terenie w każdych warunkach pogodowych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- monter sieci kanalizacyjnych,
- pracownik pogotowia kanalizacyjnego,
- konserwator kanalizacji,
- brygadzista sieci kanalizacyjnej,
- operator samochodu do czyszczenia kanałów.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne;
- badanie do pracy w przestrzeniach zamkniętych i narażeniu na gazy;
- badanie do pracy na wysokości powyżej 3 m, gdy dotyczy;
- badanie narządu ruchu przy pracy fizycznej;
- ocena zdolności do kierowania pojazdem służbowym.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp;
- instruktaż stanowiskowy;
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata;
- szkolenie z pracy w przestrzeniach zamkniętych i ratownictwa przy wypadkach w studzienkach;
- szkolenie z obsługi detektora gazów i aparatów oddechowych;
- szkolenie z organizacji ruchu przy pracach w pasie drogowym;
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy;
- szkolenie z obsługi samochodu do czyszczenia kanałów.
Środowisko pracy
Konserwator pracuje w pasie drogowym, na terenach osiedli i zakładów oraz w przepompowniach. Otwiera włazy, schodzi do studzienek i komór, udrażnia kanały mechanicznie lub hydrodynamicznie i usuwa osady. Prace wykonuje w zespole, często w trakcie opadów i przy awariach, a w sieci narażony jest na ścieki, osady i gazy kanałowe. Między punktami przemieszcza się samochodem technicznym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- haki i lewarki do otwierania włazów studzienek;
- drabiny wejściowe, statywy i wciągarki do asekuracji;
- samochody do czyszczenia kanałów i płuczki ciśnieniowe;
- pompy ściekowe i agregaty;
- wieloparametrowe detektory gazów;
- kamery inspekcyjne do kanałów;
- narzędzia ręczne i łopaty.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek do studzienki lub komory przy wejściu i zejściu po klamrach;
- potrącenie przez pojazd na jezdni przy pracach w pasie drogowym;
- przygniecenie palców i dłoni pokrywą włazu;
- utonięcie lub zalanie przy nagłym wzroście przepływu po opadach;
- poślizgnięcie i potknięcie na mokrych, zabłoconych powierzchniach;
- urazy mechaniczne przy pracy z pompami i narzędziami;
- hałas samochodu czyszczącego i pomp;
- praca przy niskiej temperaturze i w deszczu.
Czynniki chemiczne:
- siarkowodór i inne gazy kanałowe,
- brak tlenu w zamkniętych przestrzeniach,
- metan i opary palne gromadzące się w kanałach,
- środki chemiczne do dezynfekcji i udrażniania.
Czynniki biologiczne:
- bakterie, wirusy i pasożyty w ściekach i osadach;
- zakażenie przez skaleczenia i kontakt ze ściekami;
- kontakt ze szczurami i innymi szkodnikami w sieci.
Czynniki psychofizyczne:
- wymuszona pozycja ciała przy pracy w studzienkach,
- dźwiganie pokryw włazów i sprzętu,
- stres związany z pracą w zamkniętej przestrzeni i dyżurami awaryjnymi.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku konserwatora sieci kanalizacyjnej.
Środki ochrony indywidualnej
- szelki bezpieczeństwa z linką ratowniczą – upadek do studzienki;
- odzież ostrzegawcza o wysokiej widzialności – potrącenie przez pojazd;
- rękawice ochronne odporne na przecięcie i ścieki – przygniecenie dłoni, urazy mechaniczne, zakażenie przez skaleczenia, kontakt ze ściekami;
- buty gumowe z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie, potknięcie, kontakt ze ściekami;
- aparat oddechowy izolujący lub ucieczkowy – brak tlenu, siarkowodór;
- kombinezon i okulary lub przyłbica – środki dezynfekcyjne, bakterie, wirusy i pasożyty w ściekach;
- ochronniki słuchu – hałas;
- odzież przeciwdeszczowa i ocieplana – niska temperatura, deszcz.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- detektor gazów noszony i stacjonarny, z alarmem – siarkowodór, brak tlenu, metan i opary palne;
- stojak z wciągarką i linami do asekuracji oraz ewakuacji ze studzienki – upadek do studzienki;
- oznakowanie i osłony miejsca prac w pasie drogowym, tablice i pachołki – potrącenie przez pojazd;
- podpórki lub zawiasy i uchwyty do bezpiecznego podnoszenia włazów – przygniecenie palców i dłoni, dźwiganie;
- wentylacja mechaniczna studzienki przed wejściem – gazy kanałowe, brak tlenu;
- urządzenia do umycia rąk i ciała oraz apteczka z płynem dezynfekcyjnym – kontakt ze ściekami, zakażenie, bakterie i pasożyty;
- zabezpieczenie pomp i narzędzi osłonami – urazy mechaniczne, hałas;
- blokady i zasuwy odcinające dopływ ścieków przed wejściem do kanału – utonięcie lub zalanie;
- zabezpieczenie sieci przed gryzoniami i okresowa deratyzacja – kontakt ze szczurami i szkodnikami.
Środki organizacyjne
- procedura pracy w przestrzeniach zamkniętych z pisemnym zleceniem i asekuracją przez co najmniej dwie osoby – upadek, brak tlenu, siarkowodór, stres w zamkniętej przestrzeni;
- zakaz wchodzenia do sieci przy prognozie opadów i obserwacja stanu wody – utonięcie lub zalanie;
- utrzymanie porządku na stanowisku i czyszczenie powierzchni roboczych – poślizgnięcie, potknięcie;
- szczepienia ochronne i dezynfekcja po pracy – bakterie, wirusy i pasożyty, zakażenie przy skaleczeniach;
- zasady postępowania przy skaleczeniu, szybka pierwsza pomoc – zakażenie, kontakt ze ściekami;
- transport pokryw i sprzętu w zespole lub urządzeniem – dźwiganie;
- rotacja prac i przerwy po pracy w studzience – wymuszona pozycja ciała;
- opracowanie zasad dyżurów awaryjnych i wsparcie psychologiczne po zdarzeniach – stres, dyżury;
- przerwy na ogrzanie i odpowiednia odzież – niska temperatura, deszcz.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla konserwatora sieci kanalizacyjnej.
- czynniki fizyczne – hałas, niska temperatura, wilgotność;
- czynniki chemiczne – siarkowodór, metan i inne gazy kanałowe, brak tlenu, środki do dezynfekcji i udrażniania;
- czynniki biologiczne – bakterie, wirusy i pasożyty w ściekach i osadach, kontakt z gryzoniami;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w przestrzeniach zamkniętych, praca w pasie drogowym, dźwiganie, kierowanie pojazdem służbowym, praca zmianowa i dyżury awaryjne.
Podobne stanowiska
- pracownik oczyszczalni ścieków,
- monter instalacji sanitarnych,
- hydraulik,
- konserwator,
- operator przepompowni.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).