Biotechnolog – kod 213106 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Biotechnolog projektuje i prowadzi procesy z udziałem mikroorganizmów, komórek i enzymów – od badań laboratoryjnych, przez skalowanie, po produkcję w bioreaktorach. Pracuje w zakładach farmaceutycznych, spożywczych, w przemyśle fermentacyjnym, w laboratoriach badawczo-rozwojowych i w kontroli jakości, nadzorując hodowle, oczyszczanie produktów i dokumentację zgodną z GMP.
Biotechnolog – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe z biotechnologii, mikrobiologii, inżynierii bioprocesowej lub kierunku pokrewnego;
- znajomość technik hodowli mikroorganizmów i komórek, fermentacji i oczyszczania produktów;
- znajomość wymagań dobrej praktyki wytwarzania (GMP) i dobrej praktyki laboratoryjnej;
- przy pracy z mikroorganizmami genetycznie zmodyfikowanymi – znajomość zasad zamkniętego użycia GMM;
- umiejętność obsługi bioreaktorów, systemów sterowania i aparatury analitycznej;
- dokładność i umiejętność prowadzenia dokumentacji procesowej;
- gotowość do pracy zmianowej przy procesach ciągłych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- specjalista ds. bioprocesów,
- inżynier biotechnolog,
- technolog procesów fermentacyjnych,
- specjalista ds. hodowli komórkowych,
- biotechnolog w dziale badań i rozwoju.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy;
- badania uwzględniające narażenie na czynniki biologiczne, w tym alergeny enzymatyczne;
- badania uwzględniające narażenie na substancje żrące i rozpuszczalniki;
- badanie narządu słuchu przy pracy w hali produkcyjnej z urządzeniami generującymi hałas;
- ocena zdolności do pracy zmianowej, w tym w porze nocnej;
- badanie narządu wzroku przy pracy z monitorem ekranowym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat;
- szkolenie z zasad zamkniętego użycia mikroorganizmów genetycznie zmodyfikowanych, jeżeli dotyczy;
- szkolenie GMP i zasad pracy w strefach czystych;
- instruktaż obsługi bioreaktorów, autoklawów i urządzeń ciśnieniowych;
- szkolenie z postępowania z substancjami żrącymi stosowanymi w myciu CIP;
- szkolenie z pierwszej pomocy i ochrony przeciwpożarowej.
Środowisko pracy
Biotechnolog pracuje w laboratorium badawczym, w pilotowej hali fermentacyjnej lub w zakładzie produkcyjnym. Nadzoruje hodowle w bioreaktorach od kilku litrów do kilkudziesięciu metrów sześciennych, przygotowuje pożywki, pobiera próby, prowadzi wirowanie, filtrację i chromatografię. Część pracy odbywa się w strefach czystych w odzieży specjalnej, a procesy ciągłe wymagają pracy zmianowej. Instalacje myje się i dezynfekuje środkami żrącymi w systemach CIP i sterylizuje parą. Na stanowisku wykorzystuje się:
- bioreaktory i fermentory z instalacją parową i sprężonego powietrza;
- autoklawy i sterylizatory parowe;
- wirówki przemysłowe, separatory i układy filtracji tangencjalnej;
- kolumny chromatograficzne i systemy oczyszczania białek;
- komory bezpieczeństwa biologicznego i izolatory;
- systemy mycia CIP z wodorotlenkiem sodu, kwasem azotowym i kwasem fosforowym;
- systemy sterowania procesem i komputery z oprogramowaniem do rejestracji danych.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia parą i gorącymi elementami instalacji sterylizacyjnych;
- rozerwanie lub rozszczelnienie urządzeń ciśnieniowych;
- hałas w hali fermentacyjnej od sprężarek, mieszadeł i wirówek;
- pochwycenie przez ruchome elementy mieszadeł, pomp i wirówek;
- poślizgnięcia i upadki na mokrych posadzkach;
- praca na podestach i drabinach przy zbiornikach fermentacyjnych;
- porażenie prądem przy urządzeniach w środowisku wilgotnym;
- przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego przy przenoszeniu worków z surowcami do pożywek.
Czynniki chemiczne:
- wodorotlenek sodu i kwasy stosowane w myciu CIP;
- nadtlenek wodoru i kwas nadoctowy do dezynfekcji i dekontaminacji;
- rozpuszczalniki organiczne, w tym etanol i acetonitryl;
- enzymy przemysłowe działające uczulająco na drogi oddechowe;
- dwutlenek węgla wydzielany w procesach fermentacji.
Czynniki biologiczne:
- mikroorganizmy produkcyjne, w tym genetycznie zmodyfikowane bakterie i drożdże;
- linie komórkowe i materiał biologiczny pochodzenia ludzkiego lub zwierzęcego;
- pleśnie i endotoksyny bakteryjne w aerozolach.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa i w porze nocnej przy procesach ciągłych;
- odpowiedzialność za przebieg drogich, wielodniowych procesów;
- praca w odzieży ochronnej strefy czystej przez wiele godzin;
- presja wymagań jakościowych i audytów;
- obciążenie wzroku przy pracy z monitorami systemów sterowania.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku biotechnologa.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice termoodporne i osłona twarzy – oparzenia parą i gorącymi elementami;
- okulary gogle, przyłbica, rękawice i fartuch chemoodporny – wodorotlenek sodu, kwasy, nadtlenek wodoru i kwas nadoctowy;
- ochronniki słuchu – hałas w hali fermentacyjnej;
- obuwie przeciwpoślizgowe z podnoskiem – poślizgnięcia i upadki;
- półmaska z filtrem P3 – enzymy przemysłowe, pleśnie i endotoksyny;
- odzież strefy czystej, rękawice i maska – mikroorganizmy produkcyjne, linie komórkowe;
- szelki bezpieczeństwa przy pracy na podestach bez barierek – praca na podestach i drabinach;
- rękawice nitrylowe i okulary ochronne – rozpuszczalniki organiczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- zawory bezpieczeństwa, dozór UDT nad zbiornikami ciśnieniowymi i autoklawami – rozerwanie urządzeń ciśnieniowych;
- izolacja termiczna rurociągów parowych – oparzenia parą;
- osłony i blokady mieszadeł, pomp i wirówek – pochwycenie przez ruchome elementy;
- wentylacja i czujniki dwutlenku węgla w hali fermentacji – dwutlenek węgla;
- komory bezpieczeństwa biologicznego i zamknięte systemy pobierania prób – mikroorganizmy produkcyjne, pleśnie i endotoksyny;
- automatyczne dozowanie chemii w systemie CIP – wodorotlenek sodu, kwasy;
- posadzki antypoślizgowe z odwodnieniem – poślizgnięcia i upadki;
- instalacja elektryczna o podwyższonym stopniu ochrony i wyłączniki różnicowoprądowe – porażenie prądem.
Środki organizacyjne
- procedury zamkniętego użycia GMM, inaktywacja odpadów i ewidencja – mikroorganizmy genetycznie zmodyfikowane;
- blokada i oznakowanie urządzeń przed pracami serwisowymi – pochwycenie, oparzenia parą;
- stosowanie enzymów w postaci płynnej lub granulowanej zamiast pylącej – enzymy przemysłowe;
- przestrzeganie norm dźwigania i pomoce transportowe dla surowców – przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego;
- harmonogram zmian z odpoczynkiem i ograniczeniem kolejnych nocy – praca zmianowa i w porze nocnej;
- przerwy w pracy w strefie czystej i przy monitorach – praca w odzieży ochronnej, obciążenie wzroku;
- jasne procedury postępowania przy odchyleniach procesu i wsparcie zespołu – odpowiedzialność za proces, presja jakościowa;
- praca na podestach według instrukcji i w obecności drugiej osoby – praca na podestach i drabinach.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla biotechnologa.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat gorący przy instalacjach parowych, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie;
- czynniki chemiczne – wodorotlenek sodu, kwas azotowy, kwas fosforowy, nadtlenek wodoru, kwas nadoctowy, enzymy proteolityczne, dwutlenek węgla;
- czynniki biologiczne – mikroorganizmy produkcyjne, w tym genetycznie zmodyfikowane, pleśnie, endotoksyny bakteryjne;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa urządzeń ciśnieniowych, praca zmianowa, praca w porze nocnej, dźwiganie ciężarów.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).