Psychiatra – kod 221256 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista psychiatrii”. Psychiatra rozpoznaje i leczy zaburzenia psychiczne u dorosłych: przyjmuje do szpitala, ocenia stan psychiczny, prowadzi farmakoterapię, kwalifikuje do terapii elektrowstrząsowej i decyduje o przyjęciu bez zgody oraz zastosowaniu przymusu bezpośredniego zgodnie z ustawą o ochronie zdrowia psychicznego. Pracuje na oddziale zamkniętym i otwartym, w izbie przyjęć, poradni zdrowia psychicznego i centrum zdrowia psychicznego, często z pacjentami w ostrej psychozie, zatruciach i odstawieniu substancji.
Psychiatra – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza i tytuł specjalisty w dziedzinie psychiatrii albo odbywanie specjalizacji;
- znajomość ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, w tym zasad przyjęcia bez zgody i stosowania przymusu bezpośredniego;
- umiejętność deeskalacji i rozpoznawania sygnałów zagrożenia agresją;
- odporność psychiczna i umiejętność pracy z osobami w kryzysie suicydalnym;
- umiejętność sporządzania opinii sądowo-psychiatrycznych – przy pełnieniu funkcji biegłego;
- gotowość do pełnienia dyżurów w izbie przyjęć szpitala psychiatrycznego.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz psychiatra,
- lekarz specjalista psychiatrii,
- psychiatra dorosłych,
- lekarz oddziału psychiatrycznego,
- lekarz poradni zdrowia psychicznego.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy;
- oznaczenie przeciwciał anty-HBs po szczepieniu przeciw WZW typu B;
- próba tuberkulinowa lub test IGRA – według wskazań przy kontakcie z pacjentami w kryzysie bezdomności;
- konsultacja psychologiczna – według wskazań lekarza medycyny pracy po zdarzeniach z użyciem przemocy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników ochrony zdrowia – nie rzadziej niż co 5 lat;
- szkolenie z deeskalacji agresji i technik bezpiecznego stosowania przymusu bezpośredniego;
- szkolenie z oceny ryzyka samobójczego i postępowania w kryzysie;
- instruktaż z systemu przywoływania pomocy i procedury alarmowej oddziału;
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym w zatruciach i przy próbie samobójczej.
Środowisko pracy
Psychiatra pracuje na oddziale zamkniętym ogólnopsychiatrycznym, na oddziale leczenia uzależnień, w izbie przyjęć i w poradni. Przyjmuje pacjentów przywiezionych przez policję lub zespół ratownictwa, w ostrej psychozie, manii, stanie upojenia lub odstawienia alkoholu i substancji psychoaktywnych. Rozmowa odbywa się w gabinecie, sali obserwacyjnej lub izbie przyjęć, a pobudzony pacjent może zaatakować, rzucić przedmiotem lub ukryć ostre narzędzie. Lekarz nadzoruje unieruchomienie pasami, izolację i podanie leków w iniekcji, a przy terapii elektrowstrząsowej współpracuje z anestezjologiem. Znaczną część pracy stanowią dokumentacja, opinie i rozmowy z rodzinami oraz sądem opiekuńczym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- gabinet z dwoma wyjściami, przycisk alarmowy i osobisty nadajnik przywołania pomocy;
- pasy do unieruchomienia i pokój izolacji z monitoringiem wizyjnym;
- aparat do terapii elektrowstrząsowej i zestaw do znieczulenia krótkotrwałego;
- testy przesiewowe na obecność substancji psychoaktywnych i alkomat;
- zestaw leków do iniekcji domięśniowych w stanach pobudzenia;
- elektroniczną dokumentację i rejestr zastosowań przymusu bezpośredniego.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- uderzenie, kopnięcie, pogryzienie lub zadrapanie przez pobudzonego pacjenta;
- napaść z użyciem przedmiotu lub ukrytego ostrego narzędzia;
- urazy i przeciążenie przy obezwładnianiu i unieruchamianiu pacjenta;
- zakłucie igłą przy iniekcji u niespokojnego pacjenta;
- upadek na skutek popchnięcia lub w trakcie interwencji;
- długotrwała praca przy monitorze ekranowym.
Czynniki chemiczne:
- środki dezynfekcyjne do rąk i powierzchni,
- gaz pieprzowy użyty przez policję przy doprowadzaniu pacjenta.
Czynniki biologiczne:
- wirusy przenoszone przez krew: HBV, HCV, HIV – przy pogryzieniach, ranach i samookaleczeniach pacjentów;
- prątki gruźlicy u pacjentów w kryzysie bezdomności i uzależnionych;
- świerzb i wszawica.
Czynniki psychofizyczne:
- zagrożenie agresją słowną i fizyczną oraz groźby karalne,
- stres pourazowy po napaści lub samobójstwie pacjenta,
- obciążenie decyzjami o przyjęciu bez zgody i ograniczaniu wolności pacjenta,
- nękanie i stalking ze strony pacjentów lub ich rodzin,
- praca w porze nocnej i samodzielne dyżury,
- ryzyko wypalenia zawodowego i wtórnej traumatyzacji.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku psychiatry.
Środki ochrony indywidualnej
- osobisty nadajnik alarmowy noszony przy sobie – uderzenie i pogryzienie, napaść z użyciem przedmiotu;
- rękawice nitrylowe i fartuch przy opatrywaniu samookaleczeń – wirusy przenoszone przez krew, świerzb i wszawica;
- maska FFP2 przy pacjentach z kaszlem i podejrzeniem gruźlicy – prątki gruźlicy;
- odzież bez krawatów, łańcuszków i identyfikatorów na smyczy – urazy przy obezwładnianiu;
- rękawice i przemycie wodą skóry pacjenta przed badaniem – gaz pieprzowy, środki dezynfekcyjne;
- obuwie stabilne na płaskiej podeszwie – upadek.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- gabinety z drzwiami otwieranymi na zewnątrz, dwoma wyjściami i przyciskami alarmowymi – napaść, uderzenie;
- meble przytwierdzone do podłogi i brak przedmiotów mogących służyć jako broń – napaść z użyciem przedmiotu;
- monitoring wizyjny sal obserwacyjnych i pokoju izolacji – zagrożenie agresją, samookaleczenia;
- kontrola rzeczy pacjentów przy przyjęciu – ukryte ostre narzędzie;
- igły z zabezpieczeniem i pojemniki na ostre odpady – zakłucie igłą;
- pasy do unieruchomienia z szybkozłączem i odpowiednia liczba personelu na oddziale – urazy przy unieruchamianiu;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe – praca przy monitorze ekranowym.
Środki organizacyjne
- zasada niebadania pacjenta pobudzonego w pojedynkę i obecność personelu przy interwencjach – uderzenie, napaść, upadek;
- procedura stosowania przymusu bezpośredniego zgodnie z ustawą i ćwiczenia zespołowe – urazy przy obezwładnianiu, obciążenie decyzjami;
- rejestr i analiza zdarzeń agresji oraz zgłaszanie przestępstw na szkodę lekarza jako funkcjonariusza publicznego – agresja, groźby karalne, nękanie;
- debriefing po incydencie, interwencja kryzysowa i dostęp do psychoterapii dla personelu – stres pourazowy, wtórna traumatyzacja;
- szczepienie przeciw WZW typu B i procedura poekspozycyjna – wirusy przenoszone przez krew;
- procedura izolacji i diagnostyki pacjentów z podejrzeniem gruźlicy i pasożytów – prątki gruźlicy, świerzb;
- superwizja kliniczna i rozkład dyżurów z odpoczynkiem – wypalenie zawodowe, praca w porze nocnej.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla psychiatry.
- czynniki fizyczne – brak szczególnych czynników fizycznych poza pracą przy monitorze ekranowym;
- czynniki chemiczne – środki dezynfekcyjne;
- czynniki biologiczne – materiał biologiczny zakaźny – HBV, HCV, HIV, prątki gruźlicy;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ryzyko agresji i napaści ze strony pacjentów, stosowanie przymusu bezpośredniego, praca w porze nocnej i dyżury medyczne, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).