Pielęgniarka onkologiczna – kod 222211 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Pielęgniarka – specjalista pielęgniarstwa onkologicznego”. Pielęgniarka onkologiczna przygotowuje chorych do chemioterapii, immunoterapii i radioterapii, podaje leki przeciwnowotworowe dożylnie i przez porty naczyniowe, obserwuje objawy toksyczności leczenia i neutropenii. Prowadzi edukację chorych i ich bliskich w zakresie żywienia, pielęgnacji skóry napromienianej i postępowania z wkłuciem centralnym, a w oddziałach dziennych koordynuje przyjęcia kilkudziesięciu pacjentów w ciągu jednej zmiany.
Pielęgniarka onkologiczna – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu pielęgniarki i wpis do rejestru okręgowej izby pielęgniarek i położnych;
- tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa onkologicznego albo szkolenie specjalizacyjne w toku;
- kurs specjalistyczny z przetaczania krwi i jej składników oraz z obsługi portów naczyniowych – zgodnie z zakresem pracy;
- znajomość zasad bezpiecznego postępowania z lekami cytostatycznymi, w tym postępowania przy ich rozlaniu;
- umiejętność rozpoznawania wynaczynienia leku, reakcji anafilaktycznej i zespołu rozpadu guza;
- brak przeciwwskazań do pracy z czynnikami rakotwórczymi i mutagennymi;
- umiejętność rozmowy z chorym w sytuacji niepomyślnego rokowania.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- pielęgniarka oddziału chemioterapii,
- pielęgniarka oddziału onkologii klinicznej,
- pielęgniarka w ośrodku chemioterapii dziennej,
- pielęgniarka oddziału radioterapii,
- pielęgniarka specjalistka pielęgniarstwa onkologicznego.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy z uwzględnieniem narażenia na leki cytostatyczne;
- morfologia krwi z rozmazem i ocena funkcji wątroby oraz nerek – według wskazań lekarza medycyny pracy przy pracy z cytostatykami;
- badania okresowe po zakończeniu pracy w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi – na zasadach przewidzianych w przepisach;
- kontrola odporności po szczepieniu przeciw WZW typu B.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i stanowiskowy w oddziale onkologicznym,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż stanowiskowy z bezpiecznego podawania cytostatyków w systemach zamkniętych i usuwania odpadów cytotoksycznych,
- ćwiczenia z użycia zestawu do neutralizacji rozlanego cytostatyku,
- szkolenie z ochrony radiologicznej – przy opiece nad chorymi po brachyterapii lub leczeniu jodem promieniotwórczym,
- szkolenie z postępowania po ekspozycji zawodowej na krew i materiał zakaźny,
- szkolenie z resuscytacji i postępowania we wstrząsie anafilaktycznym.
Środowisko pracy
Pielęgniarka onkologiczna pracuje w oddziale onkologii klinicznej, w ośrodku chemioterapii dziennej, w oddziale radioterapii lub w poradni. Leki cytostatyczne przygotowuje centralna pracownia apteczna, a pielęgniarka podłącza je, nadzoruje wlew i odłącza linie, usuwając skażone zestawy jako odpady cytotoksyczne. Wydaliny pacjenta przez kilka dni po chemioterapii zawierają pozostałości leku. Pacjenci są osłabieni, często z bólem, wyniszczeniem i niską odpornością. Na stanowisku wykorzystuje się:
- leki cytostatyczne w workach i strzykawkach przygotowane przez pracownię aseptyczną;
- zamknięte systemy transferu leków i przyrządy do przetoczeń z filtrami;
- pompy infuzyjne objętościowe i elastomerowe pompy przenośne;
- igły Hubera do portów naczyniowych i zestawy do pielęgnacji wkłuć centralnych;
- zestawy do neutralizacji rozlanego cytostatyku i pojemniki na odpady cytotoksyczne;
- zestaw przeciwwstrząsowy z adrenaliną;
- fotele zabiegowe do chemioterapii ambulatoryjnej;
- elektroniczny system zleceń i dokumentacji leczenia.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zakłucie igłą skażoną krwią lub lekiem cytostatycznym;
- promieniowanie jonizujące od pacjentów po brachyterapii i leczeniu radioizotopami;
- przeciążenie kręgosłupa przy pomocy osłabionym chorym w przemieszczaniu;
- długotrwała praca stojąca i chodzenie między stanowiskami wlewów;
- poślizgnięcie na podłodze, także przy rozlaniu płynów infuzyjnych;
- porażenie prądem elektrycznym przy uszkodzonych pompach infuzyjnych;
- praca przy monitorze ekranowym przy weryfikacji zleceń chemioterapii.
Czynniki chemiczne:
- leki cytostatyczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub szkodliwym na rozrodczość – m.in. cyklofosfamid, cisplatyna, doksorubicyna, 5-fluorouracyl;
- pozostałości cytostatyków w moczu, wymiocinach i pocie pacjentów;
- środki dezynfekcyjne i preparaty na bazie chlorheksydyny;
- lateks w rękawicach i sprzęcie medycznym.
Czynniki biologiczne:
- wirusy zapalenia wątroby typu B i C oraz HIV,
- grzyby i bakterie oportunistyczne występujące u chorych z neutropenią,
- wirus ospy wietrznej i półpaśca oraz wirusy oddechowe.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie emocjonalne wynikające z cierpienia i śmierci pacjentów,
- odpowiedzialność za prawidłową dawkę i kolejność podawanych leków przeciwnowotworowych,
- duże tempo pracy w ośrodku chemioterapii dziennej,
- ryzyko wypalenia zawodowego,
- praca zmianowa i w porze nocnej w oddziale stacjonarnym.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pielęgniarki onkologicznej.
Środki ochrony indywidualnej
- dwie pary rękawic nitrylowych przebadanych na przenikanie cytostatyków – leki cytostatyczne, pozostałości cytostatyków w wydalinach, zakażenia krwiopochodne;
- fartuch ochronny jednorazowy z długim rękawem, nieprzemakalny z przodu – leki cytostatyczne, pozostałości cytostatyków;
- okulary ochronne i maska FFP3 przy usuwaniu rozlanego cytostatyku – leki cytostatyczne;
- dozymetr indywidualny – promieniowanie jonizujące;
- rękawice bezlateksowe – alergia na lateks, środki dezynfekcyjne;
- maseczka chirurgiczna – wirusy oddechowe, ospa wietrzna;
- obuwie medyczne profilaktyczne z antypoślizgową podeszwą – praca stojąca, poślizgnięcie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- zamknięte systemy transferu leków i przygotowanie cytostatyków w centralnej pracowni aseptycznej – leki cytostatyczne;
- zestawy do neutralizacji rozlanych cytostatyków i oznakowane pojemniki na odpady cytotoksyczne – leki cytostatyczne, pozostałości cytostatyków;
- osłony stałe i ruchome oraz sale z kontrolą dawek – promieniowanie jonizujące;
- sprzęt ze zintegrowanym zabezpieczeniem igły – zakłucie igłą;
- przeglądy techniczne pomp infuzyjnych – porażenie prądem;
- podnośniki i krzesła transportowe – przeciążenie kręgosłupa;
- ergonomiczne stanowiska komputerowe – praca przy monitorze ekranowym.
Środki organizacyjne
- rejestr prac w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi i mutagennymi oraz ewidencja pracowników narażonych – leki cytostatyczne;
- zakaz pracy z cytostatykami kobiet w ciąży i karmiących piersią – leki cytostatyczne;
- procedura podwójnej weryfikacji zlecenia chemioterapii – odpowiedzialność za dawkę leku;
- ograniczenie czasu przebywania przy pacjentach po leczeniu izotopowym – promieniowanie jonizujące;
- planowanie liczby przyjęć dziennych proporcjonalnie do obsady – tempo pracy, praca stojąca;
- grupy wsparcia, superwizja i dostęp do psychologa – obciążenie emocjonalne, wypalenie zawodowe;
- grafik z odpoczynkiem po dyżurach nocnych – praca zmianowa;
- szczepienia przeciw WZW typu B, grypie i ospie wietrznej u osób nieodpornych – zakażenia wirusowe;
- procedura sprzątania rozlanych płynów – poślizgnięcie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pielęgniarki onkologicznej.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące – przy opiece nad pacjentami po leczeniu izotopowym i brachyterapii, praca stojąca, praca przy monitorze ekranowym;
- czynniki chemiczne – leki cytostatyczne o działaniu rakotwórczym i mutagennym, środki dezynfekcyjne, lateks;
- czynniki biologiczne – wirus zapalenia wątroby typu B, wirus zapalenia wątroby typu C, HIV, wirus ospy wietrznej i półpaśca;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca zmianowa i w porze nocnej, obciążenie psychiczne związane z opieką nad chorymi nowotworowymi.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).