Wychowawca w domu dziecka – kod 235914 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Wychowawca w placówkach oświatowych, wsparcia dziennego, wychowawczych i opiekuńczych oraz instytucjach pieczy zastępczej”. Wychowawca sprawuje całodobową opiekę nad dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej, prowadzi z nimi pracę wychowawczą, pomaga w nauce, organizuje czas wolny i współpracuje z rodzinami, sądem i asystentem rodziny.
Wychowawca w domu dziecka – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe na kierunku pedagogika, pedagogika specjalna, psychologia, praca socjalna lub pokrewnym albo kwalifikacje wymagane ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- informacja z Krajowego Rejestru Karnego potwierdzająca brak skazań, wymagana przy pracy z małoletnimi,
- pełna zdolność do czynności prawnych i korzystanie z pełni praw publicznych,
- umiejętność pracy z dziećmi po doświadczeniach traumatycznych oraz rozwiązywania konfliktów,
- odporność psychiczna i gotowość do pracy w systemie zmianowym i w porze nocnej.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- wychowawca w placówce opiekuńczo-wychowawczej,
- wychowawca w rodzinnym domu dziecka,
- opiekun w pogotowiu opiekuńczym,
- wychowawca w interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym,
- wychowawca w młodzieżowym ośrodku wychowawczym.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badania sanitarno-epidemiologiczne, gdy wychowawca uczestniczy w przygotowywaniu posiłków,
- badanie w zakresie pracy w porze nocnej,
- szczepienia ochronne zalecane w kontakcie z dziećmi (m.in. przeciw grypie i odrze).
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, także dzieciom,
- szkolenie z metod deeskalacji i pracy z trudnym zachowaniem dzieci,
- szkolenie z ochrony małoletnich przed krzywdzeniem i standardów ochrony dzieci,
- szkolenie przeciwpożarowe i z zasad ewakuacji.
Środowisko pracy
Wychowawca pracuje w domu dziecka lub innej placówce opiekuńczo-wychowawczej, w systemie zmianowym obejmującym popołudnia, noce, weekendy i święta. Zajmuje się grupą dzieci w różnym wieku, z których część ma za sobą doświadczenia przemocy, zaniedbania lub traumy. Prowadzi zajęcia w pokojach, świetlicy i na zewnątrz, pomaga przy odrabianiu lekcji, towarzyszy dzieciom w drodze do szkoły i na wizyty lekarskie oraz przygotowuje dokumentację. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wyposażenie pokoi, świetlicy i jadalni;
- sprzęt do zajęć plastycznych i edukacyjnych, gry i sprzęt sportowy;
- plac zabaw i boisko;
- kuchnię grupową z urządzeniami gospodarstwa domowego;
- apteczkę pierwszej pomocy;
- komputer i telefon służbowy;
- samochód służbowy do przewożenia dzieci, jeśli placówka go posiada.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potknięcie i upadek na schodach i w pomieszczeniach zajmowanych przez dzieci,
- uderzenie lub zranienie przez dziecko w trakcie konfliktu lub zabawy,
- poparzenie przy przygotowywaniu posiłków,
- skaleczenia przy pracach domowych i zajęciach plastycznych,
- porażenie prądem elektrycznym z urządzeń gospodarstwa domowego,
- wypadek drogowy przy przewożeniu dzieci,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce, na boisku lub w czasie zimy.
Czynniki biologiczne:
- zakażenie chorobami wieku dziecięcego i wirusami przenoszonymi drogą kropelkową,
- zakażenie przy kontakcie z krwią, wymiocinami lub moczem dziecka.
Czynniki psychofizyczne:
- stres związany z odpowiedzialnością za dzieci,
- agresja słowna i fizyczna ze strony dzieci oraz osób dorosłych,
- ryzyko wypalenia zawodowego i wtórnej traumatyzacji,
- praca zmianowa i nocna,
- wymuszona pozycja i przeciążenie głosu przy pracy z grupą.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku wychowawcy w domu dziecka.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie z podeszwą antypoślizgową – potknięcie, poślizgnięcie, upadek;
- rękawice jednorazowe – kontakt z krwią, wymiocinami lub moczem dziecka;
- rękawice kuchenne i fartuch – poparzenie przy przygotowywaniu posiłków;
- maseczka medyczna w okresie zwiększonej zachorowalności – zakażenie chorobami wieku dziecięcego i wirusami przenoszonymi drogą kropelkową;
- rękawice ochronne – skaleczenia przy pracach domowych i zajęciach plastycznych.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- poręcze, oświetlenie schodów i antypoślizgowe posadzki – potknięcie i upadek, poślizgnięcie;
- okresowe przeglądy instalacji elektrycznej i urządzeń – porażenie prądem;
- zabezpieczenie kuchni (pokrywy, zabezpieczenia kuchenek) i dostęp dzieci tylko pod nadzorem – poparzenie, skaleczenia;
- zabezpieczone przedmioty ostre i substancje niebezpieczne w miejscu niedostępnym dla dzieci – skaleczenia, uderzenie lub zranienie;
- sprawny samochód z fotelikami i pasami – wypadek drogowy;
- odśnieżanie i posypywanie terenu oraz sprawne urządzenia na placu zabaw – poślizgnięcie na boisku lub zimą;
- środki do dezynfekcji, apteczka i pojemniki na odpady – zakażenie kropelkowe i przy kontakcie z krwią, wymiocinami lub moczem.
Środki organizacyjne
- procedura postępowania w sytuacji agresji wychowanka i szkolenie z deeskalacji – agresja słowna i fizyczna, uderzenie lub zranienie;
- superwizja zespołu, wsparcie psychologa i konsultacje – stres, ryzyko wypalenia zawodowego i wtórnej traumatyzacji;
- grafik zmian zgodny z przepisami o odpoczynku dobowym i tygodniowym – praca zmianowa i nocna;
- minimalna obsada wychowawców i dyżury w parach przy trudnych grupach – stres i agresja;
- zasady postępowania w przypadku chorób zakaźnych i szczepienia – zakażenie chorobami wieku dziecięcego;
- instrukcja bezpiecznego przewożenia dzieci i planowanie tras – wypadek drogowy;
- trening emisji głosu i zmiana pozycji pracy – wymuszona pozycja i przeciążenie głosu;
- zasady bezpiecznej pracy w kuchni i zajęć plastycznych – poparzenie, skaleczenia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla wychowawcy w domu dziecka.
- czynniki fizyczne – brak;
- czynniki chemiczne – brak;
- czynniki biologiczne – kontakt z dziećmi chorymi, możliwość zakażeń drogą kropelkową oraz przez kontakt z krwią i wydzielinami;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca zmianowa i nocna, obciążenie psychiczne, przeciążenie narządu głosu, kierowanie pojazdem służbowym.
Podobne stanowiska
- asystent rodziny,
- pracownik socjalny,
- psycholog,
- opiekunka dziecięca,
- dyrektor domu dziecka,
- koordynator rodzinnej pieczy zastępczej,
- pedagog resocjalizacji.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).