Monter urządzeń sterowania ruchem kolejowym

Monter urządzeń sterowania ruchem kolejowym – kod 821116 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Monter urządzeń sterowania ruchem kolejowym buduje i wymienia urządzenia srk w torach i obiektach: ustawia i przykręca napędy zwrotnicowe, montuje semafory, tarcze, czujniki i liczniki osi, układa kable w rowach kablowych, zarabia końcówki w szafach i mufach oraz zabudowuje szafy przekaźnikowe i kontenery nastawni.

Monter urządzeń sterowania ruchem kolejowym – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie zasadnicze lub średnie techniczne, kierunek elektryczny, elektroniczny lub kolejowy,
znajomość rysunków montażowych, planów kablowych i instrukcji montażu urządzeń srk,
świadectwo kwalifikacyjne SEP w zakresie eksploatacji urządzeń i instalacji elektrycznych grupy G1,
uprawnienia do wykonywania czynności na stanowisku kolejowym potwierdzone egzaminem u zarządcy infrastruktury,
umiejętność posługiwania się narzędziami do zarabiania kabli, lutowania i pomiarów podstawowych,
brak przeciwwskazań do pracy w torach czynnych, w porze nocnej i do rozróżniania barw.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

monter SRK,
monter zabezpieczenia ruchu kolejowego,
monter napędów zwrotnicowych,
elektromonter urządzeń kolejowych,
monter urządzeń zabezpieczenia ruchu.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
badania na stanowisko bezpośrednio związane z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego, w tym badanie wzroku z oceną rozróżniania barw i badanie słuchu,
badania psychologiczne wymagane dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach kolejowych.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co roku ze względu na prace szczególnie niebezpieczne w torach czynnych,
szkolenie i egzamin kwalifikacyjny na stanowisko kolejowe oraz pouczenia okresowe u zarządcy infrastruktury,
instruktaż osłaniania miejsca pracy sygnałami i zasad poruszania się po torowisku,
szkolenie z zasad eksploatacji urządzeń elektrycznych do 1 kV i zachowania odległości od sieci trakcyjnej 3 kV,
instruktaż obsługi narzędzi z napędem, zagęszczarek i urządzeń do podbijania przy montażu napędów,
szkolenie z pierwszej pomocy, w tym postępowania przy porażeniu prądem i urazach zmiażdżeniowych.

Środowisko pracy

Monter pracuje głównie w torach – przy rozjazdach, na szlaku i w obrębie stacji – oraz w rowach kablowych, kanałach i pomieszczeniach przekaźnikowych. Podkłady i tłuczeń są nierówne, a przy ruchu pociągów po torze sąsiednim trzeba stale kontrolować otoczenie. Wykopy pod kable prowadzi się ręcznie i maszynowo, w gruncie, w deszczu i mrozie. Montaż semaforów wymaga wchodzenia na konstrukcje i pracy z podnośnika. Większość prac wykonuje się w zamknięciach torowych wyznaczanych nocą i w weekendy, w wydłużonych zmianach i przy sztucznym oświetleniu. Na stanowisku wykorzystuje się:

napędy zwrotnicowe, semafory, tarcze ostrzegawcze, czujniki i liczniki osi;
kable srk, mufy, złączki, końcówki i narzędzia do zarabiania przewodów;
klucze dynamometryczne, wiertarki, zagęszczarki i narzędzia do podbijania podsypki;
szafy przekaźnikowe, kontenery nastawni i rozdzielnice zasilania;
podnośniki, żurawiki, wciągniki i zawiesia do ustawiania konstrukcji;
sygnały przenośne, kamizelki ostrzegawcze i radiotelefon do łączności z dyżurnym ruchu;
lampy robocze, agregat, samochód brygadowy lub wózek motorowy.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

potrącenie przez pociąg lub pojazd szynowy podczas pracy w torze i przy przechodzeniu przez torowisko,
porażenie prądem przy pracach w rozdzielnicach oraz zbliżenie do sieci trakcyjnej 3 kV przy montażu konstrukcji,
przygniecenie przez napęd zwrotnicowy, maszt semafora, szafę lub kontener przy transporcie i ustawianiu,
potknięcie i upadek na tłuczniu, podkładach, w rowach kablowych i wykopach,
upadek z konstrukcji semafora, podnośnika i drabiny przy montażu urządzeń,
obsunięcie ścian wykopu kablowego i zasypanie pracownika,
hałas przejeżdżających pociągów, zagęszczarek, agregatów i narzędzi z napędem,
drgania mechaniczne o działaniu miejscowym od zagęszczarek, podbijaków i wiertarek,
praca w mrozie, deszczu, śniegu i upale na otwartym szlaku,
niedostateczne oświetlenie podczas montażu w zamknięciach torowych w porze nocnej,
skaleczenia ostrymi krawędziami blach, przewodów i odpryski przy wierceniu oraz cięciu.

Czynniki chemiczne:

pył mineralny z tłucznia oraz pył zawierający cząstki metali i materiału ciernego hamulców,
smary i oleje stosowane do iglic, napędów zwrotnicowych i mechanizmów nastawczych,
kreozot i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne z nasyconych podkładów drewnianych,
spaliny agregatów, zagęszczarek i pojazdów szynowych oraz paliwo przy tankowaniu,
masy zalewowe muf kablowych, kleje i farby antykorozyjne do konstrukcji.

Czynniki psychofizyczne:

praca w porze nocnej i w weekendy w zamknięciach torowych oraz wydłużone zmiany,
presja zakończenia prac przed upływem zamknięcia toru i przywróceniem ruchu,
odpowiedzialność za poprawność montażu urządzeń decydujących o bezpieczeństwie ruchu,
wymuszona pozycja ciała w klęku przy napędach, w wykopach i w ciasnych szafach,
dźwiganie napędów, bębnów kablowych, szaf i elementów konstrukcji,
praca w zmieniających się lokalizacjach i długie wyjazdy poza miejsce zamieszkania.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku montera urządzeń sterowania ruchem kolejowym.

Środki ochrony indywidualnej

odzież ostrzegawcza o intensywnej widzialności z elementami odblaskowymi – potrącenie przez tabor;
kask ochronny i obuwie bezpieczne z podnoskiem oraz stabilizacją stawu skokowego – przygniecenie elementem konstrukcji, upadek na nierównym podtorzu, dźwiganie ciężarów;
rękawice elektroizolacyjne, odzież trudnopalna i osłona twarzy przy pracach w rozdzielnicach – porażenie prądem i sieć trakcyjna;
szelki bezpieczeństwa z amortyzatorem przy montażu na konstrukcjach i z podnośnika – upadek z wysokości;
ochronniki słuchu dopuszczające odbiór sygnałów ostrzegawczych oraz rękawice antywibracyjne – hałas, drgania miejscowe;
półmaska z filtrem przy pracach pylących i rękawice chemoodporne przy smarach i masach zalewowych – pył kolejowy, smary i oleje do napędów, masy zalewowe i lakiery, kreozot z podkładów;
okulary ochronne przy wierceniu, cięciu i zarabianiu przewodów – skaleczenia i urazy oczu;
odzież ciepłochronna i przeciwdeszczowa oraz latarka czołowa przy pracy nocnej – zmienne warunki atmosferyczne, niedostateczne oświetlenie przy pracy nocnej.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

zamknięcie toru, osłonięcie miejsca pracy sygnałami i system ostrzegania o zbliżającym się pociągu – potrącenie przez tabor;
wyłączenie i uziemienie sieci trakcyjnej przy pracach w jej strefie oraz zabezpieczenie obwodów przed załączeniem – porażenie prądem i sieć trakcyjna;
żurawiki, podnośniki, wciągniki i zawiesia certyfikowane do ustawiania napędów, masztów i szaf – przygniecenie elementem konstrukcji, dźwiganie ciężarów;
obudowy i szalunki wykopów kablowych oraz zejścia i pomosty nad wykopem – obsunięcie ścian wykopu, upadek na nierównym podtorzu;
podnośniki i podesty z balustradami przy montażu semaforów zamiast wchodzenia po konstrukcji – upadek z wysokości;
narzędzia o obniżonym poziomie drgań i hałasu z regularnym serwisem – drgania miejscowe, hałas;
oświetlenie przenośne strefy montażu i oświetlenie wnętrz szaf – niedostateczne oświetlenie przy pracy nocnej, wymuszona pozycja ciała;
agregaty i zagęszczarki ustawiane po stronie zawietrznej oraz odprowadzanie spalin – spaliny i paliwa;
podesty i maty pod stanowiska przy napędach oraz podparcie przy pracach w klęku – wymuszona pozycja ciała;
zaplecze socjalne w wagonie lub kontenerze z możliwością ogrzania się – zmienne warunki atmosferyczne.

Środki organizacyjne

polecenie pisemne na pracę w torze czynnym, pouczenie brygady i obecność osoby ostrzegającej – potrącenie przez tabor, odpowiedzialność za poprawność montażu;
praca w zespole co najmniej dwuosobowym przy urządzeniach elektrycznych i w wykopach – porażenie prądem i sieć trakcyjna, obsunięcie ścian wykopu;
harmonogram zamknięć torowych z realnym zapasem czasu i etapowaniem prac – presja czasu zamknięcia toru, praca w porze nocnej i zamknięciach torowych;
odbiory i pomiary po montażu z udziałem automatyka oraz dokumentacja powykonawcza – odpowiedzialność za poprawność montażu;
ograniczenie liczby nocnych zmian z rzędu i gwarantowany odpoczynek dobowy – praca w porze nocnej i zamknięciach torowych;
rotacja czynności oraz przerwy przy pracach w klęku i narzędziami wibrującymi – wymuszona pozycja ciała, drgania miejscowe;
instruktaż bezpiecznego podnoszenia, limity masy i transport mechaniczny bębnów kablowych – dźwiganie ciężarów;
karty charakterystyki smarów, mas zalewowych i farb dostępne w brygadzie – smary i oleje do napędów, masy zalewowe i lakiery, kreozot z podkładów;
zakwaterowanie i transport brygady na delegacjach oraz planowanie powrotów po nocnej zmianie – praca na delegacjach;
pomiary hałasu, drgań i pyłu na stanowiskach pracy w torze – hałas, drgania miejscowe, pył kolejowy, skaleczenia i urazy oczu.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla montera urządzeń sterowania ruchem kolejowym.

czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, zmienne warunki atmosferyczne, niedostateczne oświetlenie przy pracy nocnej, praca na wysokości powyżej 3 m, pole elektromagnetyczne w pobliżu sieci trakcyjnej;
czynniki chemiczne – pył mineralny z tłucznia, pyły zawierające metale, smary i oleje mineralne, kreozot i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne z podkładów, spaliny silnikowe, masy zalewowe i farby antykorozyjne;
czynniki biologiczne – brak;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na torach czynnych w ruchu pojazdów szynowych, praca przy urządzeniach elektrycznych do 1 kV i w pobliżu sieci trakcyjnej 3 kV, praca na wysokości powyżej 3 m, praca w wykopach, praca w porze nocnej i w wydłużonych zmianach, dźwiganie, wymuszona pozycja ciała, praca na stanowisku związanym z bezpieczeństwem ruchu kolejowego.

Podobne kody zawodów w klasyfikacji

Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie kilka stanowisk o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków – opisywane tu stanowisko to monter urządzeń sterowania ruchem kolejowym, kod 821116. Pozostałe kody z tej grupy:

technik automatyk sterowania ruchem kolejowym – kod 311407: diagnozuje i reguluje urządzenia już eksploatowane, w tym liczniki osi i komputerowe nastawnice, oraz usuwa usterki na szlaku.
technik elektryk urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym – kod 311306: wykonuje przeglądy, pomiary i naprawy kabli sterowniczych w urządzeniach przekazanych do eksploatacji, pracując w nastawniach i kontenerach srk.

Montaż nowych urządzeń i ich późniejsze utrzymanie to w klasyfikacji dwa różne kody, choć bywają wykonywane przez tę samą brygadę. Jeżeli pracownik po zabudowie przejmuje także przeglądy, ocena ryzyka powinna objąć oba zakresy czynności.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy

Monter urządzeń sterowania ruchem kolejowym