Antropolog – kod 263205 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Antropolog bada pochodzenie, zmienność biologiczną i kulturę człowieka – opracowuje materiał kostny z wykopalisk, wykonuje pomiary antropometryczne i prowadzi badania etnograficzne w społecznościach lokalnych. Pracuje na uczelniach, w muzeach, pracowniach antropologicznych i zakładach medycyny sądowej, łącząc pracę kameralną z wyjazdami terenowymi.
Antropolog – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe – antropologia, biologia człowieka, etnologia lub archeologia,
- znajomość osteologii, metod pomiarów antropometrycznych i oceny wieku oraz płci na podstawie szkieletu,
- umiejętność pracy z mikroskopem stereoskopowym i oprogramowaniem statystycznym,
- znajomość zasad postępowania ze szczątkami ludzkimi i materiałem potencjalnie zakaźnym,
- gotowość do kilkutygodniowych wyjazdów badawczych i pracy w wykopie,
- brak przeciwwskazań do pracy przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- antropolog fizyczny,
- antropolog kulturowy,
- badacz terenowy w antropologii,
- asystent pracowni antropologicznej,
- antropolog sądowy.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena narządu wzroku przy pracy przy monitorze ekranowym i z mikroskopem,
- ocena ryzyka zakażenia przy pracy z materiałem kostnym i ze zwłokami, z zaleceniem szczepień.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż postępowania ze szczątkami ludzkimi i materiałem potencjalnie zakaźnym,
- szkolenie z pracy z czynnikami biologicznymi oraz stosowania środków ochrony układu oddechowego,
- instruktaż pracy w wykopie i na stanowisku archeologicznym,
- szkolenie z pierwszej pomocy oraz postępowania po zakłuciu i skaleczeniu.
Środowisko pracy
Antropolog dzieli czas między pracownię, magazyn zbiorów i badania w terenie. W pracowni opracowuje szkielety na stołach preparacyjnych, wykonuje pomiary, pobiera próby kostne do analiz izotopowych i DNA, korzysta z mikroskopu i stanowiska komputerowego. W terenie pracuje na stanowiskach archeologicznych – w wykopach, odkrywkach i w kościelnych kryptach, często w pełnym słońcu, deszczu lub w wilgotnym chłodzie. Część zadań wykonuje w zakładach medycyny sądowej przy identyfikacji szczątków, a badania etnograficzne prowadzi w domach i instytucjach badanych społeczności. Zbiory przechowywane są w chłodnych magazynach o dużej wilgotności. Na stanowisku wykorzystuje się:
- stoły preparacyjne, tablice osteometryczne, antropometr i suwmiarki;
- mikroskop stereoskopowy oraz aparat fotograficzny ze skalą pomiarową;
- piła diamentowa i wiertarka laboratoryjna do pobierania prób kostnych;
- digestorium i odczynniki do utrwalania oraz konserwacji preparatów;
- aparat rentgenowski lub tomograf w pracowni obrazowej;
- sprzęt terenowy – łopatki, pędzle, sita, niwelator i odbiornik GPS;
- skrzynie i pojemniki transportowe na materiał kostny.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek do wykopu i obsunięcie ściany odkrywki przy eksploracji grobów,
- potknięcia i skręcenia stawów na nierównym terenie stanowiska badawczego,
- zmienny mikroklimat – upał, promieniowanie UV, deszcz i wilgotny chłód krypt oraz magazynów,
- skaleczenia skalpelem, narzędziami preparacyjnymi i ostrymi odłamkami kości,
- pył kostny z cięcia i szlifowania prób oraz pył gleby grobowej,
- hałas i drgania mechaniczne o działaniu miejscowym od piły diamentowej i wiertarki,
- promieniowanie rentgenowskie przy radiografii szczątków,
- obciążenie wzroku pracą z mikroskopem stereoskopowym i przy pomiarach drobnych struktur,
- dźwiganie skrzyń z materiałem kostnym, sprzętu pomiarowego i wyposażenia obozowego.
Czynniki chemiczne:
- formaldehyd w roztworach utrwalających preparaty anatomiczne,
- etanol i aceton stosowane do odtłuszczania oraz konserwacji kości,
- kleje cyjanoakrylowe i żywice epoksydowe używane przy rekonstrukcji czaszek,
- środki dezynfekcyjne na bazie podchlorynu sodu i alkoholu.
Czynniki biologiczne:
- drobnoustroje i grzyby pleśniowe w materiale kostnym oraz w glebie grobowej,
- laseczki tężca obecne w glebie, przy skaleczeniach w wykopie,
- kleszcze przenoszące boreliozę i odkleszczowe zapalenie mózgu na stanowiskach leśnych,
- materiał potencjalnie zakaźny przy pracy ze zwłokami i szczątkami w medycynie sądowej.
Czynniki psychofizyczne:
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie przy opracowaniu danych,
- obciążenie psychiczne pracą ze szczątkami ludzkimi, w tym dzieci i ofiar przestępstw,
- presja terminów grantowych i publikacyjnych oraz odpowiedzialność za opinie dla organów procesowych,
- długie wyjazdy badawcze, zmiana strefy klimatycznej i rozłąka z rodziną,
- wymuszona pozycja ciała – klęczenie i praca w pochyleniu w wykopie oraz długie siedzenie w pracowni.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku antropologa.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice nitrylowe i jednorazowy fartuch – drobnoustroje materiału kostnego, materiał zakaźny ze zwłok, formaldehyd, środki dezynfekcyjne;
- półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 przy cięciu i szlifowaniu kości – pył kostny i pył gleby;
- gogle ochronne i osłona twarzy – skaleczenia, etanol i aceton, kleje i żywice;
- obuwie robocze z podnoskiem i odzież terenowa z długim rękawem – nierówny teren, kleszcze, laseczki tężca;
- nakrycie głowy, preparat z filtrem UV i odzież przeciwdeszczowa – zmienny mikroklimat;
- ochronniki słuchu i rękawice antywibracyjne przy pracy piłą diamentową – hałas i drgania narzędzi;
- fartuch i osłona tarczycy z ołowiu przy radiografii – promieniowanie rentgenowskie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- obudowa i rozparcie ścian wykopu, pomosty oraz balustrady przy odkrywkach – upadek do wykopu;
- digestorium i wyciąg miejscowy w pracowni antropologicznej – formaldehyd, etanol i aceton, kleje i żywice, środki dezynfekcyjne;
- stanowisko do cięcia kości z odciągiem pyłu i chłodzeniem wodnym – pył kostny i pył gleby, hałas i drgania narzędzi;
- osłony stałe, sygnalizacja ostrzegawcza i dawkomierz indywidualny w pracowni rentgenowskiej – promieniowanie rentgenowskie;
- regulowany stół preparacyjny, podnośnik i wózki do skrzyń z materiałem – dźwiganie, wymuszona pozycja ciała;
- mikroskop z oświetleniem bezcieniowym i ergonomiczne stanowisko komputerowe – obciążenie wzroku mikroskopem, praca przy monitorze;
- wydzielona strefa czysta, umywalki i prysznic w pracowni – drobnoustroje materiału kostnego, materiał zakaźny ze zwłok;
- utwardzone dojścia, oznakowanie przeszkód i zadaszenie stanowiska terenowego – nierówny teren, zmienny mikroklimat.
Środki organizacyjne
- procedura postępowania ze szczątkami ludzkimi i materiałem potencjalnie zakaźnym – materiał zakaźny ze zwłok, drobnoustroje materiału kostnego;
- szczepienia zalecane przeciw tężcowi i WZW typu B oraz apteczka z opatrunkami – laseczki tężca, skaleczenia;
- kontrola skóry po pracy w terenie i procedura usuwania kleszczy – kleszcze;
- przerwy i rotacja zadań przy mikroskopie oraz przy monitorze – praca przy monitorze, obciążenie wzroku mikroskopem;
- wsparcie psychologiczne i superwizja przy opracowaniu szczątków ofiar – obciążenie pracą ze szczątkami;
- realny harmonogram grantów i podział zadań w zespole badawczym – presja terminów;
- plan wyjazdu z zabezpieczeniem medycznym, łącznością i ubezpieczeniem – długie wyjazdy, zmienny mikroklimat;
- szkolenie z ręcznych prac transportowych i limity masy skrzyń – dźwiganie, wymuszona pozycja ciała;
- karty charakterystyki odczynników i zakaz pracy z formaldehydem poza wyciągiem – formaldehyd, etanol i aceton, kleje i żywice, środki dezynfekcyjne;
- zakaz samodzielnej pracy w wykopie i w krypcie bez asekuracji – upadek do wykopu.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla antropologa.
- czynniki fizyczne – pył kostny i pył gleby, hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, promieniowanie rentgenowskie, promieniowanie UV, zmienne warunki atmosferyczne i wilgotny chłód, obciążenie wzroku pracą z mikroskopem;
- czynniki chemiczne – formaldehyd, etanol, aceton, żywice epoksydowe, kleje cyjanoakrylowe, podchloryn sodu;
- czynniki biologiczne – drobnoustroje i grzyby pleśniowe w materiale kostnym i glebie, laseczki tężca, kleszcze przenoszące boreliozę i odkleszczowe zapalenie mózgu, materiał potencjalnie zakaźny ze zwłok;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, praca w wykopie i w przestrzeniach podziemnych, ręczne prace transportowe, wyjazdy badawcze i praca w zmiennym klimacie, obciążenie psychiczne pracą ze szczątkami ludzkimi.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).