Arborysta – kod 611301 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Chirurg pielęgniarz drzew”. Arborysta pielęgnuje drzewa w miastach, parkach i ogrodach, wykonuje cięcia sanitarne i formujące, usuwa konary i całe drzewa metodą rozbioru, zakłada wiązania i podpory oraz ocenia stan zdrowotny i stabilność drzew, pracując w koronie z użyciem technik linowych lub z podnośnika.
Arborysta – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie lub zawodowe ogrodnicze, leśne albo pokrewne, bądź ukończone kursy z zakresu arborystyki;
- zaświadczenie o ukończeniu kursu pilarza i obsługi pilarek łańcuchowych oraz kurs pracy na drzewach technikami linowymi;
- uprawnienia do obsługi podestów ruchomych i rębaków, gdy są wykorzystywane;
- certyfikat arborysty uznawany w branży, np. European Tree Worker, jako dodatkowa kwalifikacja;
- prawo jazdy kategorii B, a przy przewozie sprzętu także B+E.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- pielęgniarz drzew,
- chirurg drzew,
- technik arborysta,
- pracownik pielęgnacji drzew,
- wspinacz-arborysta.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne;
- badanie do pracy na wysokości powyżej 3 m;
- badania narządu słuchu przy narażeniu na hałas pilarek i rębaków;
- badanie narządu wzroku i równowagi;
- badanie narządu ruchu i kręgosłupa przy pracy w wymuszonej pozycji i dźwiganiu.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp;
- instruktaż stanowiskowy;
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych raz w roku;
- szkolenie z pracy na wysokości i ratownictwa z drzewa;
- szkolenie z obsługi pilarek łańcuchowych i rębaków;
- szkolenie z pracy przy liniach energetycznych i zachowania bezpiecznej odległości;
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym w warunkach pracy w koronie.
Środowisko pracy
Arborysta pracuje na zewnątrz, w parkach, na skwerach, w ogrodach i przy drogach, często w pobliżu budynków, linii energetycznych i ruchu ulicznego. Wspina się na drzewo za pomocą liny i uprzęży lub pracuje z podnośnika, tnie konary pilarką i przekazuje je w dół na linach. Pod drzewem współpracuje z asystentem, który zbiera gałęzie, obsługuje rębak i zabezpiecza teren. Praca odbywa się o każdej porze roku, zwykle w ciągu dnia. Na stanowisku wykorzystuje się:
- uprząż, liny, karabinki i zestaw do wspinaczki po drzewach;
- pilarki łańcuchowe spalinowe i akumulatorowe oraz piły ręczne;
- podnośnik koszowy;
- rębak do gałęzi;
- bloczki, liny do opuszczania i narzędzia do wiązań koron;
- zestaw ratunkowy i apteczka.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek z drzewa lub podnośnika przy pracy w koronie;
- przecięcie ciała łańcuchem pilarki i odrzut pilarki;
- uderzenie lub przygniecenie spadającym konarem, kłodą lub narzędziem;
- porażenie prądem przy pracy w pobliżu linii energetycznych;
- hałas pilarek i rębaka;
- drgania mechaniczne przenoszone z pilarki na ręce;
- wciągnięcie przez rębak lub pochwycenie odzieży;
- poślizgnięcie na mokrych konarach i stoku, potknięcie o gałęzie.
Czynniki chemiczne:
- spaliny pilarek, mieszanka paliwowa i oleje do pilarek;
- pył drzewny i odpryski przy cięciu.
Czynniki biologiczne:
- ukąszenia kleszczy, owadów i pogryzienie przez zwierzęta, w tym gniazda os i szerszeni w koronie.
Czynniki psychofizyczne:
- wymuszona pozycja w uprzęży i długotrwałe wiszenie na linie,
- dźwiganie i przenoszenie ciężkich konarów oraz sprzętu,
- stres wynikający z odpowiedzialności za bezpieczeństwo własne i osób trzecich.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku arborysty.
Środki ochrony indywidualnej
- uprząż, linki asekuracyjne i karabinki – upadek;
- kask z osłoną uszu i osłoną twarzy – przygniecenie, uderzenie, hałas, pył drzewny;
- spodnie i buty z wkładką przeciwprzecięciową do pracy z pilarką – odrzut, przecięcie;
- rękawice ochronne antyprzecięciowe z amortyzacją drgań – odrzut, drgania;
- ochronniki słuchu – hałas;
- półmaska z filtrem przeciwpyłowym i okulary – pył drzewny, spaliny;
- odzież robocza przylegająca bez luźnych elementów oraz odzież ochronna dostosowana do pogody – wciągnięcie, poślizgnięcie, ukąszenia, kleszcze;
- obuwie z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- podnośnik z balustradą i przeglądem UDT oraz stabilizatory – upadek;
- systemy asekuracji, linki z trzema punktami podparcia i zabezpieczenia drzewa – upadek;
- pilarki z hamulcem łańcucha, osłoną łańcucha i amortyzacją drgań – odrzut, drgania, hałas;
- rębak z osłoną wlotu i wyłącznikiem awaryjnym – wciągnięcie;
- strefa wyłączona z ruchu pod drzewem, taśmy ostrzegawcze – przygniecenie, uderzenie;
- kontrola odległości od przewodów, wyłączenie napięcia przez zakład energetyczny – porażenie;
- zestaw ratunkowy i pierwszej pomocy przy drzewie – upadek, przecięcie, ukąszenia;
- paliwo alkilatowe do silników dwusuwowych i szczelne kanistry – spaliny;
- uchwyty i bloki do opuszczania ciężkich gałęzi – dźwiganie.
Środki organizacyjne
- praca w koronie w zespole co najmniej dwuosobowym z osobą ratującą z ziemi – upadek, przecięcie, wciągnięcie;
- ocena drzewa i planu cięcia przed rozpoczęciem pracy, w tym stanu pnia i korzeni – upadek, przygniecenie, uderzenie;
- zasady obsługi pilarki i zakaz pracy powyżej wysokości barków oraz w pozycji niestabilnej – odrzut, przecięcie;
- zakaz pracy w czasie silnego wiatru, burzy i opadów – upadek, poślizgnięcie, porażenie;
- procedury pracy przy liniach energetycznych i zachowanie odległości – porażenie;
- rotacja zadań, przerwy i zmiana pozycji w uprzęży – wymuszona pozycja, dźwiganie, drgania, hałas;
- zalecane szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu i kontrola po pracy w terenie – kleszcze, ukąszenia;
- realne terminy zleceń, przegląd sprzętu przed pracą i wsparcie zespołu – stres, wciągnięcie, odrzut;
- zasady pracy z paliwem i wentylacja miejsca pracy – spaliny, pył drzewny.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla arborysty.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne miejscowe, praca w zmiennych warunkach mikroklimatu;
- czynniki chemiczne – spaliny pilarek, mieszanka paliwowa, oleje, pył drzewny;
- czynniki biologiczne – kleszcze, owady, w tym żądlące, zwierzęta;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, praca pilarką łańcuchową i rębakiem, praca przy liniach energetycznych, wymuszona pozycja ciała, dźwiganie.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).