Rybak – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) zawód ten ujęto pod nazwami „Rybak śródlądowy” – kod 622201 oraz „Rybak rybołówstwa morskiego” – kod 622301. Rybak łowi ryby sieciami, włokami, wontonami i sprzętem wędkarskim na jeziorach, rzekach i morzu, sortuje i przechowuje połów, naprawia sieci i dba o łódź lub kuter.
Rybak – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie (technik rybactwa śródlądowego, technik rybołówstwa morskiego) albo staż w rybołówstwie;
- uprawnienia do prowadzenia jednostki pływającej – odpowiednie do typu i wielkości łodzi lub kutra;
- książeczka żeglarska i ważne zaświadczenie lekarskie o zdolności do pracy na statku – przy łowieniu morskim;
- podstawowe szkolenie z bezpieczeństwa na morzu (STCW) – w rybołówstwie morskim;
- umiejętność pływania i pracy zespołowej na wodzie.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- rybak śródlądowy,
- rybak morski,
- rybak kutrowy,
- rybak łodziowy,
- rybak jeziorowy.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne;
- badania lekarskie do pracy na statkach morskich – zgodnie z przepisami o zdolności do pracy na morzu;
- badanie słuchu (hałas silników i wciągarek);
- badanie narządu ruchu i kręgosłupa;
- badanie okulistyczne i ocena zdolności do prowadzenia jednostki pływającej.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp;
- instruktaż stanowiskowy;
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata;
- szkolenie z pływania i ratownictwa na wodzie, w tym z użycia kamizelek i tratw ratunkowych;
- szkolenie z obsługi wciągarek, sieci i sprzętu połowowego;
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy utonięciu i wychłodzeniu;
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej na jednostce pływającej.
Środowisko pracy
Rybak pracuje na łodzi lub kutrze, zwykle od świtu, a przy połowach morskich – wiele godzin lub dni bez przerwy, na falującej wodzie. W deszczu, wietrze i chłodzie wyciąga sieci, sortuje ryby i napełnia skrzynie, a w porcie naprawia i konserwuje sprzęt. Praca jest nieregularna, zależy od pogody i okresów ochronnych. Na stanowisku wykorzystuje się:
- łodzie wiosłowe i motorowe oraz kutry rybackie;
- sieci, wonton, włoki i sprzęt wędkarski;
- wciągarki, bloczki i liny;
- skrzynie na ryby, lodówki i zbiorniki;
- noże, haki i sprzęt do sortowania ryb;
- kamizelki ratunkowe, koła i tratwy ratunkowe;
- silniki, agregaty i instalacje elektryczne jednostki;
- echosondy, radiotelefony i GPS.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- utonięcie po wypadnięciu z łodzi lub kutra;
- upadek za burtę lub pomost przy sieci i wciągarce;
- wciągnięcie ręki lub odzieży przez wciągarkę, linę lub sieć;
- uderzenie przez elementy osprzętu, przesuwające się skrzynie i ładunek;
- poślizg na mokrym, oblodzonym i zachlapanym pokładzie;
- skaleczenia nożami, hakami i płetwami ryb;
- hipotermia i odmrożenia przy pracy na wodzie;
- hałas i drgania silnika oraz wciągarek;
- porażenie prądem przy instalacji elektrycznej i agregacie;
- pożar silnika lub instalacji na łodzi.
Czynniki chemiczne:
- spaliny i opary paliwa na łodzi lub kutrze;
- środki do czyszczenia i konserwacji sprzętu, farby podkładowe do kadłuba.
Czynniki biologiczne:
- zakażenia przy skaleczeniach – różyca u ludzi (erysipeloid) i inne zakażenia ran;
- kontakt z wodą skażoną i śluzem ryb – alergeny, bakterie.
Czynniki psychofizyczne:
- dźwiganie sieci, skrzyń z rybami i sprzętu;
- wymuszona pozycja i powtarzalne ruchy przy wybieraniu sieci i sortowaniu;
- praca nocą i w długim dniu połowowym, zmęczenie;
- stres związany z pogodą i ryzykiem wypadku na wodzie.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku rybaka.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ratunkowa lub kombinezon asekuracyjny – utonięcie, upadek za burtę;
- obuwie gumowe z podeszwą antypoślizgową i podnoskiem – poślizg, uderzenie stopy, wilgoć;
- rękawice robocze lub gumowe – skaleczenia, wciągnięcie, śluz ryb, środki do czyszczenia;
- odzież sztormowa i kombinezon ocieplany – hipotermia i odmrożenia, deszcz;
- ochronniki słuchu – hałas i drgania silnika;
- okulary przeciwsłoneczne i nakrycie głowy – promieniowanie UV;
- odzież przylegająca bez luźnych elementów – wciągnięcie przez wciągarkę, linę lub sieć;
- maska z filtrem przy pracach z farbami – spaliny, środki do czyszczenia, farby podkładowe.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- burty, poręcze i pomosty ze stopniami antypoślizgowymi – upadek za burtę, poślizg;
- osłony wciągarek i wyłączniki awaryjne – wciągnięcie przez wciągarkę;
- kamizelki, koła i tratwy ratunkowe w łatwo dostępnym miejscu – utonięcie, upadek za burtę;
- mocowanie skrzyń i ładunku na pokładzie – uderzenie, przesuwające się skrzynie;
- izolacja i zabezpieczenie instalacji elektrycznej, wyłączniki – porażenie prądem;
- gaśnice, system wykrywania pożaru i izolacja silnika – pożar silnika lub instalacji;
- wentylacja przedziału silnikowego i wyciągi spalin – spaliny, opary paliwa;
- izolacja akustyczna silnika i amortyzacja drgań – hałas i drgania;
- schronienie, ogrzewanie i suszarnia odzieży – hipotermia, chłód, deszcz;
- apteczka, środki do odkażania ran i radiotelefon – skaleczenia, zakażenia przy skaleczeniach, stres.
Środki organizacyjne
- praca w zespole co najmniej dwuosobowym, łączność z brzegiem – utonięcie, upadek za burtę, stres;
- plan wypłynięcia i kontrola prognozy pogody – hipotermia, stres związany z pogodą, utonięcie;
- zasady obsługi sieci i wciągarek, zakaz stania w pętli liny – wciągnięcie, uderzenie przez osprzęt;
- porządek na pokładzie i bieżące usuwanie śluzu i lodu – poślizg;
- obowiązkowe noszenie kamizelki podczas pracy na wodzie – utonięcie;
- przerwy, rotacja zadań i dzielenie ciężaru – dźwiganie, wymuszona pozycja, zmęczenie;
- limity czasu pracy i odpoczynku, zmiany w pracy nocnej – praca nocą, zmęczenie;
- szczepienie przeciw tężcowi i higiena po kontakcie z rybami – zakażenia przy skaleczeniach, alergeny, bakterie;
- przegląd techniczny silnika, instalacji i sprzętu ratunkowego – pożar, porażenie prądem, hałas;
- bezpieczne używanie noży i haków, przechowywanie w osłonach – skaleczenia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla rybaka.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne, zimno, wilgoć, promieniowanie UV;
- czynniki chemiczne – spaliny i opary paliwa, środki do czyszczenia, farby;
- czynniki biologiczne – bakterie z ryb i wody, alergeny ryb, zakażenia skóry;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wodzie, praca na jednostce pływającej, praca przy wciągarkach, praca nocą, praca z dala od brzegu.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).