Technik elektryk urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym – kod 311306 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik elektryk urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym utrzymuje w sprawności urządzenia srk – napędy zwrotnicowe, obwody torowe, liczniki osi, semafory, blokady liniowe, przejazdowe systemy samoczynne i nastawnice. Wykonuje przeglądy i pomiary, usuwa usterki, reguluje napędy i naprawia kable sterownicze, pracując w torach czynnych oraz w pomieszczeniach nastawni i kontenerach srk.
Technik elektryk urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne w zawodzie elektrycznym lub w zakresie automatyki kolejowej,
- znajomość budowy i działania urządzeń sterowania ruchem kolejowym oraz schematów obwodów,
- świadectwo kwalifikacyjne SEP w zakresie eksploatacji urządzeń i instalacji elektrycznych grupy G1,
- egzamin kwalifikacyjny na stanowisko w zakresie utrzymania urządzeń srk oraz znajomość przepisów o ruchu kolejowym,
- brak przeciwwskazań do pracy w torach czynnych i do pracy w porze nocnej,
- prawidłowe rozpoznawanie barw i dobry słuch, potwierdzone badaniem kolejowym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- automatyk urządzeń srk,
- elektromonter urządzeń sterowania ruchem kolejowym,
- monter nastawnic,
- technik utrzymania srk,
- pracownik utrzymania urządzeń zabezpieczenia ruchu.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego, w tym badania psychologiczne, słuchu i rozpoznawania barw,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m przy obsłudze semaforów i konstrukcji wsporczych.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co roku, ze względu na prace szczególnie niebezpieczne w torach,
- przygotowanie zawodowe i egzamin na stanowisko związane z utrzymaniem urządzeń srk,
- szkolenie z zasad bezpiecznego wykonywania pracy w torach czynnych i w pobliżu sieci trakcyjnej 3 kV,
- instruktaż plombowania, prowadzenia dziennika oględzin i postępowania przy usterce urządzeń srk,
- szkolenie z pracy na wysokości i z użytkowania środków chroniących przed upadkiem,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy porażeniu prądem i urazach komunikacyjnych.
Środowisko pracy
Praca toczy się na stacjach i szlakach – w torach czynnych między przejeżdżającymi pociągami, na przejazdach kolejowo-drogowych, przy semaforach oraz w nastawniach, kontenerach i pomieszczeniach kablowych. Technik przechodzi po podsypce i podkładach, schyla się przy napędach zwrotnicowych, otwiera skrzynki kablowe i mierzy obwody torowe przy włączonej sieci trakcyjnej. Pomieszczenia przekaźnikowe są ciasne, zapylone i głośne od wentylatorów, a kontenery przy torach letnią porą silnie się nagrzewają. Usterki usuwa się w każdych warunkach pogodowych i o każdej porze doby, często w pośpiechu, bo urządzenia wstrzymują ruch pociągów. Większość prac wykonuje się w zespołach dwuosobowych, z pracownikiem sygnalizującym zbliżanie się taboru. Na stanowisku wykorzystuje się:
- mierniki rezystancji izolacji, multimetry i mostki do pomiaru obwodów torowych;
- napędy zwrotnicowe, nastawnice przekaźnikowe i komputerowe oraz szafy srk;
- semafory, tarcze ostrzegawcze i liczniki osi;
- narzędzia elektromonterskie izolowane, lutownice i zaciskarki końcówek kablowych;
- drabiny, podesty i wysięgniki do obsługi semaforów;
- radiotelefon kolejowy, kamizelka ostrzegawcza i sygnalizatory ostrzegania;
- samochód lub drezyna do dojazdu na szlak.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potrącenie przez pociąg, lokomotywę manewrową lub drezynę podczas pracy w torach czynnych,
- porażenie prądem i łuk elektryczny w obwodach urządzeń srk, szafach zasilających i przy sieci trakcyjnej 3 kV,
- przygniecenie dłoni i stopy przez iglicę oraz napęd zwrotnicowy podczas przestawiania,
- upadek z drabiny i konstrukcji semafora podczas wymiany latarni i czyszczenia soczewek,
- potknięcie i upadek na podsypce, podkładach, przy kanałach kablowych i na oblodzonych torach,
- hałas przejeżdżającego taboru, sygnałów dźwiękowych i wentylatorów w pomieszczeniach przekaźnikowych,
- praca na otwartym terenie w mrozie, upale, deszczu i podczas burzy,
- drgania narzędzi oraz praca w pozycji schylonej i klęczącej przy napędach i skrzynkach kablowych,
- wysoka temperatura w kontenerach i szafach srk nagrzanych w okresie letnim.
Czynniki chemiczne:
- smary i oleje stosowane do napędów zwrotnicowych i zamknięć nastawczych,
- rozpuszczalniki i sprężone aerozole do czyszczenia styków i soczewek,
- pył mineralny z podsypki oraz pył z okładzin hamulcowych taboru.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu pociągów przy plombowaniu i zmianach w urządzeniach,
- presja czasu przy usuwaniu usterek wstrzymujących ruch pociągów,
- praca zmianowa, nocna i w gotowości do wyjazdu na usterkę,
- konieczność stałej czujności na zbliżający się tabor przy jednoczesnej pracy z urządzeniami,
- praca przy monitorze ekranowym przy nastawnicach komputerowych i diagnostyce.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika elektryka urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ostrzegawcza o wysokiej widzialności oraz obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – potrącenie przez tabor, niekorzystne warunki atmosferyczne, upadek na tym samym poziomie, przygniecenie przez napęd zwrotnicowy;
- rękawice elektroizolacyjne, narzędzia izolowane i odzież trudnopalna o odpowiedniej klasie łuku – prąd elektryczny i łuk;
- szelki bezpieczeństwa z amortyzatorem przy pracy na semaforze – upadek z wysokości;
- rękawice chemoodporne, okulary i półmaska z filtrem P3 przy smarowaniu, czyszczeniu styków i pracach w zapyleniu – smary i oleje do napędów, środki do czyszczenia styków, pył z podsypki i hamulców.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- systemy ostrzegania o zbliżaniu się taboru, zamknięcia torowe i sygnalizacja robót – potrącenie przez tabor, stała czujność na tabor;
- wyłączenie i uziemienie urządzeń przed pracą, blokady i tablice ostrzegawcze – prąd elektryczny i łuk;
- osłony napędów zwrotnicowych i blokada przestawiania w czasie prac – przygniecenie przez napęd zwrotnicowy;
- drabiny z atestem, podesty i punkty zakotwienia na konstrukcjach semaforów – upadek z wysokości;
- klimatyzacja i wentylacja kontenerów oraz pomieszczeń przekaźnikowych – nagrzanie kontenera srk, hałas;
- diagnostyka zdalna urządzeń srk ograniczająca liczbę wyjść w tory – potrącenie przez tabor, presja czasu przy usuwaniu usterek.
Środki organizacyjne
- regulamin prac w torach czynnych, pracownik sygnalizujący i ustalenie z dyżurnym ruchu przerw w ruchu – potrącenie przez tabor, stała czujność na tabor;
- polecenie pisemne i procedura łączeniowa przy pracach w urządzeniach elektrycznych – prąd elektryczny i łuk, odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu;
- praca w zespole co najmniej dwuosobowym i stała łączność radiowa – upadek z wysokości, przygniecenie przez napęd zwrotnicowy;
- grafik zmian i dyżurów ograniczający liczbę nocy z rzędu, odpoczynek po wyjazdach awaryjnych – praca zmianowa i gotowość, presja czasu przy usuwaniu usterek;
- przerwy na ogrzanie i schłodzenie, napoje oraz ograniczenie czasu pracy przy skrajnych temperaturach – niekorzystne warunki atmosferyczne, nagrzanie kontenera srk;
- rotacja prac w pozycji wymuszonej i stosowanie narzędzi z ograniczonymi drganiami – drgania i praca w pozycji wymuszonej;
- przerwy w pracy przy monitorze – praca przy monitorze.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika elektryka urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, niekorzystny mikroklimat i praca na otwartej przestrzeni, pył mineralny z podsypki, praca przy urządzeniach elektrycznych pod napięciem i w pobliżu sieci trakcyjnej 3 kV;
- czynniki chemiczne – smary i oleje mineralne, rozpuszczalniki do czyszczenia styków, pozostałości herbicydów, pył z okładzin hamulcowych;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w torach czynnych w ruchu pociągów, praca na wysokości powyżej 3 m, praca zmianowa i w porze nocnej, praca na stanowisku związanym z bezpieczeństwem ruchu kolejowego, wymuszona pozycja ciała, praca przy monitorze ekranowym.
Podobne kody zawodów w klasyfikacji
Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie kilka stanowisk o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków – opisywane tu stanowisko to technik elektryk urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym, kod 311306. Pozostałe kody z tej grupy:
- technik automatyk sterowania ruchem kolejowym – kod 311407: skupia się na diagnostyce urządzeń w ruchu – pomiarach, regulacji przylegania iglic i usuwaniu usterek na szlaku przy ruchu po torze sąsiednim, także na komputerowych nastawnicach.
- monter urządzeń sterowania ruchem kolejowym – kod 821116: wykonuje montaż nowych urządzeń i zabudowę kabli według planów kablowych, od ustawienia napędu zwrotnicowego po zarobienie końcówek w mufach i szafach.
Przy wyborze kodu decyduje, czy pracownik odpowiada za urządzenia już eksploatowane, czy za ich zabudowę; zakres napraw kabli i obsługi systemów przejazdowych bywa w obu zakresach wspólny, dlatego warto porównać także wykaz czynników szkodliwych na obu stronach.
Podobne stanowiska
- automatyk sterowania ruchem kolejowym,
- elektromonter sieci trakcyjnej,
- dyżurny ruchu,
- monter nawierzchni kolejowej,
- elektromonter taboru szynowego.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).