Maszynista wentylatorów w kopalni – kod 313204 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Maszynista wentylatorów w kopalni obsługuje stacje wentylatorów głównych, które zapewniają przewietrzanie wyrobisk podziemnych – uruchamia i zatrzymuje wentylatory, przełącza je na agregat rezerwowy, kontroluje depresję, wydatek powietrza, temperatury łożysk i parametry silników. Prowadzi dziennik pracy stacji, natychmiast zgłasza dyspozytorowi ruchu każde zakłócenie i wykonuje proste czynności konserwacyjne zgodnie z instrukcją obsługi.
Maszynista wentylatorów w kopalni – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie techniczne – górnicze, mechaniczne lub elektryczne,
- kwalifikacje i przeszkolenie wymagane przepisami prawa geologicznego i górniczego oraz przez kierownika ruchu zakładu górniczego,
- znajomość zasad przewietrzania kopalni, zagrożenia metanowego i pożarowego,
- znajomość budowy wentylatorów osiowych i promieniowych, napędów i układów automatyki stacji,
- świadectwo kwalifikacyjne SEP grupy G1 w zakresie eksploatacji – jeżeli obsługa obejmuje łączenia w rozdzielni napędów,
- umiejętność prowadzenia dokumentacji ruchowej i odporność na pracę w samotności.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- maszynista wentylatora głównego,
- obsługujący stację wentylatorów głównych,
- maszynista stacji wentylatorów,
- operator wentylatorów kopalnianych,
- dyżurny stacji wentylatorów głównych.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy – z uwzględnieniem wymagań dla pracowników zakładów górniczych,
- badania psychologiczne – w zakresie wymaganym przepisami górniczymi lub regulacjami zakładu,
- ocena narządu słuchu w związku z ekspozycją na hałas.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenia okresowe w zakresie bhp i zagrożeń w ruchu zakładu górniczego wymagane przepisami górniczymi,
- instruktaż obsługi stacji wentylatorów głównych i postępowania przy awarii lub zaniku napięcia,
- szkolenie z planu ratownictwa i powiadamiania o zagrożeniu,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Maszynista pracuje na powierzchni kopalni w budynku stacji wentylatorów głównych zlokalizowanym przy szybie wydechowym. Stanowisko obejmuje dyspozytornię z pulpitem sterowniczym i halę maszyn, w której pracują wentylatory o dużej mocy z silnikami średniego napięcia, emitujące silny hałas i drgania. Praca odbywa się w systemie czterozmianowym, również nocą i w święta, zwykle w pojedynkę. Przy obchodach maszynista wchodzi do kanałów i dyfuzorów, gdzie płynie powietrze wylotowe z kopalni zawierające metan, tlenek węgla i pył węglowy. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wentylatory główne osiowe lub promieniowe z napędem silnikami średniego napięcia;
- pulpit sterowniczy i system wizualizacji parametrów przewietrzania;
- tamy i klapy rewersyjne w kanałach wentylacyjnych;
- metanomierze, detektory tlenku węgla i przenośne anemometry;
- układy smarowania i chłodzenia łożysk;
- dziennik pracy stacji i łączność z dyspozytorem ruchu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- hałas wentylatorów głównych przekraczający wartości dopuszczalne w hali maszyn,
- drgania mechaniczne o działaniu ogólnym przenoszone przez konstrukcję stacji,
- ruchome i wirujące części maszyn przy obchodach i czynnościach konserwacyjnych,
- porażenie prądem elektrycznym w obrębie rozdzielni i silników średniego napięcia,
- silny przepływ powietrza i podciśnienie w kanałach i przy klapach,
- upadek na tym samym poziomie i z drabin na podestach obsługowych,
- gorące powierzchnie łożysk i obudów silników.
Czynniki chemiczne:
- metan i niedobór tlenu w powietrzu wylotowym kanałów wentylacyjnych,
- tlenek węgla w powietrzu wylotowym, zwłaszcza przy pożarze podziemnym,
- pył węglowy osadzający się w kanałach i dyfuzorze,
- oleje i smary do łożysk i przekładni.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo załogi pod ziemią – zatrzymanie wentylatora grozi nagromadzeniem metanu,
- praca zmianowa w porze nocnej,
- monotonia i obciążenie uwagi przy ciągłej obserwacji parametrów,
- praca w pojedynkę w odosobnionym budynku stacji,
- stres w sytuacjach awaryjnych – zanik napięcia, rewersja, pożar.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku maszynisty wentylatorów w kopalni.
Środki ochrony indywidualnej
- ochronniki słuchu – hałas;
- odzież robocza przylegająca do ciała i nakrycie głowy – ruchome i wirujące części maszyn;
- rękawice elektroizolacyjne i drążki izolacyjne – porażenie prądem elektrycznym;
- osobisty detektor wielogazowy (CH4, CO, O2) przy wejściu do kanałów – metan i niedobór tlenu, tlenek węgla;
- półmaska filtrująca FFP2 i okulary ochronne – pył węglowy, silny przepływ powietrza i podciśnienie;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową – upadek na tym samym poziomie i z drabin;
- rękawice ochronne odporne na ciepło i oleje – gorące powierzchnie, oleje i smary.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- dyspozytornia wydzielona akustycznie od hali maszyn – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym;
- osłony stałe sprzęgieł i wałów – ruchome i wirujące części maszyn;
- automatyczne przełączanie na wentylator rezerwowy i alarmy parametrów – odpowiedzialność za bezpieczeństwo załogi pod ziemią, stres w sytuacjach awaryjnych;
- blokady drzwi i klap uniemożliwiające wejście do kanału przy pracującym wentylatorze – silny przepływ powietrza i podciśnienie;
- stacjonarne czujniki metanu i tlenku węgla z sygnalizacją – metan i niedobór tlenu, tlenek węgla;
- balustrady i pomosty z kratami antypoślizgowymi – upadek na tym samym poziomie i z drabin;
- osłony termiczne i oznakowanie gorących elementów – gorące powierzchnie.
Środki organizacyjne
- instrukcja obsługi stacji wentylatorów i procedury awaryjne zatwierdzone przez kierownika ruchu – odpowiedzialność za bezpieczeństwo załogi pod ziemią, stres w sytuacjach awaryjnych;
- polecenia pisemne i wyłączenie napędu przed pracami konserwacyjnymi – porażenie prądem elektrycznym, ruchome i wirujące części maszyn;
- wejście do kanałów tylko w obecności drugiej osoby i po pomiarze gazów – metan i niedobór tlenu, tlenek węgla;
- okresowe kontakty kontrolne z dyspozytorem ruchu – praca w pojedynkę, monotonia i obciążenie uwagi;
- rozkład zmian z zachowaniem odpoczynku dobowego – praca zmianowa w porze nocnej;
- regularne sprzątanie pyłu z kanałów przez wyznaczone ekipy – pył węglowy;
- mycie rąk i stosowanie kremów ochronnych – oleje i smary.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla maszynisty wentylatorów w kopalni.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, prace przy urządzeniach elektrycznych średniego napięcia;
- czynniki chemiczne – metan, tlenek węgla, pył węgla kamiennego, oleje mineralne;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w ruchu zakładu górniczego, praca zmianowa w porze nocnej, praca w pojedynkę, praca wymagająca stałej koncentracji i odpowiedzialności za bezpieczeństwo innych.
Podobne stanowiska
- operator sprężarek,
- pracownik elektrociepłowni,
- technik utrzymania ruchu,
- palacz kotłów,
- operator monitoringu.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).