Doula – kod 532906 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Asystentka kobiety w czasie ciąży i porodu (doula)”. Doula towarzyszy kobiecie w czasie ciąży, porodu i połogu, udzielając jej wsparcia emocjonalnego, informacyjnego i fizycznego – pomaga w oddychaniu, zmianie pozycji, masażu i łagodzeniu bólu metodami niefarmakologicznymi. Nie wykonuje czynności medycznych, współpracuje z położną i lekarzem, a do porodów dojeżdża o każdej porze dnia i nocy, pozostając w gotowości pod telefonem.
Doula – wymagania w stosunku do pracownika
- ukończony kurs lub szkoła dla doul – zawód nie jest regulowany, wymagania określa zleceniodawca lub organizacja zrzeszająca doule,
- wiedza o fizjologii ciąży, porodu i połogu oraz o granicach kompetencji douli wobec personelu medycznego,
- znajomość niefarmakologicznych metod łagodzenia bólu porodowego (oddech, pozycje, masaż, ciepłe okłady),
- umiejętność komunikacji, empatia i odporność emocjonalna,
- umiejętność udzielenia pierwszej pomocy, w tym noworodkowi,
- prawo jazdy kat. B i dyspozycyjność do dojazdów o każdej porze,
- gotowość do pozostawania pod telefonem w okresie okołoporodowym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- doula porodowa,
- doula okołoporodowa,
- asystentka porodu,
- towarzyszka porodu,
- doula poporodowa.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie przy zatrudnieniu na podstawie stosunku pracy, z uwzględnieniem kontaktu z materiałem biologicznym i pracy w porze nocnej,
- szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B – zalecane przy kontakcie z krwią i płynami ustrojowymi,
- aktualne szczepienia ochronne (np. przeciw krztuścowi, grypie, odrze) – często oczekiwane przez szpitale i rodziców,
- ocena zdolności do kierowania pojazdem – jeśli dojazdy samochodem wchodzą w zakres obowiązków.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp (instruktaż ogólny i stanowiskowy) – przy zatrudnieniu pracowniczym,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- zapoznanie z regulaminem i procedurami higienicznymi oddziału położniczego, w którym towarzyszy porodowi,
- szkolenie z pierwszej pomocy dorosłym i noworodkom,
- szkolenie z postępowania po ekspozycji zawodowej na krew i płyny ustrojowe,
- superwizja i szkolenia z radzenia sobie ze stresem i trudnymi doświadczeniami porodowymi.
Środowisko pracy
Doula pracuje na salach porodowych szpitali i domów narodzin, w domach rodzących przy porodach domowych prowadzonych przez położną oraz w domach klientek podczas spotkań w ciąży i połogu. Poród trwa często kilkanaście godzin, zaczyna się o dowolnej porze i wymaga ciągłej obecności przy rodzącej – doula długo stoi, klęczy lub pochyla się, masuje i podtrzymuje kobietę przy zmianie pozycji. Ma kontakt z krwią, wodami płodowymi i innymi płynami ustrojowymi. Do porodu dojeżdża samochodem, nierzadko w nocy i po wielu godzinach bez snu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- piłka porodowa, worek sako, chusta (rebozo) i podkłady;
- olejki do masażu, termofory i ciepłe okłady;
- telefon komórkowy do stałego kontaktu z klientkami;
- torba douli z wodą, przekąskami i materiałami informacyjnymi;
- jednorazowe rękawice i środki do dezynfekcji rąk;
- samochód wykorzystywany do dojazdów na poród.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wymuszone pozycje ciała – długotrwałe pochylanie, klęczenie i kucanie przy rodzącej,
- obciążenie kręgosłupa przy podtrzymywaniu rodzącej i wykonywaniu ucisków przeciwbólowych,
- przeciążenie nadgarstków i dłoni przy wielogodzinnym masażu,
- długotrwała pozycja stojąca w czasie porodu,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce sali porodowej lub łazienki,
- oparzenie przez termofor lub gorący okład,
- wypadek drogowy przy nocnych dojazdach w stanie zmęczenia.
Czynniki biologiczne:
- kontakt z krwią, wodami płodowymi i płynami ustrojowymi – ryzyko zakażenia wirusami HBV, HCV i HIV,
- zakażenia przenoszone drogą kropelkową od rodzących, rodzin i noworodków.
Czynniki psychofizyczne:
- praca w gotowości pod telefonem i nieprzewidywalny czas pracy,
- praca w porze nocnej i brak snu przy długich porodach,
- obciążenie emocjonalne przy trudnych porodach, powikłaniach i stracie dziecka,
- napięcia w relacjach z personelem medycznym i rodziną rodzącej,
- odpowiedzialność za jakość wsparcia przy braku kompetencji medycznych,
- ryzyko wypalenia zawodowego.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku douli.
Środki ochrony indywidualnej
- jednorazowe rękawice ochronne – kontakt z krwią i płynami ustrojowymi;
- fartuch jednorazowy lub odzież na zmianę – kontakt z płynami ustrojowymi, zakażenia;
- maseczka chirurgiczna przy infekcjach i na wniosek oddziału – zakażenia kropelkowe;
- wygodne obuwie antypoślizgowe zmienne – poślizgnięcie, długotrwała pozycja stojąca;
- nakolanniki lub poduszka do klęczenia – wymuszone pozycje ciała.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wykorzystanie łóżek porodowych z regulacją wysokości, piłek i worków sako – wymuszone pozycje ciała, obciążenie kręgosłupa;
- termofory z pokrowcem i kontrola temperatury okładów – oparzenie;
- maty antypoślizgowe i suche podłogi w łazience przy porodzie domowym – poślizgnięcie;
- płyn do dezynfekcji rąk i pojemnik na odpady skażone – kontakt z krwią, zakażenia;
- sprawny samochód z aktualnym przeglądem – wypadek drogowy.
Środki organizacyjne
- umowa z klientką określająca okres gotowości, zastępstwo innej douli przy kolizji porodów – praca w gotowości, brak snu;
- zasada niejeżdżenia po przekroczeniu bezpiecznego czasu czuwania, korzystanie z taksówki – wypadek drogowy, praca w porze nocnej;
- przerwy na zmianę pozycji, rotacja z partnerem rodzącej przy masażu i uciskach – obciążenie kręgosłupa, przeciążenie nadgarstków, pozycja stojąca;
- procedura postępowania po ekspozycji na krew, szczepienie przeciw WZW typu B – zakażenia HBV, HCV, HIV;
- ustalenie z personelem i rodzicami zakresu roli douli przed porodem – napięcia w relacjach, odpowiedzialność;
- superwizja, grupy wsparcia i limit liczby porodów w miesiącu – obciążenie emocjonalne, wypalenie zawodowe.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla douli.
- czynniki fizyczne – praca w pozycji wymuszonej (pochylonej, klęczącej), długotrwała pozycja stojąca, ręczne podtrzymywanie osoby, obciążenie układu ruchu kończyn górnych;
- czynniki chemiczne – brak;
- czynniki biologiczne – wirus zapalenia wątroby typu B (HBV), wirus zapalenia wątroby typu C (HCV), ludzki wirus niedoboru odporności (HIV) – kontakt z krwią i płynami ustrojowymi;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w porze nocnej, nieregularny czas pracy i gotowość pod telefonem, kierowanie pojazdem (dojazdy do porodów), obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).