Pulmonolog – kod 221213 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista chorób płuc”. Pulmonolog rozpoznaje i leczy choroby układu oddechowego – astmę, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, raka płuca, śródmiąższowe choroby płuc, zapalenia płuc i gruźlicę. Wykonuje bronchoskopie z pobieraniem wycinków i popłuczyn oskrzelowo-pęcherzykowych, nakłucia opłucnej, badania czynnościowe płuc i polisomnografię, kwalifikuje do domowego leczenia tlenem.
Pulmonolog – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza (PWZ);
- tytuł specjalisty chorób płuc lub szkolenie specjalizacyjne w tej dziedzinie;
- umiejętność wykonywania bronchoskopii giętkiej, EBUS i torakocentezy;
- znajomość diagnostyki i leczenia gruźlicy oraz zasad nadzoru nad kontaktami;
- umiejętność wykonywania i interpretacji spirometrii, pletyzmografii i gazometrii;
- znajomość zasad tlenoterapii i nieinwazyjnej wentylacji;
- stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu lekarza.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz pulmonolog,
- specjalista chorób płuc,
- ftyzjatra,
- pneumonolog,
- lekarz chorób płuc.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne z uwzględnieniem narażenia na prątki gruźlicy;
- badanie w kierunku zakażenia prątkiem gruźlicy (test IGRA lub tuberkulinowy) przy przyjęciu i okresowo, według procedury zakładu;
- zdjęcie RTG klatki piersiowej po kontakcie z chorym prątkującym lub przy objawach, na zlecenie lekarza medycyny pracy;
- szczepienie przeciw WZW typu B i kontrola przeciwciał anty-HBs;
- szczepienie przeciw grypie, COVID-19 i krztuścowi zalecane personelowi oddziałów płucnych.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp na oddziale chorób płuc i w pracowni bronchoskopii;
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat;
- szkolenie z kontroli zakażeń przenoszonych drogą powietrzną, w tym zakładanie i test dopasowania półmaski FFP3;
- szkolenie z bezpiecznej pracy ze środkami do dezynfekcji endoskopów;
- szkolenie z ochrony radiologicznej pacjenta, jeśli lekarz wykonuje bronchoskopię pod kontrolą fluoroskopii;
- szkolenie z postępowania przy zakłuciu igłą biopsyjną i ekspozycji na materiał biologiczny;
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej z uwzględnieniem tlenoterapii.
Środowisko pracy
Pulmonolog pracuje w poradni, na oddziale chorób płuc, w pracowni bronchoskopii i badań czynnościowych płuc, a także w oddziale gruźlicy. Bronchoskopia odbywa się w bezpośredniej bliskości twarzy pacjenta, który kaszle i odkrztusza wydzielinę – to główna droga narażenia na prątki gruźlicy i wirusy oddechowe. Bronchoskopy dezynfekuje się w myjniach automatycznych środkami na bazie kwasu nadoctowego lub aldehydu glutarowego. Na oddziale chorzy korzystają z tlenoterapii wysokoprzepływowej i nieinwazyjnej wentylacji, które zwiększają rozprzestrzenianie aerozoli. Na stanowisku wykorzystuje się:
- bronchoskop giętki i wideobronchoskop, zestaw do EBUS;
- kleszczyki biopsyjne, igły do biopsji przezoskrzelowej i torakocentezy;
- spirometr, pletyzmograf i analizator gazometrii;
- aparaty do nieinwazyjnej wentylacji i tlenoterapii wysokoprzepływowej;
- myjnię-dezynfektor do endoskopów;
- polisomnograf i poligraf do diagnostyki bezdechu;
- lidokainę w aerozolu do znieczulenia miejscowego dróg oddechowych;
- aparat RTG z ramieniem C w pracowni bronchoskopii.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zakłucie igłą biopsyjną i igłą do nakłucia opłucnej,
- promieniowanie jonizujące przy bronchoskopii pod kontrolą fluoroskopii,
- wymuszona pozycja ciała przy prowadzeniu bronchoskopu,
- praca przy monitorze ekranowym przy ocenie badań czynnościowych i polisomnografii,
- porażenie prądem przy uszkodzonej aparaturze,
- pożar przy tlenoterapii i nieszczelnych przyłączach tlenu,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce pracowni.
Czynniki chemiczne:
- kwas nadoctowy i aldehyd glutarowy stosowane do dezynfekcji bronchoskopów,
- aerozol lidokainy i leków wziewnych podczas znieczulenia i nebulizacji,
- środki dezynfekcyjne powierzchni i rąk,
- białka lateksu naturalnego.
Czynniki biologiczne:
- prątki gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis), w tym szczepy wielolekooporne;
- wirusy oddechowe – grypy, SARS-CoV-2, RSV;
- bakterie i grzyby z wydzieliny oskrzelowej (Pseudomonas aeruginosa, Legionella, Aspergillus);
- wirusy przenoszone przez krew (HBV, HCV, HIV) przy biopsjach.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie emocjonalne przy prowadzeniu chorych na raka płuca i w terminalnych stadiach chorób płuc,
- stres związany z ryzykiem zakażenia gruźlicą i chorobami zakaźnymi,
- presja czasu w poradni i duża liczba pacjentów przewlekle chorych,
- praca w porze nocnej podczas dyżurów,
- trudności w komunikacji z pacjentami uzależnionymi od nikotyny.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pulmonologa.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska filtrująca FFP3 z testem dopasowania – prątki gruźlicy, wirusy oddechowe, aerozol lidokainy;
- przyłbica lub gogle i fartuch barierowy z długim rękawem – bakterie i grzyby z wydzieliny oskrzelowej, wirusy oddechowe;
- rękawice nitrylowe bezlateksowe – wirusy przenoszone przez krew, białka lateksu, środki dezynfekcyjne;
- rękawice odporne chemicznie, gogle i fartuch przy obsłudze myjni endoskopów – kwas nadoctowy, aldehyd glutarowy;
- fartuch ochronny i osłona tarczycy z ekwiwalentem ołowiu, dozymetr – promieniowanie jonizujące;
- obuwie antypoślizgowe – poślizgnięcie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- pracownia bronchoskopii i sale izolacyjne z podciśnieniem i wymianą powietrza co najmniej 12 razy na godzinę – prątki gruźlicy, wirusy oddechowe;
- myjnie-dezynfektory w zamkniętym obiegu z wyciągiem miejscowym – kwas nadoctowy, aldehyd glutarowy;
- lampy bakteriobójcze UV-C w górnej strefie pomieszczeń i oczyszczacze powietrza HEPA – prątki gruźlicy;
- igły biopsyjne jednorazowe, pojemniki na odpady ostre przy stanowisku – zakłucie igłą, wirusy przenoszone przez krew;
- osłony ołowiane i ograniczenie czasu fluoroskopii – promieniowanie jonizujące;
- regulowane stoły zabiegowe i monitory toru wizyjnego na wysokości wzroku – wymuszona pozycja ciała;
- przeglądy aparatury i instalacji tlenu, zakaz źródeł zapłonu przy tlenoterapii – porażenie prądem, pożar;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe – praca przy monitorze ekranowym.
Środki organizacyjne
- procedura triażu pacjentów kaszlących i szybkiej izolacji podejrzenia gruźlicy – prątki gruźlicy, stres związany z ryzykiem zakażenia;
- kwalifikacja do bronchoskopii z oceną ryzyka zakaźnego i planowanie badań u chorych prątkujących na koniec dnia – prątki gruźlicy, bakterie i grzyby;
- procedura poekspozycyjna i nadzór nad kontaktami – wirusy przenoszone przez krew, prątki gruźlicy;
- harmonogram poradni z czasem na edukację pacjenta i poradę antynikotynową – presja czasu, trudności w komunikacji;
- wsparcie psychologiczne i współpraca z zespołem opieki paliatywnej – obciążenie emocjonalne;
- grafik dyżurów zapewniający odpoczynek – praca w porze nocnej;
- instrukcje stosowania środków dezynfekcyjnych i karty charakterystyki – środki dezynfekcyjne, białka lateksu.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pulmonologa.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące (bronchoskopia pod kontrolą fluoroskopii), praca przy monitorze ekranowym, wymuszona pozycja ciała;
- czynniki chemiczne – kwas nadoctowy, aldehyd glutarowy, lidokaina, środki dezynfekcyjne, lateks;
- czynniki biologiczne – prątki gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis), wirusy oddechowe, wirus zapalenia wątroby typu B (HBV), wirus zapalenia wątroby typu C (HCV), ludzki wirus niedoboru odporności (HIV);
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w porze nocnej, dyżury medyczne, kontakt z ostrymi narzędziami, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).