Cholewkarz – kod 753601 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Cholewkarz wykonuje cholewki obuwia – rozkłada i dopasowuje wykrojone elementy ze skóry, tkanin i tworzyw, ścienia (szerfuje) brzegi, skleja, zagina i zszywa elementy na maszynach szwalniczych, wszywa podszewki, zamki i usztywnienia, a gotowe cholewki przekazuje do montażu na kopycie. Pracuje w zakładach produkcji obuwia, w pracowniach obuwia na miarę oraz w zakładach szewskich.
Cholewkarz – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe w zawodzie obuwnik lub przyuczenie do zawodu w zakładzie;
- znajomość rodzajów skór obuwiowych, materiałów podszewkowych i nici;
- umiejętność obsługi maszyn szwalniczych płaskich, słupowych i ramieniowych;
- umiejętność obsługi ścieniarki i maszyn do zaginania brzegów;
- dobra ostrość wzroku, precyzja i sprawność manualna;
- brak przeciwwskazań do pracy z klejami rozpuszczalnikowymi i długotrwałej pracy siedzącej.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- szwacz cholewek,
- szwaczka cholewek,
- cholewkarka,
- pracownik szwalni obuwia,
- obuwnik-cholewkarz.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy;
- badanie narządu wzroku przy precyzyjnym szyciu;
- ocena skóry i układu oddechowego przy narażeniu na kleje rozpuszczalnikowe i pył skórzany – według wskazań lekarza medycyny pracy;
- ocena układu nerwowego przy długotrwałym narażeniu na rozpuszczalniki organiczne – według wskazań lekarza medycyny pracy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata;
- instruktaż obsługi maszyn szwalniczych, ścieniarki i maszyn do zaginania brzegów;
- szkolenie z bezpiecznego stosowania klejów, primerów i rozpuszczalników na podstawie kart charakterystyki;
- szkolenie przeciwpożarowe ze względu na łatwopalne kleje;
- szkolenie z ergonomii pracy siedzącej przy maszynie.
Środowisko pracy
Cholewkarz pracuje w szwalni obuwia, przy maszynie szwalniczej ustawionej w linii lub gnieździe produkcyjnym, zwykle na siedząco, z dobrym, miejscowym oświetleniem stanowiska. Brzegi skóry ścienia na ścieniarce z wirującym nożem talerzowym, a elementy skleja klejami rozpuszczalnikowymi lub wodnymi nakładanymi pędzlem lub z dozownika. W hali pracuje wiele maszyn jednocześnie, co powoduje hałas, a w powietrzu unoszą się opary klejów i pył skórzany. Wynagrodzenie często zależy od normy, co narzuca szybkie tempo pracy. Na stanowisku wykorzystuje się:
- maszyny szwalnicze płaskie, słupowe i ramieniowe do obuwia;
- ścieniarkę (szerfówkę) z nożem talerzowym;
- maszyny do zaginania i klejenia brzegów, prasy do usztywnień termoplastycznych;
- nożyce, noże cholewkarskie i dziurkacze;
- kleje rozpuszczalnikowe chloroprenowe i poliuretanowe, kleje lateksowe;
- primery, zmywacze i rozpuszczalniki do skór;
- młotki cholewkarskie i stopki do rozklepywania szwów;
- krzesło ergonomiczne i lampę stanowiskową.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- ukłucie igłą maszyny szwalniczej i przeszycie palca;
- skaleczenie nożem ścieniarki, nożycami i nożem cholewkarskim;
- pochwycenie palców przez ruchome elementy maszyn i podajniki;
- hałas wielu maszyn szwalniczych pracujących w hali;
- oparzenie od elementów grzewczych prasy i maszyny do zaginania brzegów;
- porażenie prądem przy uszkodzonych przewodach maszyn;
- obciążenie wzroku przy precyzyjnym szyciu;
- pożar par klejów rozpuszczalnikowych.
Czynniki chemiczne:
- opary rozpuszczalników z klejów i primerów (octan etylu, aceton, metyloetyloketon, cykloheksan);
- izocyjaniany w utwardzaczach klejów poliuretanowych;
- pył skórzany przy ścienianiu i szlifowaniu, w tym ze skór garbowanych związkami chromu;
- barwniki i środki wykończeniowe do skór.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała praca siedząca w pochylonej pozycji,
- powtarzalne ruchy rąk i nadgarstków przy prowadzeniu materiału,
- szybkie tempo pracy i system akordowy,
- monotonia czynności,
- wysiłek koncentracji przy precyzyjnym szyciu.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku cholewkarza.
Środki ochrony indywidualnej
- osłona palców i naparstek – ukłucie igłą, przeszycie palca;
- rękawice odporne na przecięcie przy krojeniu i ścienianiu – skaleczenie nożem i nożycami;
- rękawice nitrylowe przy nakładaniu klejów – rozpuszczalniki, izocyjaniany, barwniki;
- krem ochronny do rąk – rozpuszczalniki, barwniki, pył skórzany;
- półmaska z filtrem par organicznych przy dłuższym klejeniu bez wyciągu – opary rozpuszczalników, izocyjaniany;
- okulary korekcyjne lub lupy przy pracy precyzyjnej – obciążenie wzroku;
- ochronniki słuchu – hałas maszyn szwalniczych;
- fartuch ochronny i przylegająca odzież – pochwycenie przez ruchome elementy, pył skórzany.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony igły i podciągacza nici w maszynach szwalniczych – ukłucie igłą, pochwycenie palców;
- osłona noża talerzowego ścieniarki i odciąg pyłu – skaleczenie, pył skórzany;
- miejscowe wyciągi przy stanowiskach klejenia – opary rozpuszczalników, izocyjaniany, pożar;
- pojemniki zamykane na kleje i rozpuszczalniki, magazyn materiałów łatwopalnych – pożar, opary;
- osłony elementów grzewczych i termostaty – oparzenie;
- oświetlenie miejscowe stanowiska szycia – obciążenie wzroku;
- przeglądy instalacji elektrycznej maszyn – porażenie prądem;
- regulowane krzesła i stoły – praca siedząca, pochylona pozycja.
Środki organizacyjne
- przerwy w pracy i ćwiczenia rozluźniające dłonie i kręgosłup – praca siedząca, powtarzalne ruchy, monotonia, wysiłek koncentracji;
- rotacja zadań między szyciem, klejeniem i ścienianiem – powtarzalne ruchy, monotonia;
- normy produkcyjne uwzględniające czas przezbrojeń i przerw – szybkie tempo pracy;
- zakaz używania otwartego ognia i palenia w szwalni – pożar par klejów;
- wymiana klejów rozpuszczalnikowych na wodne tam, gdzie to możliwe – opary rozpuszczalników;
- karty charakterystyki i instrukcje stanowiskowe – izocyjaniany, barwniki, rozpuszczalniki;
- wyłączanie maszyny przy nawlekaniu i wymianie igły – ukłucie igłą, pochwycenie;
- pomiary hałasu i stężeń rozpuszczalników w środowisku pracy – hałas, opary.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla cholewkarza.
- czynniki fizyczne – hałas, praca w wymuszonej pozycji siedzącej, obciążenie narządu wzroku, ruchy powtarzalne kończyn górnych;
- czynniki chemiczne – rozpuszczalniki organiczne (octan etylu, aceton, metyloetyloketon, cykloheksan), izocyjaniany, pył skórzany, związki chromu;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ruchome elementy maszyn szwalniczych, ostre narzędzia, praca akordowa, materiały łatwopalne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).