Mechatronik – kod 742118 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Mechatronik montuje, uruchamia, programuje, diagnozuje i naprawia urządzenia oraz linie, w których łączą się układy mechaniczne, elektryczne, elektroniczne, pneumatyczne, hydrauliczne i sterowniki, w tym roboty przemysłowe i maszyny zautomatyzowane.
Mechatronik – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne w zawodzie technik mechatronik lub zasadnicze zawodowe w zawodzie mechatronik;
- świadectwo kwalifikacji SEP w zakresie eksploatacji urządzeń elektrycznych (grupa 1 – E1) do prac przy maszynach elektrycznych;
- umiejętność programowania sterowników PLC oraz obsługi paneli operatorskich;
- znajomość układów pneumatycznych, hydraulicznych i elektronicznych oraz czytania schematów;
- gotowość do pracy zmianowej i udziału w uruchomieniach u klienta.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- mechatronik utrzymania ruchu,
- serwisant urządzeń zautomatyzowanych,
- monter urządzeń mechatronicznych,
- technik mechatronik,
- programista sterowników maszyn.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne;
- badanie do pracy przy urządzeniach elektrycznych pod napięciem;
- badanie narządu wzroku przy pracy z monitorem ekranowym;
- badanie do pracy na wysokości powyżej 3 m przy montażu na konstrukcjach;
- badanie narządu słuchu przy narażeniu na hałas linii.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp;
- instruktaż stanowiskowy;
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata, a dla pracownika inżynieryjno-technicznego co 5 lat;
- szkolenie z zasad blokowania i oznakowania źródeł energii (LOTO);
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy;
- szkolenia producentów sterowników, napędów i robotów przemysłowych;
- szkolenie z bezpieczeństwa maszyn i systemów zabezpieczeń.
Środowisko pracy
Mechatronik pracuje w halach produkcyjnych, w warsztatach oraz u klientów przy uruchomieniach. Diagnozuje awarie linii zautomatyzowanych, wymienia siłowniki, zawory, czujniki i napędy, ustawia roboty i programuje sterowniki. Prace wykonuje przy pracujących lub wyłączonych maszynach, w ruchu i hałasie produkcji, a część zadań przy komputerze. Na stanowisku wykorzystuje się:
- sterowniki PLC, panele operatorskie i napędy;
- roboty przemysłowe i manipulatory;
- układy pneumatyczne i hydrauliczne;
- mierniki elektryczne, oscyloskopy i analizatory;
- narzędzia ręczne i elektronarzędzia;
- stoły montażowe i lutownice;
- laptop z oprogramowaniem inżynierskim.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie lub wciągnięcie przez ruchome części maszyn i taśmociągów,
- uderzenie lub zgniecenie przez ramię robota lub element zautomatyzowanej linii,
- porażenie prądem przy pracy w szafach sterowniczych i przy napędach,
- wypryśnięcie czynnika pod ciśnieniem z układu pneumatycznego lub hydraulicznego,
- skaleczenia i otarcia przy montażu i demontażu elementów,
- oparzenie gorącymi częściami maszyn i lutownicą,
- hałas linii produkcyjnych i sprężonego powietrza,
- uderzenie spadającym elementem i potknięcie w hali.
Czynniki chemiczne:
- oleje hydrauliczne, smary i płyny do czyszczenia;
- opary lutowania i topników.
Czynniki psychofizyczne:
- wymuszona pozycja ciała przy pracy w szafach, pod maszyną i w ciasnych przestrzeniach;
- obciążenie wzroku przy pracy z monitorem i drobnymi elementami;
- stres związany z awariami i presją przestojów linii.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku mechatronika.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice dielektryczne lub izolowane – porażenie prądem;
- rękawice ochronne – skaleczenia, otarcia, oleje i smary;
- okulary lub przyłbica – wypryśnięcie czynnika pod ciśnieniem, odpryski;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – uderzenie spadającym elementem, potknięcie;
- ochronniki słuchu – hałas;
- rękawice chemoodporne i fartuch – oleje, smary i płyny do czyszczenia;
- odzież robocza przylegająca bez luźnych elementów – pochwycenie przez ruchome części maszyn;
- półmaska z filtrem przeciwgazowym lub wyciąg miejscowy – opary lutowania i topników.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony stałe i ruchome z blokadami oraz kurtyny świetlne – pochwycenie przez ruchome części, uderzenie przez ramię robota;
- blokowanie i znakowanie źródeł energii oraz sprawdzenie braku napięcia (LOTO) – porażenie prądem, pochwycenie, wypryśnięcie czynnika;
- ogrodzenia stref robotów i przyciski bezpieczeństwa – uderzenie lub zgniecenie przez ramię robota;
- zawory upustowe i odpowietrzanie układów przed demontażem – wypryśnięcie czynnika pod ciśnieniem;
- osłony gorących elementów i podstawka pod lutownicę – oparzenie;
- wyciągi miejscowe stanowiska lutowniczego – opary lutowania i topników;
- tłumiki i obudowy dźwiękochłonne urządzeń – hałas;
- oznakowanie i porządek na ciągach komunikacyjnych – uderzenie spadającym elementem, potknięcie.
Środki organizacyjne
- procedury serwisowe z pisemnym zleceniem prac w strefach zagrożenia – pochwycenie, zgniecenie, porażenie prądem;
- dwuosobowa obsługa przy pracach ryzykownych – uderzenie lub zgniecenie, wypryśnięcie czynnika;
- ustalenie zasad bezpiecznego demontażu i przekazywania elementów – skaleczenia, otarcia;
- zasady przechowywania i usuwania olejów oraz kart charakterystyki – oleje, smary i płyny do czyszczenia;
- rotacja zadań i przerwy przy pracy w szafach i pod maszynami – wymuszona pozycja ciała;
- przerwy w pracy przy monitorze i ocena stanowiska komputerowego – obciążenie wzroku;
- ograniczenie czasu narażenia na hałas i ocena pomiarów – hałas;
- plany awaryjne, szkolenia i podział odpowiedzialności za przestoje – stres związany z awariami i presją przestojów;
- zakaz dotykania gorących części i oznakowanie stref – oparzenie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla mechatronika.
- czynniki fizyczne – hałas, praca przy ruchomych częściach maszyn i robotach, gorące elementy;
- czynniki chemiczne – oleje hydrauliczne, smary, płyny do czyszczenia, opary lutowania;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy urządzeniach elektrycznych pod napięciem, praca przy monitorze ekranowym, praca przy urządzeniach pod ciśnieniem, praca zmianowa.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).