Nauczyciel plastyki – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) zawód ten ujęto pod nazwami „Nauczyciel przedmiotu w szkole podstawowej” – kod 234102 oraz „Nauczyciel przedmiotu w szkole ponadpodstawowej” – kod 233001. Nauczyciel plastyki uczy rysunku, malarstwa, rzeźby, grafiki i historii sztuki, prowadzi zajęcia praktyczne z różnymi materiałami oraz przygotowuje wystawy i dekoracje szkolne.
Nauczyciel plastyki – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych, malarstwo, grafika lub pokrewnym, oraz przygotowanie pedagogiczne, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli,
- stan zdrowia pozwalający na pracę nauczyciela,
- brak skazania za przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu i wolności seksualnej – zaświadczenie z Rejestru Karnego oraz sprawdzenie w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym,
- umiejętności warsztatowe w zakresie rysunku, malarstwa i prac plastycznych,
- znajomość zasad bezpiecznego stosowania materiałów plastycznych i przechowywania substancji.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- nauczyciel plastyki i sztuki,
- nauczyciel edukacji plastycznej,
- nauczyciel plastyki w szkole podstawowej,
- nauczyciel historii sztuki i plastyki,
- instruktor zajęć plastycznych.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- ocena stanu narządu głosu w ramach badania okresowego,
- badanie okulistyczne ze względu na pracę wymagającą wysokiej ostrości widzenia,
- badania dermatologiczne w razie reakcji skóry na farby i kleje.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- instruktaż w zakresie bezpiecznego stosowania farb, klejów i rozpuszczalników,
- okresowe szkolenie bhp dla pracowników pedagogicznych nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy skaleczeniach i oparzeniach,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i zasad ewakuacji,
- szkolenia z technik plastycznych i zasad pracy z piecem ceramicznym, jeżeli pracownia jest w taki piec wyposażona.
Środowisko pracy
Nauczyciel pracuje w pracowni plastycznej z zapleczem, stołami do malowania i szafami z materiałami. Przygotowuje stanowiska, rozdaje farby, kleje, gliny i narzędzia, a po zajęciach nadzoruje mycie pędzli i sprzątanie. Prace uczniów suszy i przechowuje na regałach, a na koniec roku organizuje wystawy. Pracuje na stojąco, często pochylając się nad stołami uczniów. Na stanowisku wykorzystuje się:
- farby plakatowe, akrylowe i akwarelowe;
- pędzle, ołówki, węgiel i pastele suche;
- kleje, taśmy i pistolety do klejenia na gorąco;
- nożyki, nożyczki i dłuta linorytnicze;
- glina, plastelina i masy rzeźbiarskie;
- sztalugi, stoły i suszarki do prac.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- skaleczenia nożykami, dłutami, nożyczkami i ostrymi krawędziami materiałów,
- oparzenia od pistoletu do klejenia na gorąco, żelazka i pieca ceramicznego,
- poślizgnięcie na rozlanych farbach i wodzie oraz potknięcie o sztalugi i stoły,
- uderzenie lub przygniecenie przenoszonymi pracami, sztalugami i gliną,
- hałas w pracowni w czasie zajęć grupowych,
- porażenie prądem przy użyciu pistoletu klejowego, suszarki i pieca,
- pożar od materiałów łatwopalnych, pieca i rozpuszczalników.
Czynniki chemiczne:
- opary rozpuszczalników, lakierów i klejów podrażniające drogi oddechowe,
- pył z glinki, gipsu, pasteli i węgla w czasie rzeźbienia i rysowania,
- kontakt skóry z farbami, lakierami i klejami wywołujący podrażnienia lub uczulenie.
Czynniki biologiczne:
- zakażenia wirusowe i bakteryjne drogą kropelkową od uczniów.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie narządu głosu przy tłumaczeniu zadań grupie,
- stres związany z odpowiedzialnością za bezpieczeństwo uczniów przy narzędziach,
- agresja słowna lub fizyczna uczniów albo rodziców,
- wymuszona pozycja ciała – pochylanie nad stołami uczniów i długotrwałe stanie.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela plastyki.
Środki ochrony indywidualnej
- fartuch ochronny i rękawice nitrylowe przy pracy z farbami i klejami – kontakt skóry z farbami i klejami, opary rozpuszczalników i klejów;
- rękawice odporne na przecięcie przy cięciu i linorycie – skaleczenia;
- półmaska przeciwpyłowa lub filtrująca przy pracy z pyłem gipsowym i oparami – pył z gliny, gipsu i pasteli, opary rozpuszczalników i klejów;
- rękawice termoodporne przy obsłudze pieca i pistoletu klejowego – oparzenia;
- obuwie zmienne z podeszwą antypoślizgową – potknięcie, poślizgnięcie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wentylacja pracowni i szafa wentylowana na rozpuszczalniki i lakiery – opary rozpuszczalników i klejów, pożar;
- stoły z blatami łatwymi do mycia i zlew w pracowni – kontakt skóry z farbami i klejami, pył z gliny, gipsu i pasteli;
- bezpieczne nożyki z chowanym ostrzem i podkładki do cięcia – skaleczenia;
- sprawne instalacje i wyłączniki różnicowoprądowe – porażenie prądem;
- gaśnica, koc gaśniczy i apteczka w pracowni – pożar, oparzenia;
- stojaki i regały na prace uczniów – uderzenie, przygniecenie;
- wycieranie rozlanej wody i farb na bieżąco – potknięcie, poślizgnięcie;
- pomieszczenie z wyciszeniem akustycznym – hałas.
Środki organizacyjne
- instruktaż uczniów przed użyciem narzędzi i klejów oraz nadzór nad pracą – skaleczenia, oparzenia, opary rozpuszczalników i klejów, kontakt skóry z farbami i klejami;
- stosowanie farb i klejów wodnych zamiast rozpuszczalnikowych, jeśli to możliwe – opary rozpuszczalników i klejów, kontakt skóry z farbami i klejami;
- ograniczenie ilości przechowywanych substancji łatwopalnych – pożar;
- przerwy w mówieniu i emisja głosu – obciążenie głosu;
- procedury reagowania na agresję i wsparcie dyrekcji – agresja, stres;
- zmiana pozycji i przerwy w pracy pochylonej, regulowane stoły – wymuszona pozycja;
- higiena rąk po zajęciach, wietrzenie pracowni – zakażenia, pył z gliny, gipsu i pasteli.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela plastyki.
- czynniki fizyczne – hałas;
- czynniki chemiczne – opary rozpuszczalników i klejów, pył z gipsu i gliny, farby i kleje o działaniu drażniącym lub uczulającym;
- czynniki biologiczne – kontakt z drobnoustrojami w placówce oświatowej;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – wysiłek głosowy, stres, wymuszona pozycja ciała, praca ze źródłami ciepła i narzędziami tnącymi.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).