Operator giętarki – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) stanowisku temu najbliższy jest zawód „Operator maszyn do produkcji wyrobów z metalu” – kod 722317. Operator giętarki obsługuje maszyny do gięcia rur, profili, prętów i drutu: dobiera i zakłada matryce, ustawia kąty i promienie gięcia, wczytuje program, podaje materiał, kontroluje wymiary giętych elementów i przekazuje je do dalszej obróbki lub montażu.
Operator giętarki – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie techniczne o profilu mechanicznym albo przyuczenie do zawodu na stanowisku,
- umiejętność czytania rysunków wykonawczych i posługiwania się przyrządami pomiarowymi (suwmiarka, kątomierz, szablony),
- szkolenie z obsługi konkretnej giętarki (ręcznej, hydraulicznej lub CNC) prowadzone przez producenta lub osobę upoważnioną,
- uprawnienia UDT do obsługi wózków jezdniowych – jeżeli operator transportuje materiał wózkiem,
- gotowość do pracy w systemie zmianowym i przy ręcznym przenoszeniu elementów.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator giętarki CNC,
- operator giętarki do rur,
- operator giętarki do prętów zbrojeniowych,
- operator giętarki do profili,
- operator zaginarki.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie narządu słuchu przy narażeniu na hałas,
- badanie narządu wzroku przy pracy z monitorem i kontroli wymiarów,
- badanie układu ruchu przy pracy z ręcznym przenoszeniem ciężarów,
- badanie sprawności rąk (dłoni i palców) – praca w pobliżu strefy zgniotu.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy z obsługi giętarki i bezpiecznej wymiany narzędzi,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z zasad blokowania maszyn przy czyszczeniu i serwisie,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy,
- szkolenie producenta giętarki z programowania cykli gięcia.
Środowisko pracy
Operator pracuje na hali produkcyjnej lub w warsztacie ślusarskim, przy giętarce ustawionej na stałym stanowisku. Materiał, często ciężki i o ostrych krawędziach, podaje ręcznie lub z magazynku, a gotowe elementy odkłada na palety lub do skrzyń. Maszyna pracuje z dużą siłą i w sposób powtarzalny, dlatego szczególnie ważne są osłony strefy gięcia i prawidłowe odległości dłoni od narzędzi. Pracuje na stojąco, często w systemie dwu- lub trzyzmianowym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- giętarki ręczne, hydrauliczne i CNC do rur, profili i prętów;
- zestawy matryc, trzpieni i rolek gnących;
- regały i wózki do magazynowania materiału;
- przyrządy pomiarowe i szablony kontrolne;
- piły i obcinarki do przygotowania materiału;
- wózek widłowy lub wózek paletowy do transportu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie i wciągnięcie dłoni lub odzieży przez ruchome części giętarki,
- zgniecenie i przycięcie palców w strefie gięcia, między matrycą a materiałem,
- uderzenie sprężynującym lub wyślizgującym się materiałem i narzędziem,
- skaleczenia i obtarcia o ostre krawędzie i zadziory giętych elementów,
- wytrysk oleju hydraulicznego pod wysokim ciśnieniem przy rozszczelnieniu przewodów,
- hałas pracy maszyny i uderzeń materiału,
- porażenie prądem elektrycznym przy awarii instalacji i sterowania,
- poślizgnięcie na zaolejonej posadzce i potknięcie o elementy i palety.
Czynniki chemiczne:
- oleje hydrauliczne i środki smarne – kontakt ze skórą,
- pyły i opary przy gięciu na gorąco oraz przy czyszczeniu elementów.
Czynniki psychofizyczne:
- dźwiganie i przenoszenie ciężkich elementów i palet,
- wymuszona pozycja stojąca i powtarzalne ruchy przy podawaniu materiału,
- monotonia pracy i pośpiech wynikający z norm wydajności,
- praca zmianowa i zmęczenie.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora giętarki.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne odporne na przecięcie, noszone z dala od strefy gięcia – skaleczenia o krawędzie;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – zgniecenie palców, poślizgnięcie i potknięcie;
- okulary ochronne – uderzenie materiałem, wytrysk oleju hydraulicznego;
- ochronniki słuchu – hałas;
- odzież robocza dopasowana, bez luźnych elementów i biżuterii – pochwycenie przez maszynę;
- rękawice nitrylowe przy wymianie oleju i smarowaniu – oleje i smary;
- półmaska przeciwpyłowa przy czyszczeniu i szlifowaniu elementów – pyły i opary.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony strefy gięcia, bariery świetlne i oburęczne sterowanie – pochwycenie przez maszynę, zgniecenie palców;
- wyłączniki awaryjne w zasięgu ręki i blokady osłon – pochwycenie przez maszynę, uderzenie materiałem;
- osłony przewodów hydraulicznych i sprawne złącza – wytrysk oleju hydraulicznego;
- prawidłowa instalacja elektryczna, uziemienie i wyłączniki różnicowoprądowe – porażenie prądem;
- stoły i podpory materiału, dźwigniki i wózki do transportu – dźwiganie;
- ekrany i obudowy tłumiące hałas – hałas;
- wentylacja i odciągi miejscowe – pyły i opary;
- maty antypoślizgowe i sorbenty do usuwania rozlanego oleju – poślizgnięcie i potknięcie, oleje i smary.
Środki organizacyjne
- blokowanie i zabezpieczanie maszyny przed wymianą matryc, czyszczeniem i naprawą – pochwycenie przez maszynę, zgniecenie palców;
- instrukcja stanowiskowa z zakazem wkładania rąk w strefę gięcia i zakazem usuwania osłon – zgniecenie palców, pochwycenie przez maszynę;
- kontrola mocowania materiału i matryc przed cyklem – uderzenie materiałem;
- codzienna kontrola stanu przewodów hydraulicznych i szczelności układu – wytrysk oleju hydraulicznego;
- transport ciężkich elementów sprzętem lub we dwie osoby, rotacja zadań – dźwiganie, pozycja stojąca;
- utrzymanie porządku i oczyszczanie posadzki, wyznaczenie dróg ruchu – poślizgnięcie i potknięcie;
- kontrola karty charakterystyki olejów i higieny osobistej – oleje i smary;
- zmiana rodzaju zadań, przerwy w pracy i rozkład czasu pracy – monotonia i pośpiech, praca zmianowa;
- okresowe pomiary hałasu i ograniczenie czasu narażenia – hałas.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora giętarki.
- czynniki fizyczne – hałas, ręczne przenoszenie ciężarów, ostre krawędzie, ryzyko zgniecenia kończyn;
- czynniki chemiczne – oleje hydrauliczne i smary, pyły i opary przy obróbce metalu;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca zmianowa, ruchome części maszyn, praca przy urządzeniach elektrycznych, wymuszona pozycja ciała, monotonia.
Podobne stanowiska
- operator prasy krawędziowej,
- operator obrabiarki cnc,
- ślusarz,
- operator maszyn do cięcia laserowego.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).