Instruktor praktycznej nauki zawodu – kod 235905 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Instruktor praktycznej nauki zawodu prowadzi zajęcia praktyczne i praktyki zawodowe uczniów oraz uczy młodocianych pracowników bezpośrednio w zakładzie – w warsztacie, hali produkcyjnej, serwisie, pracowni lub na budowie. Pokazuje czynności na maszynach i urządzeniach, nadzoruje pracę grupy uczniów przy obrabiarkach i narzędziach, ocenia postępy, prowadzi dokumentację zajęć i odpowiada za bezpieczeństwo uczniów w warunkach rzeczywistej produkcji.
Instruktor praktycznej nauki zawodu – wymagania w stosunku do pracownika
- kwalifikacje zawodowe w nauczanym zawodzie oraz przygotowanie pedagogiczne wymagane dla instruktorów,
- co najmniej kilkuletni staż pracy w zawodzie, w którym prowadzi szkolenie,
- znajomość instrukcji bezpiecznej obsługi maszyn i urządzeń w zakładzie,
- umiejętność demonstrowania czynności i prowadzenia grupy uczniów,
- uprawnienia do obsługi maszyn wymagane na stanowisku, np. uprawnienia UDT lub świadectwo kwalifikacyjne SEP, jeżeli zakres zajęć tego wymaga,
- cierpliwość, odporność psychiczna i umiejętność reagowania na niebezpieczne zachowania uczniów.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- instruktor zajęć praktycznych,
- opiekun praktyk zawodowych w zakładzie,
- instruktor warsztatowy,
- opiekun pracownika młodocianego,
- instruktor szkolenia praktycznego.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania słuchu przy prowadzeniu zajęć w hali o podwyższonym poziomie hałasu,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m, jeżeli zajęcia obejmują prace na podestach i rusztowaniach.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż stanowiskowy dla każdego rodzaju maszyny, na której prowadzi zajęcia,
- szkolenie z zasad zatrudniania i szkolenia pracowników młodocianych oraz prac wzbronionych młodzieży,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy urazach mechanicznych i oparzeniach,
- szkolenie przeciwpożarowe i z zasad ewakuacji grupy uczniów,
- instruktaż postępowania przy wypadku ucznia i zgłaszania zdarzeń.
Środowisko pracy
Zajęcia odbywają się w warunkach rzeczywistej pracy – w warsztacie mechanicznym, hali produkcyjnej, serwisie samochodowym, pracowni gastronomicznej, piekarni, salonie fryzjerskim lub na placu budowy. Instruktor prowadzi grupę kilku lub kilkunastu uczniów, często równocześnie przy kilku stanowiskach, w hałasie maszyn, przy pracujących obrabiarkach, spawalnicach lub urządzeniach grzewczych. Uczniowie mają małe doświadczenie i skłonność do pośpiechu, więc instruktor przez całą zmianę pozostaje w ruchu i w ciągłej gotowości do przerwania pracy. Czas zajęć pokrywa się z rytmem produkcji zakładu, a instruktor prowadzi też dokumentację w pomieszczeniu socjalnym lub biurze. Na stanowisku wykorzystuje się:
- maszyny i urządzenia stanowiące wyposażenie warsztatu lub hali;
- narzędzia ręczne i elektronarzędzia przekazywane uczniom;
- przyrządy pomiarowe i wzorce do oceny jakości wykonania;
- instrukcje bhp, instrukcje stanowiskowe i karty oceny ryzyka;
- środki ochrony indywidualnej dla uczniów wraz z zapasem wymiennym;
- apteczka pierwszej pomocy i wyłączniki awaryjne maszyn;
- dokumentacja zajęć, dziennik praktyk i arkusze ocen.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- urazy mechaniczne od części ruchomych maszyn i narzędzi obsługiwanych przez niedoświadczonych uczniów,
- uderzenie odrzuconym elementem obrabianym, wiórem lub odpryskiem,
- skaleczenia i przekłucia narzędziami ręcznymi przy korygowaniu chwytu ucznia,
- hałas maszyn i urządzeń w hali lub warsztacie podczas całej zmiany,
- oparzenia od gorących elementów, urządzeń grzewczych i łuku spawalniczego,
- porażenie prądem elektrycznym przy sprawdzaniu podłączeń i elektronarzędzi,
- potknięcia i upadki na posadzce zastawionej materiałem, zabrudzonej olejem lub wiórami,
- obciążenie narządu głosu przy przekazywaniu poleceń w hałasie,
- pyły i dymy wytwarzane przez maszyny oraz procesy prowadzone na zajęciach.
Czynniki chemiczne:
- oleje, smary i ciecze chłodząco-smarujące obecne na stanowiskach maszynowych,
- rozpuszczalniki i preparaty czyszczące używane przy przygotowaniu stanowisk,
- dymy spawalnicze i tlenki metali przy zajęciach ze spawania i cięcia.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo niedoświadczonych uczniów i pracowników młodocianych,
- konieczność ciągłej czujności i nadzoru nad kilkoma stanowiskami jednocześnie,
- kontakt z uczniami lekceważącymi zasady, agresją słowną i konfliktami w grupie,
- presja godzenia realizacji programu nauczania z planem produkcji zakładu,
- długotrwałe stanie, chodzenie i praca w wymuszonej pozycji przy pokazywaniu czynności.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku instruktora praktycznej nauki zawodu.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary lub gogle ochronne – odrzucone elementy i wióry, pyły i dymy;
- ochronniki słuchu – hałas;
- rękawice ochronne dobrane do rodzaju zagrożenia – skaleczenia i przekłucia, oparzenia, urazy mechaniczne od maszyn, oleje i smary;
- odzież robocza bez luźnych elementów i obuwie z podnoskiem – urazy mechaniczne od maszyn, potknięcia i upadki;
- półmaska filtrująca przy pracach pylących i spawaniu – pyły i dymy, dymy spawalnicze;
- fartuch i rękawice chemoodporne przy preparatach czyszczących – rozpuszczalniki i preparaty czyszczące;
- przyłbica spawalnicza przy pokazie spawania – dymy spawalnicze, oparzenia.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony stałe i blokujące na maszynach oraz sprawne wyłączniki awaryjne w zasięgu ucznia – urazy mechaniczne od maszyn, odrzucone elementy i wióry;
- wentylacja i odciągi miejscowe przy stanowiskach pylących i spawalniczych – pyły i dymy, dymy spawalnicze;
- obudowy i ekrany dźwiękochłonne, wydzielenie stanowisk szczególnie hałaśliwych – hałas, obciążenie krtani;
- urządzenia różnicowoprądowe, przeglądy elektronarzędzi i oznakowane punkty zasilania – porażenie prądem;
- posadzka niepoślizgowa, wyznaczone przejścia i pojemniki na wióry oraz odpady – potknięcia i upadki;
- osłony termiczne i oznakowanie gorących powierzchni – oparzenia;
- zamknięte pojemniki na oleje i preparaty czyszczące oraz środki do likwidacji wycieków – oleje i smary, rozpuszczalniki i preparaty czyszczące.
Środki organizacyjne
- ograniczenie liczby uczniów na jednego instruktora i podział grupy na stanowiska – ciągła czujność, odpowiedzialność za uczniów;
- wykaz prac wzbronionych pracownikom młodocianym i dopuszczanie do maszyn po instruktażu stanowiskowym – urazy mechaniczne od maszyn, odpowiedzialność za uczniów;
- karty instruktażu, pokaz czynności i sprawdzenie umiejętności przed samodzielną pracą ucznia – urazy mechaniczne od maszyn, skaleczenia i przekłucia;
- zasady reagowania na lekceważenie przepisów, możliwość odsunięcia ucznia od stanowiska – trudne zachowania uczniów;
- uzgadnianie harmonogramu zajęć z planem produkcji i rezerwa czasu na instruktaż – presja produkcji i programu;
- przerwy, rotacja zadań i możliwość korzystania z siedziska przy pracy stojącej – praca w wymuszonej pozycji i w ruchu;
- nagłośnienie lub sygnały umowne zamiast podnoszenia głosu w hałasie – obciążenie krtani, hałas;
- pomiary hałasu i stężeń pyłów na stanowiskach, na których prowadzone są zajęcia – hałas, pyły i dymy;
- procedura postępowania przy wypadku ucznia, dostęp do apteczki i osoby przeszkolonej z pierwszej pomocy – oparzenia, skaleczenia i przekłucia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla instruktora praktycznej nauki zawodu.
- czynniki fizyczne – hałas, pyły przemysłowe występujące na stanowiskach zajęć, obciążenie narządu głosu, długotrwała praca stojąca i w ruchu;
- czynniki chemiczne – oleje i smary, ciecze chłodząco-smarujące, rozpuszczalniki i preparaty czyszczące, dymy spawalnicze i tlenki metali;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – nadzór nad pracownikami młodocianymi i uczniami przy maszynach, obsługa maszyn w ruchu, praca na wysokości powyżej 3 m na zajęciach budowlanych, odpowiedzialność za bezpieczeństwo osób, stres.
Podobne stanowiska
- nauczyciel praktycznej nauki zawodu,
- nauczyciel przedmiotów zawodowych,
- brygadzista produkcji,
- mistrz produkcji w przemyśle metalurgicznym,
- nauczyciel.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).