Odprawiacz pociągów – kod 432304 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Odprawiacz pociągów na stacji lub przystanku kolejowym odprawia pociągi do odjazdu – sprawdza zakończenie wymiany podróżnych, zamknięcie drzwi i wskazanie semafora, a następnie podaje drużynie pociągowej sygnał odjazdu. Współpracuje z dyżurnym ruchu i kierownikiem pociągu, informuje podróżnych i reaguje na zdarzenia na peronie.
Odprawiacz pociągów – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie co najmniej średnie lub zasadnicze zawodowe, preferowane kolejowe,
- ukończony kurs i zdany egzamin kwalifikacyjny na stanowisko odprawiacza pociągów u przewoźnika lub zarządcy infrastruktury, zgodnie z jego przepisami wewnętrznymi,
- znajomość przepisów sygnalizacji i zasad prowadzenia ruchu kolejowego obowiązujących u danego zarządcy,
- badania lekarskie i psychologiczne potwierdzające zdolność do pracy na stanowisku związanym z bezpieczeństwem ruchu kolejowego,
- dobry wzrok, prawidłowe rozpoznawanie barw i słuch,
- umiejętność spokojnej komunikacji z podróżnymi, także w sytuacjach konfliktowych,
- gotowość do pracy zmianowej, w nocy, w niedziele i święta.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- odprawiacz pociągów pasażerskich,
- odprawiacz na peronie,
- pracownik odprawy pociągów,
- dyspozytor peronowy,
- pracownik obsługi peronów.
Badania
- badania lekarskie i psychologiczne wymagane dla pracowników na stanowiskach związanych z bezpieczeństwem ruchu kolejowego (m.in. wzrok, rozpoznawanie barw, słuch), wykonywane przez uprawnione jednostki medycyny pracy,
- badania okresowe w terminach wynikających z przepisów kolejowych i wskazań lekarza,
- badania kontrolne po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni i po zdarzeniu kolejowym, według przepisów,
- ocena zdolności do pracy w porze nocnej.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp (instruktaż ogólny i stanowiskowy),
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z przepisów i instrukcji zarządcy infrastruktury oraz okresowe pouczenia i egzaminy sprawdzające,
- szkolenie z bezpiecznego poruszania się po terenie kolejowym i zasad przechodzenia przez tory,
- szkolenie z postępowania w razie wypadku, pożaru w pociągu i zagrożenia terrorystycznego,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym z użycia defibrylatora AED – jeśli jest na stacji.
Środowisko pracy
Odprawiacz pociągów pracuje głównie na peronach dużych stacji pasażerskich, w każdych warunkach atmosferycznych, przez całą zmianę chodząc i stojąc w pobliżu krawędzi peronu. Między odprawami przebywa w pomieszczeniu socjalnym lub w budce odprawiacza, utrzymując łączność radiową z dyżurnym ruchu. Pracuje przy przejeżdżających i odjeżdżających pociągach, pod siecią trakcyjną 3 kV, w hałasie, w porze nocnej i w tłumie podróżnych, wśród których zdarzają się osoby nietrzeźwe i agresywne. Musi szybko reagować na zagrożenia: wpadnięcie osoby pod pociąg, przytrzaśnięcie drzwiami czy pozostawiony bagaż. Na stanowisku wykorzystuje się:
- tarcza sygnałowa (lizak) i latarka sygnałowa;
- gwizdek i radiotelefon pociągowy;
- zegar stacyjny i rozkład jazdy;
- monitoring peronów i lusterka do obserwacji drzwi;
- kamizelka ostrzegawcza i odzież robocza dostosowana do pory roku;
- system nagłośnienia i informacji pasażerskiej.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potrącenie przez pojazd szynowy przy krawędzi peronu lub podczas przechodzenia przez tory,
- porażenie prądem z sieci trakcyjnej 3 kV przy zerwaniu przewodów lub zbliżeniu się do nich,
- pęd powietrza od przejeżdżających pociągów,
- upadek na torowisko z krawędzi peronu,
- poślizgnięcie na oblodzonych i mokrych peronach,
- hałas przejeżdżających składów i sygnałów dźwiękowych,
- praca na otwartej przestrzeni w niskiej i wysokiej temperaturze, przy wietrze i opadach,
- długotrwała praca w pozycji stojącej i chodzenie.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa i w porze nocnej,
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo podróżnych przy odjeździe pociągu,
- agresja słowna i fizyczna podróżnych, w tym osób nietrzeźwych,
- stres pourazowy po wypadkach i samobójstwach na torach,
- presja punktualności i opóźnień.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku odprawiacza pociągów.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ostrzegawcza o intensywnej widzialności klasy 2 lub 3 – potrącenie przez pojazd szynowy;
- odzież ochronna przeciw zimnu i deszczowi oraz czapka – praca na otwartej przestrzeni w niskiej temperaturze i opadach;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową, nakładki antypoślizgowe zimą – poślizgnięcie na oblodzonych peronach, upadek na torowisko;
- ochronniki słuchu stosowane między odprawami przy dużym natężeniu ruchu – hałas przejeżdżających składów;
- nakrycie głowy z daszkiem i okulary przeciwsłoneczne latem – praca w wysokiej temperaturze i nasłonecznieniu;
- obuwie z wkładkami amortyzującymi – długotrwała praca w pozycji stojącej.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- linie bezpieczeństwa i pasy ostrzegawcze na peronach – potrącenie przez pojazd szynowy, pęd powietrza, upadek na torowisko;
- zapowiedzi głosowe o przejeździe pociągu bez zatrzymania – pęd powietrza, potrącenie przez pojazd szynowy;
- monitoring peronów i lusterka do obserwacji drzwi – odpowiedzialność za bezpieczeństwo podróżnych;
- zadaszenia peronów i ogrzewane pomieszczenie dla odprawiacza – niska temperatura, opady;
- odśnieżanie i posypywanie peronów, przejścia podziemne lub kładki – poślizgnięcie, potrącenie przy przechodzeniu przez tory;
- oznakowanie i osłony urządzeń sieci trakcyjnej – porażenie prądem;
- przycisk alarmowy i łączność ze Strażą Ochrony Kolei oraz policją – agresja podróżnych.
Środki organizacyjne
- bezwzględny zakaz przechodzenia przez tory poza wyznaczonymi przejściami i bez zgody dyżurnego ruchu – potrącenie przez pojazd szynowy;
- zakaz zbliżania się do zerwanych przewodów sieci trakcyjnej i natychmiastowe powiadomienie dyżurnego ruchu – porażenie prądem;
- harmonogram zmian z odpoczynkiem dobowym i przerwami w pomieszczeniu socjalnym – praca zmianowa i nocna, praca stojąca;
- procedury odprawy pociągu i łączność radiowa z drużyną pociągową – odpowiedzialność za bezpieczeństwo podróżnych, presja punktualności;
- wsparcie psychologiczne i rozmowy po zdarzeniach kolejowych – stres pourazowy;
- szkolenie z deeskalacji konfliktów i współpraca ze Strażą Ochrony Kolei – agresja podróżnych;
- ograniczenie czasu pracy na peronie w upale i mrozie, dostęp do napojów – praca na otwartej przestrzeni w niskiej i wysokiej temperaturze.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla odprawiacza pociągów.
- czynniki fizyczne – hałas, praca na otwartej przestrzeni w zmiennym mikroklimacie (niska i wysoka temperatura), długotrwała pozycja stojąca;
- czynniki chemiczne – brak;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na terenie kolejowym w ruchu pociągów, praca w pobliżu sieci trakcyjnej 3 kV, stanowisko związane z bezpieczeństwem ruchu kolejowego, praca zmianowa i w porze nocnej, kontakt z agresywnymi podróżnymi.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).