Specjalista ochrony środowiska

Specjalista ochrony środowiska – kod 213303 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Specjalista ochrony środowiska nadzoruje w zakładzie lub instytucji przestrzeganie przepisów środowiskowych – prowadzi ewidencję odpadów i sprawozdawczość w systemie BDO, rozlicza opłaty za korzystanie ze środowiska, przygotowuje wnioski o pozwolenia zintegrowane, wodnoprawne i emisyjne oraz kontroluje instalacje odpylające, oczyszczalnie ścieków i magazyny odpadów. Część pracy wykonuje przy komputerze, a część w terenie – na halach produkcyjnych, przy kominach emisyjnych, separatorach, osadnikach i placach magazynowych.

Specjalista ochrony środowiska – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie wyższe z zakresu ochrony środowiska, inżynierii środowiska, chemii lub pokrewne,
znajomość ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach, Prawa wodnego i przepisów o ocenach oddziaływania na środowisko,
umiejętność obsługi Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO) i Krajowej bazy KOBiZE,
umiejętność interpretacji wyników pomiarów emisji, analiz ścieków i badań jakości powietrza,
prawo jazdy kat. B – przy obsłudze kilku lokalizacji lub kontrolach w terenie,
dokładność, terminowość i umiejętność prowadzenia rozmów z organami kontrolnymi (WIOŚ, starostwo, wody polskie),
stan zdrowia pozwalający na pracę przy monitorze ekranowym i poruszanie się po terenie zakładu.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

specjalista ds. ochrony środowiska,
inżynier ochrony środowiska,
specjalista ds. środowiskowych,
koordynator ds. ochrony środowiska,
specjalista ds. gospodarki odpadami.

Badania

wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
badanie okulistyczne w związku z pracą przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie,
ocena narażenia na czynniki chemiczne i biologiczne występujące podczas kontroli instalacji i poboru próbek – według wskazań lekarza,
badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – jeżeli specjalista wchodzi na pomosty pomiarowe kominów lub dachy hal,
zalecane szczepienia przeciw tężcowi i WZW typu B – przy regularnym kontakcie ze ściekami i odpadami, według wskazań lekarza medycyny pracy.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
szkolenie z postępowania z odpadami niebezpiecznymi i substancjami chemicznymi zgodnie z kartami charakterystyki,
szkolenie z zasad wchodzenia w strefy produkcyjne, magazynowe i strefy zagrożone wybuchem obowiązujących w zakładzie,
szkolenie z udzielania pierwszej pomocy,
szkolenia specjalistyczne z prawa środowiskowego, sprawozdawczości BDO i rozliczania emisji.

Środowisko pracy

Specjalista ochrony środowiska pracuje w biurze działu technicznego lub BHP i środowiska, gdzie przygotowuje ewidencje, raporty roczne, zgłoszenia i korespondencję z urzędami. Kilka razy w tygodniu obchodzi teren zakładu: magazyny odpadów, wiaty kontenerów, podczyszczalnie ścieków, separatory substancji ropopochodnych, odpylacze i emitory. Przy poborze próbek ścieków i kontroli studzienek ma kontakt z wodami zanieczyszczonymi i z gazami powstającymi przy rozkładzie materii organicznej. Na terenie zakładu porusza się między pracującymi wózkami widłowymi, samochodami odbiorców odpadów i maszynami produkcyjnymi, często w różnych warunkach pogodowych. Na stanowisku wykorzystuje się:

komputer z monitorem, oprogramowanie do ewidencji odpadów i obliczania opłat środowiskowych;
przenośny miernik hałasu, pH-metr, konduktometr lub zestaw do szybkich oznaczeń;
czerpak i butelki do poboru próbek ścieków oraz chłodziarka transportowa;
detektor wielogazowy (siarkowodór, metan, tlen) przy kontroli studzienek i zbiorników;
samochód służbowy do kontroli innych lokalizacji;
dokumentacja: pozwolenia, karty przekazania odpadów, karty charakterystyki substancji.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

praca przy monitorze ekranowym przez większą część zmiany,
potknięcie i poślizgnięcie na mokrych, zaolejonych lub oblodzonych nawierzchniach placów i rampach,
potrącenie przez wózek widłowy, ładowarkę lub samochód odbierający odpady,
upadek z wysokości podczas wchodzenia na pomosty kominów, dachy hal lub obrzeża zbiorników,
wpadnięcie do niezabezpieczonej studzienki, osadnika lub zbiornika ścieków,
hałas na halach produkcyjnych i przy wentylatorach instalacji odpylających,
mikroklimat zewnętrzny podczas kontroli terenu – niska i wysoka temperatura, opady,
skaleczenie o ostre krawędzie kontenerów i odpadów metalowych,
wypadek drogowy podczas przejazdów służbowych.

Czynniki chemiczne:

siarkowodór i amoniak wydzielające się ze ścieków, osadów i odpadów organicznych,
oleje, smary i substancje ropopochodne w separatorach i w odpadach niebezpiecznych,
rozpuszczalniki organiczne, farby i odpady lakiernicze w magazynie odpadów niebezpiecznych,
pyły przemysłowe w rejonie odpylaczy i składowisk materiałów sypkich.

Czynniki biologiczne:

bakterie i wirusy obecne w ściekach bytowych i osadach – m.in. pałeczki jelitowe, wirus WZW typu A,
bakterie tężca w glebie i zanieczyszczonych odpadach.

Czynniki psychofizyczne:

odpowiedzialność za zgodność zakładu z pozwoleniami i ryzyko kar administracyjnych,
presja terminów sprawozdawczych i opłat środowiskowych,
kontakty z organami kontrolnymi i rozbieżne oczekiwania działów produkcji,
długotrwała praca w pozycji siedzącej,
obciążenie wzroku i zmęczenie przy pracy z dużymi zestawieniami danych.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku specjalisty ochrony środowiska.

Środki ochrony indywidualnej

kamizelka ostrzegawcza o intensywnych barwach – potrącenie przez wózek widłowy, ładowarkę lub samochód;
obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – potknięcie i poślizgnięcie, skaleczenie;
rękawice nitrylowe i rękawice ochronne powlekane – oleje i substancje ropopochodne, rozpuszczalniki, bakterie i wirusy w ściekach, skaleczenie;
okulary ochronne i półmaska z filtropochłaniaczem – rozpuszczalniki organiczne, pyły przemysłowe, amoniak;
osobisty detektor siarkowodoru – siarkowodór i amoniak;
ochronniki słuchu – hałas na halach i przy wentylatorach;
odzież robocza dostosowana do warunków atmosferycznych – mikroklimat zewnętrzny;
szelki bezpieczeństwa z urządzeniem samohamownym przy pracy na pomostach – upadek z wysokości.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

barierki i pokrywy na studzienkach, zbiornikach i osadnikach – wpadnięcie do studzienki, upadek;
wyznaczone i oznakowane ciągi piesze na terenie zakładu – potrącenie przez wózek lub samochód;
zadaszone, szczelne i wentylowane magazyny odpadów niebezpiecznych z tacami wychwytowymi – oleje, rozpuszczalniki, odpady lakiernicze;
stałe pomosty z balustradami przy króćcach pomiarowych kominów – upadek z wysokości;
oświetlenie placów i dróg wewnętrznych, odśnieżanie i posypywanie nawierzchni – poślizgnięcie i potknięcie;
ergonomiczne stanowisko komputerowe z regulowanym krzesłem i monitorem – praca przy monitorze, pozycja siedząca;
osłony i obudowy dźwiękochłonne wentylatorów – hałas.

Środki organizacyjne

zasada pracy w dwie osoby i pomiar atmosfery przed pochyleniem się nad studzienką lub zbiornikiem – siarkowodór, wpadnięcie do zbiornika;
zakaz wchodzenia do zbiorników i kanałów bez pozwolenia na pracę w przestrzeni zamkniętej – siarkowodór i amoniak, wpadnięcie do zbiornika;
mycie rąk i dezynfekcja po poborze próbek, zakaz jedzenia w strefach odpadów – bakterie i wirusy w ściekach, bakterie tężca;
harmonogram sprawozdań i podział zadań z odpowiednim wyprzedzeniem – presja terminów, odpowiedzialność za zgodność;
przerwy przy pracy z monitorem co najmniej 5 minut po każdej godzinie – obciążenie wzroku, pozycja siedząca;
planowanie tras przejazdów i kontrola stanu pojazdu służbowego – wypadek drogowy;
ustalony tryb kontaktu z organami kontrolnymi i wsparcie kierownictwa – kontakty z organami, rozbieżne oczekiwania.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla specjalisty ochrony środowiska.

czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, hałas (okresowo, na halach produkcyjnych), mikroklimat zewnętrzny – praca na otwartej przestrzeni;
czynniki chemiczne – siarkowodór, amoniak, oleje i substancje ropopochodne, rozpuszczalniki organiczne, pyły przemysłowe – narażenie okresowe podczas kontroli;
czynniki biologiczne – bakterie i wirusy obecne w ściekach i odpadach, w tym wirus WZW typu A, bakterie tężca;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m (jeżeli występuje), kierowanie pojazdem służbowym, praca w pobliżu ruchu wózków i pojazdów, obciążenie psychiczne związane z odpowiedzialnością.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy