Wozak zrywkarz – kod 621003 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Wozak zrywkarz wykonuje zrywkę drewna przy użyciu koni – podczepia łańcuchem lub liną dłużyce i kłody ścięte przez pilarzy, prowadzi konia z ładunkiem do szlaku zrywkowego lub składnicy i układa drewno w stosy. Pracuje najczęściej w drzewostanach przerzedzanych, na terenach podmokłych, stromych i chronionych, gdzie ciężkie maszyny niszczyłyby glebę i odnowienia, a także samodzielnie dba o konie, uprząż i sprzęt zrywkowy.
Wozak zrywkarz – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie podstawowe lub zasadnicze, mile widziane leśne lub rolnicze,
- doświadczenie w pracy z końmi roboczymi i umiejętność powożenia oraz prowadzenia konia w terenie,
- znajomość technologii zrywki konnej, technik podczepiania ładunku i zasad układania drewna na składnicy,
- znajomość zasad bezpiecznej pracy przy pozyskaniu drewna, w tym stref zagrożenia przy ścince,
- umiejętność oceny stanu zdrowia i zmęczenia konia, dobrania i dopasowania uprzęży,
- w przypadku posługiwania się pilarką – ukończony kurs operatora pilarki,
- sprawność fizyczna, odporność na pracę w terenie leśnym w każdych warunkach pogodowych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- woźnica zrywkowy,
- zrywkarz konny,
- pracownik zrywki konnej,
- wozak leśny,
- koniarz zrywkowy.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- ocena narządu ruchu i układu krążenia przy ciężkiej pracy fizycznej w terenie,
- ocena narządu słuchu i kończyn górnych, jeżeli pracownik posługuje się pilarką spalinową,
- szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu oraz uzupełnienie szczepienia przeciw tężcowi na zasadach przepisów o szczepieniach osób narażonych,
- badania kontrolne po zwolnieniu lekarskim trwającym dłużej niż 30 dni.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i stanowiskowy z uwzględnieniem prac przy pozyskaniu drewna,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 3 lata, a jeżeli zakład zalicza zrywkę do prac szczególnie niebezpiecznych – co roku,
- instruktaż pracy z koniem roboczym, doboru uprzęży i sprzętu zrywkowego,
- kurs operatora pilarki spalinowej, jeżeli pracownik wykonuje cięcia,
- szkolenie z wymagań nadleśnictwa lub zleceniodawcy dotyczących prac w lesie, w tym ochrony przeciwpożarowej,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy urazach w terenie odległym od dróg.
Środowisko pracy
Praca odbywa się w drzewostanach, na zrębach, szlakach zrywkowych i składnicach, w każdych warunkach pogodowych – w upale, mrozie, deszczu i śniegu – na terenie nierównym, podmokłym, pochyłym lub zakrzaczonym. Wozak idzie obok konia lub za nim, kierując go lejcami lub komendami głosowymi, a ładunek drewna przesuwa się tuż obok niego po ziemi. W pobliżu mogą pracować pilarze, harwestery i ciągniki zrywkowe. Miejsca pracy bywają odległe od dróg i zasięgu sieci komórkowej, a teren obfituje w kleszcze, owady i gałęzie zwisające z drzew. Na stanowisku wykorzystuje się:
- koń roboczy z uprzężą – chomąto lub szleje, lejce, orczyk i łańcuchy;
- łańcuchy i liny zrywkowe, haki i kleszcze do drewna;
- sanie lub wózek zrywkowy (płozy, tzw. arch) do podnoszenia czoła kłody;
- zapinki, kołki i drągi do układania drewna w stosy;
- pilarka spalinowa i siekiera, jeżeli wymaga tego technologia;
- przyczepa do przewozu koni, środki pielęgnacji koni i podków;
- apteczka i telefon lub radiotelefon.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- przygniecenie lub uderzenie przez zrywaną kłodę, szczególnie na zboczach i przy przeszkodach,
- kopnięcie, przygniecenie lub nadepnięcie przez konia, wleczenie przez spłoszonego konia,
- uderzenie przez spadające gałęzie, posusz i obalane drzewa w strefie pracy pilarzy,
- uderzenie przez zerwany łańcuch, linę lub orczyk pod napięciem,
- potknięcie i upadek na nierównym, śliskim terenie, korzeniach i gałęziach,
- skaleczenia i stłuczenia dłoni przy zapinaniu łańcuchów i układaniu drewna,
- praca w niskiej temperaturze, opadach i wietrze,
- przegrzanie organizmu przy ciężkiej pracy w upale,
- hałas i drgania przy pracy pilarką, jeżeli pracownik ją obsługuje.
Czynniki chemiczne:
- spaliny pilarki, w tym tlenek węgla, oraz benzyna i olej do smarowania łańcucha, jeżeli pracownik używa pilarki,
- środki konserwujące drewno i preparaty owadobójcze na składnicach, jeżeli są stosowane,
- pył drewna i kory przy manipulacji drewnem.
Czynniki biologiczne:
- kleszcze przenoszące boreliozę, kleszczowe zapalenie mózgu i anaplazmozę,
- laseczki tężca przy zranieniach w terenie i przy obsłudze koni,
- grzyby dermatofity i bakterie przenoszone przez konie,
- jady owadów – użądlenia os, szerszeni i pszczół.
Czynniki psychofizyczne:
- bardzo ciężka praca fizyczna – długotrwałe chodzenie po trudnym terenie i przemieszczanie drewna,
- praca w pojedynkę lub w małym zespole z dala od pomocy medycznej,
- konieczność stałej kontroli zachowania konia i przewidywania ruchu ładunku,
- ręczne przenoszenie i przetaczanie kłód, łańcuchów i uprzęży,
- praca akordowa rozliczana od objętości zerwanego drewna,
- zmęczenie i obniżona koncentracja przy długim dniu pracy.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku wozaka zrywkarza.
Środki ochrony indywidualnej
- kask ochronny z osłoną twarzy i nausznikami – uderzenie przez gałęzie i posusz, uderzenie przez zerwany łańcuch, hałas;
- obuwie z podnoskiem stalowym, z cholewką chroniącą kostkę i protektorem terenowym – przygniecenie przez kłodę, nadepnięcie przez konia, potknięcie i upadek;
- rękawice ochronne skórzane lub powlekane – skaleczenia i stłuczenia dłoni, pył drewna;
- odzież ostrzegawcza w kolorze sygnalizacyjnym – uderzenie przez obalane drzewa;
- spodnie lub nogawice chroniące przed przecięciem pilarką, jeżeli pracownik jej używa – hałas i drgania, spaliny pilarki;
- odzież wielowarstwowa przeciwdeszczowa i ocieplana, przewiewna w lecie – niska temperatura, opady, przegrzanie organizmu;
- repelent i odzież z długim rękawem ściągniętym przy nadgarstkach – kleszcze, użądlenia owadów;
- rękawice ochronne przy stosowaniu preparatów na składnicach – środki konserwujące drewno i preparaty owadobójcze.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- sanie lub wózek zrywkowy podnoszący czoło kłody – przygniecenie przez kłodę, ręczne przenoszenie kłód;
- sprawdzone łańcuchy, liny i orczyki z atestem oraz ich okresowa wymiana – uderzenie przez zerwany łańcuch lub linę;
- uprząż z szybkozłączem pozwalającym odpiąć ładunek przy spłoszeniu konia – wleczenie przez konia, przygniecenie przez kłodę;
- przygotowane szlaki zrywkowe bez pniaków i przeszkód – potknięcie i upadek, przygniecenie przez kłodę;
- apteczka z zestawem do usuwania kleszczy i lokalizacja GPS miejsca pracy – praca w pojedynkę, kleszcze;
- pilarka z hamulcem łańcucha i układem antywibracyjnym – hałas i drgania, spaliny.
Środki organizacyjne
- zachowanie odległości co najmniej dwóch długości ścinanego drzewa od pilarza i uzgadnianie wejścia do strefy ścinki – uderzenie przez obalane drzewa;
- zakaz wchodzenia przed ładunek i między ładunek a przeszkodę, prowadzenie konia z boku od strony wyższej – przygniecenie przez kłodę;
- zrywka na zboczach wyłącznie z góry na dół z ograniczoną wielkością ładunku – przygniecenie, przeciążenie konia;
- praca z końmi znającymi zrywkę, przerwy dla konia i odpoczynek – kopnięcie, wleczenie, kontrola zachowania konia;
- wstrzymanie prac przy silnym wietrze, burzy i oblodzeniu – uderzenie przez posusz i gałęzie, upadek;
- meldowanie się przy pracy w pojedynkę i znany punkt zbiórki dla ratownictwa – praca w pojedynkę;
- normy wydajności uwzględniające warunki terenowe, przerwy i ograniczenie długości dnia pracy – praca akordowa, ciężka praca fizyczna, zmęczenie;
- szczepienia przeciw KZM i tężcowi, oględziny ciała po pracy i higiena po obsłudze koni – kleszcze, tężec, dermatofity.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla wozaka zrywkarza.
- czynniki fizyczne – mikroklimat zimny i gorący (praca na otwartej przestrzeni), ciężka praca fizyczna, hałas i drgania mechaniczne o działaniu miejscowym (jeżeli używa pilarki);
- czynniki chemiczne – spaliny silników spalinowych (tlenek węgla) i benzyna (jeżeli używa pilarki), pył drewna;
- czynniki biologiczne – krętki Borrelia burgdorferi (borelioza), wirus kleszczowego zapalenia mózgu, Anaplasma phagocytophilum, laseczki tężca, dermatofity;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z koniem roboczym, przemieszczanie kłód drewna, praca w strefie pozyskania drewna, praca w pojedynkę w terenie leśnym, ręczne przenoszenie ciężarów.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).