Aktor cyrkowy – kod 343502 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Aktor cyrkowy przygotowuje i wykonuje numery cyrkowe – akrobatykę parterową i powietrzną, ekwilibrystykę, chodzenie po linie, żonglerkę, numery klaunowskie i pokazy ognia – w namiotach cyrkowych, na scenach, w teatrach i podczas festiwali ulicznych. Codziennie trenuje, dba o sprzęt i rekwizyty, uczestniczy w montażu i demontażu areny oraz w trasie objazdowej.
Aktor cyrkowy – wymagania w stosunku do pracownika
- bardzo dobra sprawność fizyczna, koordynacja ruchowa i poczucie równowagi,
- przygotowanie w szkole cyrkowej, sekcji akrobatycznej lub gimnastycznej,
- umiejętność bezpiecznej asekuracji partnerów i obsługi sprzętu cyrkowego,
- umiejętności aktorskie, taneczne i kontakt z publicznością,
- gotowość do pracy w trasie objazdowej, wieczorami i w weekendy.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- artysta cyrkowy,
- akrobata powietrzny,
- linoskoczek,
- klaun cyrkowy,
- ekwilibrysta.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy z oceną wydolności i układu ruchu,
- okresowe badania lekarskie z oceną układu ruchu, narządu równowagi i układu krążenia,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy numerach powietrznych.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z asekuracji, kontroli sprzętu linowego i olinowania numerów powietrznych,
- instruktaż bezpieczeństwa przy pokazach z ogniem – jeśli występują,
- szkolenie z pierwszej pomocy przy urazach.
Środowisko pracy
Aktor cyrkowy pracuje na arenie namiotu cyrkowego, na scenie lub w plenerze, a także na sali treningowej z matami i sprzętem asekuracyjnym. Numery powietrzne wykonuje na trapezach, szarfach, kołach i linach zawieszonych kilka do kilkunastu metrów nad podłożem. W trasie mieszka w wozach mieszkalnych, a przy przejazdach pomaga w montażu masztów, trybun i olinowania namiotu. Występy odbywają się wieczorami, w zmiennej temperaturze namiotu, w świetle reflektorów i przy głośnej muzyce. Na stanowisku wykorzystuje się:
- trapezy, szarfy, koła powietrzne, liny i drabiny akrobatyczne;
- liny do chodzenia, kule, monocykle, rekwizyty żonglerskie;
- siatki asekuracyjne, lonże, uprzęże, materace i maty;
- pochodnie, kije i rekwizyty do pokazów z ogniem z paliwem do ich zasilania;
- kostiumy, charakteryzacja i nagłośnienie.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek z trapezu, szarfy, liny lub piramidy akrobatycznej,
- skręcenia, zwichnięcia i złamania przy akrobatyce i lądowaniu,
- uderzenie rekwizytem żonglerskim lub przez partnera,
- zerwanie liny, uszkodzenie karabinka lub punktu zawieszenia,
- poparzenie i zapalenie kostiumu przy pokazach z ogniem,
- urazy przy montażu masztów, trybun i olinowania namiotu,
- hałas muzyki i nagłośnienia w czasie występów,
- zmienny mikroklimat namiotu – upał latem i chłód poza sezonem.
Czynniki chemiczne:
- pary paliw do pokazów ognia – nafta oczyszczona, paliwo do lamp,
- pył magnezji i dym sceniczny z wytwornic.
Czynniki psychofizyczne:
- przeciążenie układu ruchu codziennym treningiem i występami,
- stres i tremę przy numerach wysokiego ryzyka,
- życie w trasie, częste przejazdy i rozłąka z rodziną,
- praca wieczorna i w weekendy.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku aktora cyrkowego.
Środki ochrony indywidualnej
- uprząż i lonża asekuracyjna w czasie prób i nauki numerów – upadek z wysokości;
- ochraniacze stawów i obuwie akrobatyczne – urazy narządu ruchu;
- kostiumy z tkanin trudnopalnych przy pokazach z ogniem – ogień;
- rękawice robocze i kask przy montażu namiotu – montaż namiotu;
- wkładki przeciwhałasowe na próbach z muzyką – hałas;
- ocieplana odzież treningowa między występami – mikroklimat.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- siatki asekuracyjne i materace pod numerami powietrznymi – upadek z wysokości, urazy narządu ruchu;
- sprzęt linowy z atestem, przeglądy punktów zawieszenia i karabinków – awaria olinowania;
- gaśnice, koc gaśniczy i asystent ze sprzętem gaśniczym przy pokazach ognia – ogień;
- przechowywanie paliwa w szczelnych pojemnikach z dala od areny – paliwo;
- ograniczenie użycia dymu i wentylacja namiotu – magnezja i dym, mikroklimat;
- wydzielona strefa bezpieczeństwa wokół numerów żonglerskich – uderzenie rekwizytem.
Środki organizacyjne
- kontrola sprzętu i olinowania przed każdym występem z zapisem w dzienniku – awaria olinowania, upadek z wysokości;
- rozgrzewka przed występem i plan treningowy z regeneracją – urazy narządu ruchu, przeciążenie;
- próby nowych numerów wyłącznie z asekuracją i pod nadzorem trenera – upadek z wysokości, stres;
- instrukcja pokazów z ogniem i zakaz tankowania rekwizytów w pobliżu publiczności – ogień, paliwo;
- montaż namiotu przez przeszkolony zespół pod nadzorem kierownika technicznego – montaż namiotu;
- harmonogram tras z dniami odpoczynku – podróże, praca wieczorna;
- ograniczenie głośności nagłośnienia na próbach – hałas;
- opieka fizjoterapeuty i psychologa – przeciążenie, stres.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla aktora cyrkowego.
- czynniki fizyczne – praca na wysokości powyżej 3 m, hałas, mikroklimat zmienny, duże obciążenie układu ruchu;
- czynniki chemiczne – pary paliw do pokazów ognia, pył magnezji;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w warunkach ryzyka upadku i urazu, pokazy z ogniem, praca wieczorna, częste podróże.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).