Mechanik pojazdów kolejowych

Mechanik pojazdów kolejowych – kod 723318 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Mechanik pojazdów kolejowych naprawia i utrzymuje lokomotywy, wagony, zespoły trakcyjne i pojazdy specjalne w lokomotywowni, wagonowni i zakładzie naprawczym. Wymienia zestawy kołowe, elementy układu hamulcowego i biegowego, naprawia silniki spalinowe, przekładnie i sprzęgi, pracuje w kanałach rewizyjnych, na pomostach i pod podniesionym pojazdem.

Mechanik pojazdów kolejowych – wymagania w stosunku do pracownika

przygotowanie zawodowe mechaniczne i praktyka w naprawach pojazdów szynowych,
znajomość budowy taboru kolejowego, układów hamulcowych pneumatycznych i układów biegowych,
umiejętność posługiwania się narzędziami pneumatycznymi, podnośnikami i tokarką podtorową,
znajomość przepisów ruchu na terenie zakładu i zasad zabezpieczania pojazdu przed stoczeniem,
zaświadczenie kwalifikacyjne UDT do obsługi podnośników i suwnic, jeżeli pracownik je obsługuje,
brak przeciwwskazań do pracy w wymuszonych pozycjach i w porze nocnej.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

mechanik lokomotyw,
mechanik wagonów,
ślusarz taboru kolejowego,
mechanik utrzymania pojazdów szynowych,
pracownik lokomotywowni.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
badania osób zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego, jeżeli stanowisko jest w tym wykazie,
badania słuchu w związku z narażeniem na hałas narzędzi pneumatycznych i hali.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych o szczególnym zagrożeniu – nie rzadziej niż raz w roku,
szkolenie z zasad zabezpieczania pojazdu przed stoczeniem i pracy w kanale rewizyjnym,
szkolenie z pracy przy pojazdach z napędem elektrycznym i zasad odłączania napięcia,
instruktaż obsługi podnośników, suwnic i tokarki podtorowej.

Środowisko pracy

Hala naprawcza ma kanały rewizyjne, stanowiska podnośników i pomosty wzdłuż pojazdów, wyposażone w suwnice i tokarkę podtorową. Pod pojazdem jest ciasno, ciemno i wilgotno, a mechanik pracuje nad głową, w smarach i oleju, często w pozycji wymuszonej. Na dachu zespołu trakcyjnego pracuje się na wysokości ponad 4 m, w pobliżu urządzeń wysokiego napięcia, dlatego konieczne jest wyłączenie i uszynienie sieci. Tabor wprowadza się i wyprowadza manewrowo, więc po halach i torach odstawczych odbywa się ruch pojazdów. Hałas wytwarzają klucze udarowe, szlifierki i prasy, a powietrze zanieczyszczają spaliny lokomotyw, pył hamulcowy i opary rozpuszczalników. Praca odbywa się na zmiany, w tym nocne. Na stanowisku wykorzystuje się:

podnośniki pojazdów szynowych, suwnice i wciągniki;
tokarka podtorowa i prasy do zestawów kołowych;
klucze udarowe, wkrętarki, szlifierki kątowe i narzędzia pneumatyczne;
instalacje sprężonego powietrza i stanowiska prób hamulca;
zestawy do diagnostyki silników spalinowych i układów elektrycznych.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

stoczenie się pojazdu szynowego i przygniecenie pracownika w kanale lub przy torze,
najechanie przez pojazd podczas manewrów na terenie zakładu i torach odstawczych,
opadnięcie lub przewrócenie się pojazdu z podnośników i podpór,
wpadnięcie do kanału rewizyjnego i upadek na schodach kanału,
upadek z wysokości z dachu pojazdu, pomostu i drabiny,
porażenie prądem i łuk elektryczny przy obwodach pojazdu i w pobliżu sieci trakcyjnej 3 kV,
hałas kluczy udarowych, szlifierek, pras i uderzeń metalu w hali,
drgania mechaniczne o działaniu miejscowym od narzędzi pneumatycznych i szlifierek,
przygniecenia, przecięcia i urazy rąk przy demontażu zestawów kołowych, sprzęgów i resorów,
uderzenie strumieniem sprężonego powietrza i odrzuconym elementem przy pracach na układzie hamulcowym,
oparzenia gorącym silnikiem, układem wydechowym i płynem chłodniczym.

Czynniki chemiczne:

oleje silnikowe, przekładniowe i smary, w tym przepracowane, o działaniu drażniącym i uczulającym,
spaliny lokomotyw spalinowych – tlenki azotu, tlenek węgla i cząstki stałe,
pył ze ścieranych wstawek hamulcowych i tarcz, w tym włókna i tlenki metali,
rozpuszczalniki, odtłuszczacze i preparaty do czyszczenia części,
włókna azbestu w izolacjach i okładziach starszych pojazdów, usuwane wyłącznie przez uprawnione firmy,
płyny chłodnicze z glikolem, elektrolit akumulatorów i płyny hamulcowe.

Czynniki psychofizyczne:

wymuszone pozycje ciała przy pracy nad głową w kanale i w ciasnych przestrzeniach pojazdu,
praca zmianowa, w tym w porze nocnej, wynikająca z okien naprawczych taboru,
presja czasu związana z terminem wydania pojazdu do eksploatacji,
odpowiedzialność za poprawność napraw układu hamulcowego i biegowego oraz bezpieczeństwo ruchu,
ciężka praca fizyczna przy demontażu i transporcie ciężkich podzespołów.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku mechanika pojazdów kolejowych.

Środki ochrony indywidualnej

kask ochronny, obuwie z podnoskiem i wkładką antyprzebiciową oraz rękawice – urazy mechaniczne, upadek do kanału;
odzież ostrzegawcza o wysokiej widzialności na torach i w hali – najechanie przy manewrach, stoczenie się pojazdu;
rękawice elektroizolacyjne, obuwie elektroizolacyjne i odzież trudnopalna przy obwodach pojazdu – porażenie prądem i łuk elektryczny;
ochronniki słuchu i rękawice antywibracyjne – hałas, drgania miejscowe;
okulary ochronne, osłona twarzy i rękawice termoochronne przy pracach na układzie hamulcowym i gorącym silniku – uwolnienie sprężonego powietrza, pył hamulcowy, oparzenia;
rękawice odporne na oleje i rozpuszczalniki oraz fartuch ochronny – oleje i smary, rozpuszczalniki i odtłuszczacze, płyny eksploatacyjne.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

płozy hamujące, kliny, blokady zwrotnic i zabezpieczenie pojazdu przed stoczeniem – stoczenie się pojazdu;
oznakowanie torów w naprawie, tablice ostrzegawcze i procedura manewrów w porozumieniu z nastawnią – najechanie przy manewrach;
podnośniki z blokadami, podpory mechaniczne i okresowe badania urządzeń – spadnięcie pojazdu z podnośnika;
balustrady i pokrycia kanałów, oświetlenie i schody kanałowe z poręczami – upadek do kanału;
pomosty dachowe z balustradami, podesty ruchome i punkty przypięcia nad pojazdem – upadek z wysokości;
suwnice, wciągniki i wózki transportowe do ciężkich podzespołów oraz stoły warsztatowe o regulacji – ciężka praca fizyczna, wymuszone pozycje ciała, urazy mechaniczne.

Środki organizacyjne

polecenie i procedura zabezpieczenia stanowiska przed wejściem pod pojazd oraz tablice zakazu manewrów – stoczenie się pojazdu, najechanie przy manewrach, spadnięcie pojazdu z podnośnika;
procedura blokady i oznaczenia źródeł energii oraz polecenie na pracę przy urządzeniach elektrycznych – porażenie prądem i łuk elektryczny, uwolnienie sprężonego powietrza;
pozwolenie na pracę na wysokości i zakaz wchodzenia na dach bez wyłączenia napięcia – upadek z wysokości;
inwentaryzacja materiałów zawierających azbest i zlecanie usuwania firmom uprawnionym – azbest w starym taborze;
pomiary hałasu, drgań, pyłu i spalin na stanowiskach oraz kontrola odciągów – hałas, drgania miejscowe, pył hamulcowy, spaliny;
grafik zmian ograniczający liczbę nocy z rzędu i planowanie napraw z rezerwą czasu – praca zmianowa, presja terminu wydania pojazdu;
kontrola jakości napraw hamulca, próby i dokumentacja dopuszczenia pojazdu – odpowiedzialność za bezpieczeństwo taboru.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla mechanika pojazdów kolejowych.

czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, prąd elektryczny i łuk elektryczny, czynniki gorące, zmienny mikroklimat w hali i kanale;
czynniki chemiczne – oleje silnikowe i przekładniowe oraz oleje przepracowane, spaliny silników Diesla, pył ze wstawek hamulcowych, rozpuszczalniki i odtłuszczacze, płyny chłodnicze z glikolem, elektrolit akumulatorów, włókna azbestu w starym taborze;
czynniki biologiczne – brak;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca pod pojazdem i w kanale rewizyjnym, praca na torach czynnych i w strefie manewrów, praca na wysokości powyżej 3 m na dachach pojazdów, praca przy urządzeniach pod ciśnieniem, wymuszone pozycje ciała, ciężka praca fizyczna, praca zmianowa i w porze nocnej.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy