Pilot samolotu

Pilot samolotu – kod 315308 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Pilot samolotowy zawodowy / liniowy”. Pilot samolotu przygotowuje i wykonuje loty pasażerskie, towarowe, szkoleniowe lub specjalne jako kapitan albo pierwszy oficer. Analizuje plan lotu, prognozy pogody i NOTAM, oblicza osiągi i paliwo, sprawdza samolot przed lotem, prowadzi go przy starcie, w przelocie i przy lądowaniu oraz utrzymuje łączność z kontrolą ruchu lotniczego zgodnie z procedurami operatora.

Pilot samolotu – wymagania w stosunku do pracownika

licencja pilota zawodowego CPL(A) lub liniowego ATPL(A) zgodnie z częścią FCL rozporządzenia (UE) nr 1178/2011, wydana przez Urząd Lotnictwa Cywilnego;
ważne uprawnienie na typ lub klasę samolotu oraz uprawnienie do lotów według przyrządów (IR);
ważne orzeczenie lotniczo-lekarskie klasy 1;
wpis znajomości języka angielskiego (Language Proficiency) co najmniej na poziomie 4 według ICAO;
wymagany nalot godzinowy i doświadczenie określone przez operatora dla danego stanowiska;
znajomość procedur operatora, przepisów części ORO i CAT oraz zasad zarządzania zasobami załogi (CRM);
odporność na stres, umiejętność podejmowania decyzji i pracy w zespole dwuosobowym.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

pilot liniowy,
pierwszy oficer,
kapitan samolotu,
pilot samolotowy zawodowy,
pilot samolotu pasażerskiego.

Badania

orzeczenie lotniczo-lekarskie klasy 1 wydawane przez centrum medycyny lotniczej (AeMC) lub lekarza orzecznika medycyny lotniczej (AME), odnawiane co 12 miesięcy, a w określonych przypadkach po 40. i 60. roku życia co 6 miesięcy;
wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy;
badanie wzroku, rozróżniania barw, słuchu (audiometria), EKG i inne badania wymagane przez przepisy części MED;
ocena narażenia na promieniowanie kosmiczne – dla załóg, których roczna dawka może przekroczyć 1 mSv, z monitorowaniem dawki przez operatora;
testy na obecność substancji psychoaktywnych i alkoholu prowadzone przez operatora zgodnie z przepisami.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy;
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat;
szkolenia okresowe operatora i sprawdzenia w symulatorze – OPC i LPC, co najmniej raz w roku, z ćwiczeniem sytuacji awaryjnych;
coroczne szkolenie z wyposażenia awaryjnego i ratowniczego oraz ewakuacji samolotu;
szkolenie z zarządzania zasobami załogi (CRM) i zapobiegania zmęczeniu;
szkolenie z przewozu towarów niebezpiecznych drogą lotniczą i ochrony lotnictwa cywilnego;
szkolenie z udzielania pierwszej pomocy na pokładzie.

Środowisko pracy

Pilot pracuje w kabinie załogi samolotu, w biurze odpraw i na płycie postojowej podczas obchodu przedlotowego. Kabina to ciasna przestrzeń z obniżonym ciśnieniem odpowiadającym wysokości około 1800–2400 m, suchym powietrzem, stałym hałasem aerodynamicznym i dużą liczbą wyświetlaczy. Dyżury lotnicze trwają kilkanaście godzin, zaczynają się wcześnie rano lub kończą w nocy, a w lotach dalekodystansowych pilot przekracza wiele stref czasowych i nocuje poza bazą. Na dużych wysokościach i trasach okołobiegunowych załoga jest narażona na promieniowanie kosmiczne. Obchód samolotu odbywa się na płycie, przy pracujących silnikach innych samolotów, w każdych warunkach pogodowych. Na stanowisku wykorzystuje się:

kabinę załogi z systemem zarządzania lotem (FMS), autopilotem i wyświetlaczami EFIS;
radiostacje VHF i HF, transponder, system ostrzegania przed kolizją TCAS i ostrzegania o bliskości ziemi;
elektroniczną torbę pilota (EFB) z dokumentacją, mapami i obliczeniami osiągów;
zestawy słuchawkowe z mikrofonem i aktywną redukcją hałasu;
maski tlenowe szybkiego zakładania i sprzęt ochrony dróg oddechowych (PBE);
wyposażenie awaryjne – gaśnice, latarki, kamizelki ratunkowe, zjeżdżalnie ewakuacyjne.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

obniżone ciśnienie w kabinie i ryzyko hipoksji przy dekompresji;
promieniowanie jonizujące pochodzenia kosmicznego;
hałas w kabinie załogi i w łącznościach radiowych;
drgania i turbulencje, w tym gwałtowne zmiany przeciążeń;
suche powietrze w kabinie – wysuszanie śluzówek i oczu;
długotrwała praca w pozycji siedzącej w ograniczonej przestrzeni;
oślepienie wiązką lasera z ziemi podczas podejścia do lądowania;
hałas silników, potrącenie przez pojazdy i strumień gazów wylotowych podczas obchodu na płycie;
praca przy wyświetlaczach i monitorach ekranowych, olśnienie światłem słonecznym.

Czynniki chemiczne:

skażenie powietrza w kabinie przy wycieku oleju silnikowego lub płynu hydraulicznego (fume event) – m.in. fosforan trikrezylu,
ozon na dużych wysokościach przy niesprawnych konwerterach ozonu,
pary paliwa Jet A-1 i spaliny podczas obchodu przedlotowego,
dym i produkty spalania przy pożarze na pokładzie.

Czynniki biologiczne:

choroby zakaźne przenoszone drogą kropelkową w zamkniętej przestrzeni samolotu i w podróży;
choroby występujące w krajach docelowych, np. malaria, denga, żółta gorączka.

Czynniki psychofizyczne:

odpowiedzialność za życie pasażerów, załogi i statek powietrzny;
zmęczenie i zaburzenia rytmu dobowego przy dyżurach wczesnych, nocnych i przekraczaniu stref czasowych;
stres w sytuacjach awaryjnych i przy trudnych warunkach pogodowych;
stałe wymaganie wysokiej koncentracji i podzielności uwagi, szczególnie przy starcie i lądowaniu;
presja kontroli i sprawdzeń kwalifikacji grożących utratą uprawnień;
nieregularny tryb życia i rozłąka z rodziną.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pilota samolotu.

Środki ochrony indywidualnej

zestaw słuchawkowy z aktywną redukcją hałasu – hałas w kabinie załogi;
maska tlenowa szybkiego zakładania – hipoksja przy dekompresji, skażenie powietrza w kabinie, dym i produkty spalania;
okulary przeciwsłoneczne i okulary chroniące przed laserem tam, gdzie operator je zapewnia – oślepienie laserem, olśnienie;
kamizelka odblaskowa i ochronniki słuchu podczas obchodu – hałas silników, potrącenie na płycie, pary paliwa i spaliny;
krople nawilżające do oczu i odpowiednie nawodnienie – suche powietrze w kabinie;
ubiór służbowy dostosowany do warunków pogodowych podczas pracy na płycie – mikroklimat przy obchodzie.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

hermetyzacja kabiny z systemem regulacji ciśnienia i automatyczną sygnalizacją dekompresji – obniżone ciśnienie, hipoksja;
systemy filtracji powietrza (HEPA) i konwertery ozonu w instalacji klimatyzacji – choroby zakaźne, ozon, skażenie powietrza;
czujniki dymu, instalacje gaśnicze w przedziale silników i ładowni – dym i produkty spalania;
radar pogodowy i ostrzeżenia o turbulencjach – drgania i turbulencje;
regulowane fotele pilotów z podparciem lędźwiowym i podnóżkami – praca w pozycji siedzącej;
osłony przeciwsłoneczne szyb i automatyczna regulacja jasności wyświetlaczy – olśnienie, praca przy wyświetlaczach;
oznaczone strefy bezpieczeństwa i ograniczenia ruchu pojazdów na płycie – potrącenie podczas obchodu.

Środki organizacyjne

system zarządzania ryzykiem zmęczenia i przestrzeganie limitów czasu lotu i odpoczynku (FTL) – zmęczenie, zaburzenia rytmu dobowego, praca nocna;
planowanie tras i wysokości z uwzględnieniem aktywności słonecznej oraz rejestr dawek promieniowania – promieniowanie kosmiczne;
procedury operacyjne, listy kontrolne i zasady CRM – stres w sytuacjach awaryjnych, odpowiedzialność za życie pasażerów, koncentracja uwagi;
procedura postępowania przy zdarzeniu fume event i zgłaszanie zdarzeń – skażenie powietrza w kabinie;
procedura reagowania na oślepienie laserem i zgłaszanie do służb – oślepienie laserem;
szczepienia przed rejsami do krajów tropikalnych i informacje zdrowotne operatora – choroby zakaźne i tropikalne;
program wsparcia psychologicznego pilotów (peer support) i przewidywalne grafiki – presja kontroli, rozłąka z rodziną;
zmiany pozycji i krótkie przerwy w przelocie w lotach długodystansowych – praca w pozycji siedzącej, suche powietrze.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pilota samolotu.

czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące (kosmiczne), obniżone ciśnienie atmosferyczne, hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, praca przy monitorze ekranowym;
czynniki chemiczne – fosforan trikrezylu i produkty rozkładu oleju (fume event), ozon, nafta lotnicza (Jet A-1);
czynniki biologiczne – czynniki biologiczne przenoszone drogą kropelkową, choroby tropikalne w krajach docelowych;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – pilotowanie statku powietrznego, praca w porze nocnej i w zmiennych strefach czasowych, praca wymagająca stałej koncentracji i podzielności uwagi, stres.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy