Periodontolog – kod 226205 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz dentysta – specjalista periodontologii”. Periodontolog diagnozuje i leczy choroby przyzębia oraz błony śluzowej jamy ustnej. Wykonuje pomiary kieszonek dziąsłowych, skaling i wygładzanie korzeni, kiretaż zamknięty i otwarty, zabiegi płatowe, regenerację tkanek, przeszczepy dziąsła i tkanki łącznej, leczy zapalenia wokół implantów oraz prowadzi wieloletnią terapię podtrzymującą.
Periodontolog – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza dentysty przyznane przez okręgową radę lekarską;
- tytuł specjalisty periodontologii lub odbywanie specjalizacji w tej dziedzinie;
- umiejętność obsługi skalerów ultradźwiękowych, urządzeń do piaskowania i lasera stomatologicznego;
- szkolenie z bezpieczeństwa pracy z laserem stomatologicznym, jeżeli gabinet go stosuje;
- znajomość zasad postępowania z pacjentami obciążonymi ogólnie, w tym z cukrzycą i leczonymi przeciwkrzepliwie;
- dobra sprawność manualna i ostrość wzroku przy pracy w powiększeniu.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- parodontolog,
- lekarz periodontolog,
- specjalista periodontologii,
- stomatolog periodontolog,
- lekarz dentysta specjalista chorób przyzębia.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy;
- badanie narządu słuchu przy narażeniu na hałas skalerów ultradźwiękowych;
- badanie narządu wzroku przy pracy w powiększeniu i z laserem;
- badanie układu oddechowego przy narażeniu na aerozol z urządzeń do piaskowania;
- szczepienie przeciw WZW typu B i kontrola poziomu przeciwciał anty-HBs.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z bezpiecznej pracy z laserem stomatologicznym i stosowania okularów ochronnych,
- szkolenie z ograniczania aerozolu stomatologicznego i zasad wentylacji gabinetu,
- szkolenie z postępowania po ekspozycji na krew i materiał potencjalnie zakaźny,
- szkolenie z resuscytacji krążeniowo-oddechowej i użycia AED.
Środowisko pracy
Periodontolog pracuje w gabinecie stomatologicznym przy fotelu z unitem wyposażonym w skaler ultradźwiękowy, piaskarkę i instrumentarium do kiretażu. Znaczną część dnia zajmują zabiegi oczyszczania kieszonek przyzębnych, podczas których woda chłodząca skalera i proszek piaskarki tworzą obfity aerozol z płytką bakteryjną, krwią i śliną pacjenta. Zabiegi chirurgii przyzębia trwają nawet kilka godzin i wymagają pracy w powiększeniu. W gabinecie stosuje się laser diodowy lub erbowy, środki antyseptyczne i leki miejscowe. Na stanowisku wykorzystuje się:
- skaler ultradźwiękowy i piezoelektryczny z końcówkami do kieszonek;
- urządzenie do piaskowania proszkiem glicynowym lub wodorowęglanem sodu;
- kirety, sondy periodontologiczne i skalery ręczne;
- laser diodowy lub erbowy z okularami ochronnymi;
- zestaw do chirurgii płatowej, mikrochirurgiczne narzędzia i nici;
- membrany i materiały do regeneracji tkanek, białka matrycy szkliwa;
- ssak o dużej wydajności i wyciąg aerozolu przy fotelu;
- lupy lub mikroskop zabiegowy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- hałas i drgania skalerów ultradźwiękowych;
- zakłucia i skaleczenia kiretami, skalpelami i igłami;
- promieniowanie laserowe i dym laserowy przy zabiegach laserem;
- urazy oka przez rozprysk kamienia nazębnego, proszku i płynów;
- wymuszona pozycja ciała i długotrwałe pochylenie przy kiretażu;
- przeciążenie dłoni i nadgarstka przy instrumentacji ręcznej kieszonek;
- obciążenie narządu wzroku przy pracy w powiększeniu.
Czynniki chemiczne:
- pył i aerozol proszku do piaskowania, w tym glicyny i wodorowęglanu sodu;
- chlorheksydyna, powidon jodowany i nadtlenek wodoru stosowane do płukania kieszonek;
- dym z odparowania tkanek przy zabiegach laserem;
- środki dezynfekcyjne do powierzchni i narzędzi, w tym preparaty aldehydowe.
Czynniki biologiczne:
- aerozol bakteryjny z płytką nazębną, krwią i śliną przy skalingu i piaskowaniu;
- wirusy przenoszone przez krew – HBV, HCV i HIV – przy zakłuciach;
- bakterie periopatogenne oraz Legionella z instalacji wodnej unitu;
- zakażenia dróg oddechowych przenoszone drogą kropelkową, w tym grypa, COVID-19 i gruźlica.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała koncentracja przy zabiegach mikrochirurgii przyzębia,
- monotypowe ruchy rąk przy wielogodzinnym oczyszczaniu kieszonek,
- praca z pacjentami z chorobami ogólnymi i wysokim ryzykiem powikłań,
- frustracja wynikająca z braku współpracy pacjenta w leczeniu przewlekłym,
- presja czasu przy dużej liczbie wizyt podtrzymujących.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku periodontologa.
Środki ochrony indywidualnej
- przyłbica i okulary z osłonami bocznymi – aerozol bakteryjny, urazy oka przez rozprysk kamienia i proszku;
- półmaska filtrująca FFP2 przy skalingu i piaskowaniu – aerozol bakteryjny, pył proszku do piaskowania, gruźlica, zakażenia drogą kropelkową;
- okulary ochronne o gęstości optycznej dobranej do długości fali lasera – promieniowanie laserowe;
- maska o wysokiej filtracji przy zabiegach laserem – dym laserowy;
- rękawice nitrylowe lub chirurgiczne – zakłucia, HBV, HCV, HIV, chlorheksydyna, środki dezynfekcyjne;
- fartuch barierowy z długim rękawem – aerozol z krwią i śliną, powidon jodowany;
- lupy z oświetleniem – obciążenie narządu wzroku, wymuszona pozycja ciała.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- ssak o dużej wydajności i zewnątrzustny wyciąg aerozolu – aerozol bakteryjny, pył proszku, dym laserowy;
- płukanie jamy ustnej pacjenta antyseptykiem przed zabiegiem – aerozol bakteryjny;
- wentylacja mechaniczna gabinetu z odpowiednią wymianą powietrza – zakażenia drogą kropelkową, środki dezynfekcyjne, nadtlenek wodoru;
- dezynfekcja i filtracja instalacji wodnej unitu – Legionella, bakterie periopatogenne;
- oznakowanie i ograniczenie dostępu do strefy pracy lasera – promieniowanie laserowe;
- skalery o niższym poziomie hałasu i drgań – hałas i drgania;
- kirety o grubych, lekkich uchwytach i ostrzone regularnie – przeciążenie dłoni i nadgarstka, zakłucia.
Środki organizacyjne
- przeplatanie zabiegów skalingu z wizytami konsultacyjnymi i przerwy między pacjentami – monotypowe ruchy, wymuszona pozycja ciała, długotrwała koncentracja;
- przewietrzenie gabinetu między pacjentami po zabiegach aerozolowych – aerozol bakteryjny, zakażenia drogą kropelkową;
- procedura poekspozycyjna i szczepienie przeciw WZW typu B – HBV, HCV, HIV;
- wywiad ogólnomedyczny i konsultacja z lekarzem prowadzącym przed zabiegami – praca z pacjentami z chorobami ogólnymi;
- motywowanie pacjenta i dokumentowanie zaleceń higienicznych – frustracja w leczeniu przewlekłym;
- harmonogram wizyt podtrzymujących z odpowiednim czasem na zabieg – presja czasu;
- instrukcja bezpiecznej pracy z laserem i wyznaczenie osoby odpowiedzialnej – promieniowanie laserowe, dym laserowy.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla periodontologa.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, promieniowanie laserowe, wymuszona pozycja ciała, obciążenie narządu wzroku;
- czynniki chemiczne – pył proszku do piaskowania, dym laserowy, chlorheksydyna, powidon jodowany, nadtlenek wodoru, środki dezynfekcyjne zawierające aldehydy;
- czynniki biologiczne – aerozol biologiczny z płytką nazębną, krwią i śliną, wirus zapalenia wątroby typu B i C, HIV, Legionella, prątki gruźlicy;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z ostrymi narzędziami – ryzyko zakłucia, praca z laserem, długotrwała koncentracja i stres.
Podobne stanowiska
- stomatolog,
- higienistka stomatologiczna,
- asystentka stomatologiczna,
- pomoc dentystyczna,
- specjalista do spraw ratownictwa medycznego,
- lekarz dentysta – specjalista epidemiologii.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).