Oligofrenopedagog

Oligofrenopedagog – kod 235205 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Nauczyciel osób z niepełnosprawnością intelektualną (oligofrenopedagog)”. Oligofrenopedagog uczy i wychowuje dzieci, młodzież i dorosłych z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacznym i głębokim, często z niepełnosprawnościami sprzężonymi, autyzmem i padaczką. Pracuje w szkołach specjalnych, ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych, warsztatach i domach pomocy społecznej, prowadzi zajęcia edukacyjne, rewalidacyjne i treningi samodzielności, a także pomaga w czynnościach higienicznych i karmieniu.

Oligofrenopedagog – wymagania w stosunku do pracownika

studia wyższe z pedagogiki specjalnej w zakresie edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnością intelektualną (oligofrenopedagogiki) lub studia podyplomowe oraz przygotowanie pedagogiczne;
znajomość metod komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC) oraz metod pracy z uczniem z autyzmem;
umiejętność postępowania przy napadzie padaczkowym i zachowaniach trudnych;
dobra sprawność fizyczna umożliwiająca podnoszenie i przemieszczanie uczniów oraz pomoc w czynnościach samoobsługowych;
cierpliwość, opanowanie i odporność psychiczna;
umiejętność współpracy z rodzicami, terapeutami i personelem medycznym.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

nauczyciel osób z niepełnosprawnością intelektualną,
nauczyciel uczniów z niepełnosprawnością intelektualną,
nauczyciel zajęć rewalidacyjno-wychowawczych,
nauczyciel w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym,
nauczyciel w szkole przysposabiającej do pracy.

Badania

wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z oceną układu ruchu i kręgosłupa (ręczne przemieszczanie uczniów);
ocena stanu skóry dłoni przy częstym kontakcie ze środkami dezynfekcyjnymi i rękawiczkami;
szczepienie przeciw WZW typu B – zalecane przy kontakcie z krwią, śliną i wydalinami oraz ryzyku pogryzienia;
badanie narządu głosu przy objawach przeciążenia.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp (instruktaż ogólny i stanowiskowy);
szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat;
szkolenie z bezpiecznego podnoszenia i przemieszczania uczniów, obsługi podnośnika i wózka inwalidzkiego;
szkolenie z postępowania przy zachowaniach trudnych, agresji i autoagresji;
szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy napadzie padaczkowym i zachłyśnięciu w czasie karmienia;
szkolenie z higieny, postępowania z wydalinami i procedury poekspozycyjnej;
szkolenie z ewakuacji uczniów niesamodzielnych ruchowo.

Środowisko pracy

Oligofrenopedagog pracuje w niewielkich zespołach klasowych lub indywidualnie, często razem z pomocą nauczyciela, w salach z kącikami relaksacyjnymi, salami doświadczania świata i pracowniami treningu samoobsługi. U uczniów z głębszą niepełnosprawnością znaczną część dnia zajmują czynności opiekuńcze: zmiana pieluch, toaleta, karmienie, przesadzanie z wózka na materac, pionizator lub krzesło. Uczniowie mogą nagle reagować agresją lub autoagresją – gryźć, drapać, szarpać za włosy, rzucać przedmiotami – zwłaszcza przy zmianie rutyny lub nadmiarze bodźców. Część uczniów ma padaczkę lekooporną i wymaga stałej obserwacji. Praca odbywa się często w niskiej pozycji, przy materacach i niskich stolikach. Na stanowisku wykorzystuje się:

podnośnik transportowy, wózki inwalidzkie, pionizatory i materace rehabilitacyjne;
salę doświadczania świata ze światłowodami, kolumną wodną i projektorem;
komunikatory i tablice do komunikacji alternatywnej (AAC), tablety z piktogramami;
pomoce sensoryczne, kliny, wałki, piłki terapeutyczne;
przewijak z regulacją wysokości, środki higieniczne i jednorazowe;
kuchnię treningową do zajęć samoobsługi.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

obciążenie kręgosłupa przy podnoszeniu i przesadzaniu uczniów z niepełnosprawnością ruchową;
wymuszona pozycja ciała (klęczenie, przysiad, pochylenie) przy pracy na materacach i niskich stolikach;
pogryzienie, podrapanie, szarpanie za włosy i uderzenie przez ucznia w czasie zachowań trudnych;
uderzenie rzuconym przedmiotem;
hałas wywołany krzykiem i wokalizacją uczniów;
poślizgnięcie na mokrej podłodze w łazience i przy przewijaku;
oparzenie lub skaleczenie w kuchni treningowej;
przytrzaśnięcie przy obsłudze podnośnika i wózka.

Czynniki chemiczne:

środki dezynfekcyjne do rąk, powierzchni i pomocy dydaktycznych;
środki do higieny i pielęgnacji skóry uczniów;
lateks i pudry w rękawiczkach jednorazowych (alergia).

Czynniki biologiczne:

mocz, kał, wymiociny i ślina uczniów (bakterie jelitowe, wirusy, w tym rotawirusy i norowirusy);
krew przy autoagresji i pogryzieniach (HBV, HCV, HIV);
wszawica, owsica i choroby zakaźne wieku dziecięcego.

Czynniki psychofizyczne:

nagła agresja i autoagresja uczniów oraz stała czujność;
odpowiedzialność za życie ucznia przy napadzie padaczkowym i zachłyśnięciu;
obciążenie emocjonalne pracą z uczniami o głębokiej niepełnosprawności i ich rodzinami;
powolne, mało widoczne postępy i ryzyko wypalenia zawodowego;
wysiłek przy komunikacji z uczniem niemówiącym.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku oligofrenopedagoga.

Środki ochrony indywidualnej

rękawiczki jednorazowe nitrylowe bezpudrowe – mocz, kał, wymiociny, krew, środki dezynfekcyjne, alergia na lateks;
fartuch ochronny jednorazowy przy czynnościach higienicznych – wydaliny, ślina, środki do higieny;
odzież z długim rękawem i spięte włosy, bez biżuterii – pogryzienie, podrapanie, szarpanie za włosy;
obuwie zakryte z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie, przytrzaśnięcie przez wózek;
nakolanniki lub mata przy pracy na materacach – klęczenie, wymuszona pozycja.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

podnośnik transportowy, ślizgi i maty transferowe – obciążenie kręgosłupa przy przesadzaniu uczniów;
przewijak i stoły z regulacją wysokości – wymuszona pozycja, obciążenie kręgosłupa;
pokój wyciszeń i ograniczenie bodźców w sali – zachowania trudne, hałas;
zabezpieczenie lub usunięcie ciężkich i ostrych przedmiotów z zasięgu uczniów – uderzenie rzuconym przedmiotem, skaleczenie;
maty antypoślizgowe i szybkie usuwanie rozlanych płynów w łazience – poślizgnięcie;
kuchnia treningowa z zabezpieczeniami płyty i ograniczonym dostępem do noży – oparzenie, skaleczenie;
dozowniki do dezynfekcji, pojemniki na odpady higieniczne – bakterie, wirusy, środki dezynfekcyjne.

Środki organizacyjne

praca w parach z pomocą nauczyciela przy przesadzaniu i czynnościach higienicznych – obciążenie kręgosłupa, pogryzienie;
indywidualne plany postępowania przy zachowaniach trudnych i analiza ich przyczyn – agresja, autoagresja, uderzenie;
indywidualne instrukcje postępowania przy napadzie padaczkowym, leki ratunkowe zgodnie z zaleceniem lekarza – odpowiedzialność za życie ucznia;
zasady bezpiecznego karmienia (pozycja, konsystencja posiłku) – zachłyśnięcie;
procedura poekspozycyjna po pogryzieniu i kontakcie z krwią – HBV, HCV, HIV;
kontrole higieny i współpraca z rodzicami w okresie infekcji – wszawica, owsica, choroby zakaźne;
superwizja, wsparcie psychologiczne i rotacja zadań – obciążenie emocjonalne, wypalenie zawodowe;
stosowanie komunikacji alternatywnej i stałego planu dnia – wysiłek komunikacyjny, hałas.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla oligofrenopedagoga.

czynniki fizyczne – dźwiganie i przemieszczanie uczniów, wymuszona pozycja ciała, hałas;
czynniki chemiczne – środki dezynfekcyjne, lateks (alergeny);
czynniki biologiczne – kontakt z moczem, kałem, wymiocinami, śliną i krwią (HBV, HCV, HIV), wszawica;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – ryzyko pogryzienia i agresji ze strony uczniów, nadzór nad uczniami z padaczką, stres.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy