Urbanista – kod 216403 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Urbanista opracowuje dokumenty planistyczne – plany ogólne gmin, miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, decyzje o warunkach zabudowy i koncepcje rewitalizacji. Analizuje strukturę zabudowy, komunikację, środowisko i dane demograficzne, prowadzi wizje terenowe i inwentaryzację urbanistyczną, uczestniczy w konsultacjach społecznych i sesjach rad gmin oraz uzgadnia projekty z wieloma instytucjami.
Urbanista – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe na kierunku gospodarka przestrzenna, architektura lub urbanistyka;
- znajomość ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przepisów ochrony środowiska i zabytków;
- umiejętność obsługi programów CAD i GIS oraz pracy z danymi przestrzennymi;
- członkostwo w izbie architektów lub izbie inżynierów budownictwa albo inne kwalifikacje wskazane w ustawie – gdy urbanista sporządza akty planistyczne jako osoba uprawniona;
- umiejętność prowadzenia dyskusji publicznych i negocjacji;
- zdolność do pracy w terenie i wyjazdów służbowych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- planista przestrzenny,
- projektant urbanista,
- specjalista ds. planowania przestrzennego,
- inspektor ds. zagospodarowania przestrzennego,
- specjalista ds. gospodarki przestrzennej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy;
- badanie okulistyczne – przy pracy z monitorem ekranowym powyżej 4 godzin dziennie.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników inżynieryjno-technicznych – nie rzadziej niż co 5 lat;
- instruktaż bezpiecznego poruszania się w terenie, w pasie drogowym i na terenach poprzemysłowych;
- szkolenie z ergonomii pracy przy komputerze;
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Urbanista pracuje przede wszystkim w biurze projektowym lub urzędzie, przy komputerze z dwoma monitorami, analizując mapy, ortofotomapy i bazy danych przestrzennych oraz redagując teksty uchwał i prognoz oddziaływania na środowisko. Duża część pracy wymaga długotrwałej koncentracji i pracy z dokumentami o znaczeniu prawnym. Okresowo wyjeżdża w teren – chodzi po osiedlach, terenach rolnych, nieużytkach, terenach poprzemysłowych i wzdłuż dróg, wykonując zdjęcia i notatki. Prowadzi spotkania i dyskusje publiczne z mieszkańcami, inwestorami i radnymi, często w godzinach popołudniowych i wieczornych, co bywa źródłem konfliktów i napięć. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komputer z dwoma monitorami i oprogramowaniem CAD oraz GIS;
- ploter i drukarkę wielkoformatową;
- tablet terenowy, aparat fotograficzny i dalmierz;
- rzutnik i sprzęt nagłośnieniowy na spotkania konsultacyjne;
- samochód służbowy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- praca przy monitorze ekranowym;
- potknięcie, poślizgnięcie i upadek na nierównym terenie w trakcie wizji terenowych;
- potrącenie przez pojazdy w pasie drogowym;
- skaleczenie i urazy na terenach poprzemysłowych i w opuszczonych budynkach;
- mikroklimat gorący i zimny podczas prac terenowych;
- obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego w pozycji siedzącej.
Czynniki chemiczne:
- pyły i zanieczyszczenia gleby na terenach poprzemysłowych (np. metale ciężkie, azbest w zniszczonych pokryciach);
- ozon i pył tonera z ploterów i drukarek laserowych.
Czynniki biologiczne:
- kleszcze i owady podczas wizji na terenach zielonych,
- kontakt z odchodami zwierząt i gryzoni w opuszczonych obiektach.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie wzroku przy analizie map i rysunków,
- presja terminów procedur planistycznych i kadencji samorządów,
- konflikty i agresja słowna podczas konsultacji społecznych,
- odpowiedzialność za ustalenia wpływające na prawa własności,
- długotrwała koncentracja i praca w wymuszonej pozycji siedzącej,
- praca w godzinach popołudniowych i wieczornych.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku urbanisty.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary korygujące wzrok do pracy przy monitorze – praca przy monitorze ekranowym, obciążenie wzroku;
- obuwie terenowe z podeszwą antypoślizgową – potknięcie, poślizgnięcie i upadek, skaleczenie i urazy na terenach poprzemysłowych;
- kamizelka ostrzegawcza – potrącenie przez pojazdy w pasie drogowym;
- odzież dostosowana do pogody, nakrycie głowy i odzież ocieplana – mikroklimat gorący i zimny;
- repelenty i odzież z długimi rękawami – kleszcze i owady;
- rękawice ochronne i półmaska FFP3 przy wejściu na tereny poprzemysłowe – pyły i zanieczyszczenia gleby, odchody zwierząt i gryzoni.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- ergonomiczne stanowisko komputerowe z regulowanym krzesłem, biurkiem i monitorami – praca przy monitorze ekranowym, obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego, obciążenie wzroku;
- ustawienie ploterów i drukarek laserowych w osobnym, wentylowanym pomieszczeniu – ozon i pył tonera;
- oświetlenie stanowisk zgodne z normą PN-EN 12464-1 – obciążenie wzroku przy analizie map;
- sale konsultacyjne z nagłośnieniem i możliwością wezwania pomocy – konflikty i agresja słowna;
- apteczka w samochodzie służbowym z zestawem do usuwania kleszczy – kleszcze i owady.
Środki organizacyjne
- przerwy w pracy przy monitorze i ćwiczenia rozluźniające – praca przy monitorze ekranowym, długotrwała koncentracja i wymuszona pozycja siedząca;
- wizje terenowe w parach, bez wchodzenia do zrujnowanych budynków i na ogrodzone tereny skażone – skaleczenie i urazy, pyły i zanieczyszczenia gleby, odchody zwierząt;
- planowanie wizji z uwzględnieniem pogody i ruchu drogowego – mikroklimat, potrącenie przez pojazdy, potknięcie i upadek;
- harmonogram procedury planistycznej z rezerwą na uzgodnienia – presja terminów;
- prowadzenie konsultacji przez dwie osoby i moderatora, procedura postępowania z agresywnym uczestnikiem – konflikty i agresja słowna;
- weryfikacja projektów przez drugiego planistę i radcę prawnego – odpowiedzialność za ustalenia;
- rozliczanie godzin spotkań wieczornych czasem wolnym – praca w godzinach popołudniowych i wieczornych.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla urbanisty.
- czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie;
- czynniki chemiczne – brak (okresowo pyły na terenach poprzemysłowych);
- czynniki biologiczne – brak (okresowo kleszcze podczas prac terenowych);
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obciążenie narządu wzroku, wymuszona pozycja siedząca, stres i kontakt z agresywnymi uczestnikami konsultacji, kierowanie pojazdem służbowym.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).