Strażak

Strażak – kod 541101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Strażak prowadzi działania ratownicze i gaśnicze podczas pożarów, wypadków drogowych, zagrożeń chemicznych i miejscowych zagrożeń, ratuje ludzi i mienie, a poza akcjami konserwuje sprzęt, ćwiczy i uczestniczy w czynnościach kontrolno-rozpoznawczych.

Strażak – wymagania w stosunku do pracownika

ukończone szkolenie podstawowe strażaków ratowników lub szkolenie w ramach ochotniczej straży pożarnej;
bardzo dobra sprawność fizyczna potwierdzona testami i regularnie sprawdzana;
orzeczenie lekarskie o zdolności do służby lub pracy w działaniach ratowniczych;
prawo jazdy kat. B lub C – dla strażaków kierowców-operatorów pojazdów pożarniczych;
ukończony kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

strażak ratownik,
strażak-ratownik PSP,
strażak zawodowy,
dowódca roty gaśniczej,
strażak jednostki ratowniczo-gaśniczej.

Badania

badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
badanie psychologiczne i ocena zdolności psychofizycznych,
badanie sprawności układu krążeniowo-oddechowego i próba wysiłkowa,
badanie do pracy w aparatach ochrony układu oddechowego,
badanie do pracy na wysokości i do kierowania pojazdem uprzywilejowanym.

Szkolenia bhp i inne

instruktaż ogólny bhp;
instruktaż stanowiskowy w jednostce;
okresowe szkolenie bhp według wymagań obowiązujących w danej formacji;
szkolenie z pracy w aparatach ochrony układu oddechowego i w komorze dymowej;
szkolenie z ratownictwa technicznego, chemicznego i wysokościowego;
kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy;
ćwiczenia taktyczne i doskonalenie zawodowe.

Środowisko pracy

Strażak pracuje zmianowo w jednostce ratowniczo-gaśniczej, w gotowości do wyjazdu o każdej porze doby. Na miejscu zdarzenia działa w zmiennych, często ekstremalnych warunkach – w płomieniach i dymie, w budynkach grożących zawaleniem, przy wypadkach drogowych i w przestrzeniach zamkniętych. Między akcjami konserwuje sprzęt, uczestniczy w szkoleniach, ćwiczeniach i utrzymuje sprawność fizyczną. Na stanowisku wykorzystuje się:

pojazdy ratowniczo-gaśnicze, drabiny mechaniczne i podnośniki;
aparaty ochrony układu oddechowego;
węże, prądownice, motopompy i gaśnice;
sprzęt do ratownictwa technicznego – narzędzia hydrauliczne, piły, rozpieracze;
sprzęt do ratownictwa wysokościowego i wodnego;
środki łączności i kamery termowizyjne.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

oparzenia płomieniem, gorącymi gazami i nagrzanymi elementami;
przegrzanie organizmu w odzieży specjalnej i obciążenie cieplne;
zawalenie konstrukcji, spadające elementy i zasypanie;
upadek z wysokości przy drabinach, dachach i ratownictwie wysokościowym;
wybuch i wtórne pożary, rozprzestrzenianie się ognia;
porażenie prądem elektrycznym przy sieciach i instalacjach pod napięciem;
ostre krawędzie i szkło przy cięciu karoserii i konstrukcji;
hałas syren, pił i sprzętu hydraulicznego;
wypadek drogowy przy dojeździe i na miejscu zdarzenia.

Czynniki chemiczne:

dym i produkty spalania – tlenek węgla, cyjanowodór, sadza;
substancje niebezpieczne uwolnione w pożarze lub wypadku transportowym.

Czynniki biologiczne:

kontakt z krwią i płynami ustrojowymi poszkodowanych,
ukąszenia i użądlenia przy usuwaniu gniazd owadów.

Czynniki psychofizyczne:

wysiłek fizyczny o dużej intensywności, dźwiganie i przenoszenie poszkodowanych;
stres traumatyczny i narażenie na widok cierpienia oraz śmierci;
praca zmianowa i nocna, zakłócenie rytmu snu.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku strażaka.

Środki ochrony indywidualnej

ubranie specjalne, hełm, rękawice i buty strażackie – oparzenia, przegrzanie, ostre krawędzie, zawalenie konstrukcji;
aparat ochrony układu oddechowego ze sprężonym powietrzem – dym, substancje niebezpieczne;
ubranie ochrony chemicznej przy zdarzeniach z substancjami niebezpiecznymi – substancje niebezpieczne;
uprząż, linki i sprzęt do asekuracji – upadek z wysokości;
rękawice ochronne jednorazowe i okulary przy kontakcie z poszkodowanym – kontakt z krwią;
ochronniki słuchu – hałas;
rękawice dielektryczne i obuwie dielektryczne przy sieciach elektrycznych – porażenie prądem;
odzież chroniąca przed owadami i kombinezon przy usuwaniu gniazd – użądlenia.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

pojazdy i sprzęt z regularnymi przeglądami i konserwacją – wypadek drogowy, wybuch;
rozpoznanie zagrożeń kamerą termowizyjną i miernikami gazów – wybuch, zawalenie konstrukcji, dym;
podpory i stabilizacja konstrukcji w ratownictwie technicznym – zawalenie konstrukcji;
drabiny i podesty zgodne z normami oraz zabezpieczenia krawędzi przy pracy na dachu – upadek z wysokości;
narzędzia hydrauliczne z osłonami i zabezpieczeniem krawędzi blach – ostre krawędzie, hałas;
wyłączenie zasilania i potwierdzenie braku napięcia przed działaniem – porażenie prądem.

Środki organizacyjne

rotacja zadań, strefy odpoczynku i uzupełnianie płynów przy akcjach długotrwałych – przegrzanie, wysiłek fizyczny;
dowodzenie i zasady bezpieczeństwa na miejscu zdarzenia, w tym asekuracja i wyznaczenie strefy zagrożenia – oparzenia, wybuch, zawalenie konstrukcji, upadek z wysokości;
dekontaminacja po akcji i procedura postępowania po ekspozycji na krew – substancje niebezpieczne, kontakt z krwią, dym;
zasady jazdy pojazdami uprzywilejowanymi i szkolenia z doskonalenia techniki jazdy – wypadek drogowy;
pomoc psychologiczna po zdarzeniach, rozmowy interwencyjne – stres traumatyczny;
grafik służb uwzględniający odpoczynek po dyżurach – praca zmianowa;
rotacja stanowisk i ograniczenie czasu narażenia na hałas – hałas;
przebywanie w strefie zagrożenia wyłącznie w niezbędnej liczbie osób – wybuch;
zasady postępowania przy usuwaniu gniazd owadów, w tym ocena zagrożenia alergią – użądlenia.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla strażaka.

czynniki fizyczne – wysoka temperatura i promieniowanie cieplne, hałas, obciążenie cieplne odzieżą specjalną;
czynniki chemiczne – dym i produkty spalania, substancje niebezpieczne;
czynniki biologiczne – krew i płyny ustrojowe poszkodowanych, owady;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w aparatach ochrony układu oddechowego, praca na wysokości, wysiłek fizyczny, obciążenie psychiczne, praca zmianowa i nocna, kierowanie pojazdem uprzywilejowanym.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy