Operator urządzeń do produkcji włókien chemicznych – kod 813125 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator urządzeń do produkcji włókien chemicznych obsługuje linie przędzenia włókien poliestrowych, poliamidowych, polipropylenowych lub akrylowych – od suszenia i topienia granulatu przez przędzenie w dyszach, chłodzenie i rozciąganie na galetach po nawijanie przędzy lub cięcie włókna ciętego. Zakłada nitki na galety i nawijarki, wymienia dysze i pakiety filtracyjne, kontroluje temperatury i prędkości oraz usuwa zerwania.
Operator urządzeń do produkcji włókien chemicznych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, preferowane chemiczne, włókiennicze lub mechaniczne,
- znajomość technologii przędzenia ze stopu lub z roztworu i właściwości polimerów,
- sprawność manualna przy zakładaniu nitek na szybko obracające się elementy,
- uprawnienia UDT do obsługi wózka jezdniowego lub wciągnika – jeśli wymaga tego zakres pracy,
- umiejętność obsługi paneli operatorskich i odczytu parametrów procesu,
- gotowość do pracy zmianowej w ruchu ciągłym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- przędzarz włókien syntetycznych,
- operator przędzarki włókien chemicznych,
- operator linii przędzalniczej poliestru,
- aparatowy produkcji włókien,
- operator rozciągarki włókien.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badanie słuchu (audiometria),
- ocena układu oddechowego i skóry przy narażeniu na opary monomerów i olejów preparacyjnych,
- badanie wzroku przy pracy z cienkimi nitkami.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż bezpiecznego zakładania nitek na galety i nawijarki,
- instruktaż wymiany dysz i pakietów filtracyjnych oraz postępowania z gorącym stopem,
- instruktaż postępowania z substancjami chemicznymi stosowanymi w procesie na podstawie kart charakterystyki,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej.
Środowisko pracy
Operator pracuje w wielokondygnacyjnej hali przędzalni: na górnych poziomach znajdują się suszarki granulatu, wytłaczarki i belki przędzalnicze z dyszami o temperaturze sięgającej 300°C, niżej szyby chłodzące, galety i nawijarki pracujące z prędkością kilku tysięcy metrów na minutę. W hali panuje wysoki hałas, podwyższona temperatura przy belkach, a w powietrzu unoszą się opary olejów preparacyjnych i produktów rozkładu polimerów. Przy przędzeniu z roztworu stosuje się rozpuszczalniki, m.in. dimetyloformamid. Szpule i bobiny przewozi się wózkami. Na stanowisku wykorzystuje się:
- suszarki i krystalizatory granulatu, wytłaczarki i pompy przędzalnicze;
- belki przędzalnicze z dyszami i pakietami filtracyjnymi;
- galety, rozciągarki, teksturarki i nawijarki szybkoobrotowe;
- piece do wypalania dysz i myjki ultradźwiękowe;
- pistolet ssący do zakładania nitek;
- wózki do szpul i bobin, wciągniki do wymiany elementów.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie i wciągnięcie przez galety i nawijarki szybkoobrotowe,
- oparzenie gorącym stopem polimeru i elementami belki przędzalniczej,
- skaleczenie i otarcie przez biegnącą nitkę,
- hałas nawijarek, teksturarek i pistoletów ssących,
- mikroklimat gorący przy belkach i wytłaczarkach,
- poślizgnięcie na posadzce zanieczyszczonej olejem preparacyjnym,
- ręczne przenoszenie szpul i ciężkich elementów oraz wymuszone pozycje,
- upadek ze schodów i pomostów wielokondygnacyjnej hali.
Czynniki chemiczne:
- opary olejów preparacyjnych,
- produkty rozkładu termicznego polimerów, m.in. aldehyd octowy i kaprolaktam,
- dimetyloformamid przy przędzeniu z roztworu,
- pary glikolu trietylenowego i produkty spalania przy wypalaniu dysz.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa w ruchu ciągłym, w tym w porze nocnej,
- szybkie reagowanie na zerwania nitek przy wielu pozycjach jednocześnie,
- presja wydajności i jakości przędzy,
- monotonia czynności,
- praca stojąca i wysiłek fizyczny przy obchodach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora urządzeń do produkcji włókien chemicznych.
Środki ochrony indywidualnej
- przylegająca odzież robocza bez luźnych elementów, związane włosy, zakaz biżuterii – pochwycenie i wciągnięcie przez galety i nawijarki;
- rękawice termoizolacyjne, osłona twarzy i rękawy ochronne – oparzenie gorącym stopem, mikroklimat gorący;
- rękawice cienkie odporne na przecięcie przy pracy z nitką – skaleczenie i otarcie przez nitkę;
- ochronniki słuchu – hałas nawijarek i pistoletów ssących;
- półmaska z pochłaniaczem par organicznych przy pracach przy belkach i dyszach – opary olejów preparacyjnych, produkty rozkładu polimerów, dimetyloformamid, produkty wypalania dysz;
- rękawice chemoodporne butylowe przy przędzeniu z roztworu – dimetyloformamid;
- obuwie ochronne z podeszwą olejoodporną i antypoślizgową – poślizgnięcie, ręczne przenoszenie ciężkich elementów, upadek ze schodów.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony i blokady drzwiczek nawijarek, wyłączniki awaryjne przy galetach – pochwycenie i wciągnięcie;
- izolacja termiczna belek i ekrany przy wytłaczarkach – oparzenie gorącym stopem, mikroklimat gorący;
- odciągi miejscowe przy dyszach i piecach do wypalania, wentylacja nawiewna hali – opary olejów, produkty rozkładu polimerów, dimetyloformamid, glikol i produkty spalania, mikroklimat gorący;
- obudowy dźwiękochłonne i tłumiki pistoletów ssących – hałas;
- zbieranie wycieków oleju i posadzki antypoślizgowe – poślizgnięcie;
- wózki i wciągniki do szpul i pakietów, podesty o regulowanej wysokości – ręczne przenoszenie, wymuszone pozycje, praca stojąca;
- barierki i oświetlenie schodów i pomostów – upadek ze schodów i pomostów;
- automatyczne systemy wykrywania zerwań i wymiany szpul – szybkie reagowanie na zerwania, monotonia, presja wydajności.
Środki organizacyjne
- instrukcja zakładania nitek pistoletem i zakaz sięgania do pracujących galet – pochwycenie i wciągnięcie, skaleczenie przez nitkę;
- procedura wymiany dysz i pakietów z czasem na schłodzenie i pracą w parach – oparzenie gorącym stopem;
- przerwy w chłodniejszym pomieszczeniu i dostęp do napojów – mikroklimat gorący, wysiłek fizyczny;
- pomiary hałasu i czynników chemicznych w hali – hałas, opary i produkty rozkładu, dimetyloformamid;
- grafik zmian z odpoczynkiem i rotacja stanowisk – praca zmianowa i nocna, monotonia, praca stojąca;
- przydział liczby pozycji na operatora dostosowany do możliwości obsługi – szybkie reagowanie na zerwania, presja wydajności.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora urządzeń do produkcji włókien chemicznych.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat gorący, dźwiganie i wymuszona pozycja ciała, praca stojąca, praca przy gorących powierzchniach;
- czynniki chemiczne – oleje preparacyjne (mgła olejowa), aldehyd octowy, kaprolaktam, N,N-dimetyloformamid, glikole;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn z szybkoobrotowymi elementami, obsługa urządzeń transportu bliskiego (jeśli dotyczy), praca zmianowa w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- operator maszyn włókienniczych,
- operator wytłaczarki,
- pracownik zakładu chemicznego,
- technik technologii chemicznej.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).