Maszynista urządzeń pomocniczych elektrowni – kod 313109 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Maszynista urządzeń pomocniczych elektrowni obsługuje pompy wody zasilającej i chłodzącej, wentylatory, młyny węglowe, sprężarki, układy nawęglania, odpopielania i odsiarczania spalin. Uruchamia i zatrzymuje urządzenia zgodnie z poleceniami dyżurnego bloku, prowadzi obchody, kontroluje parametry pracy i usuwa drobne nieprawidłowości.
Maszynista urządzeń pomocniczych elektrowni – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie techniczne, najczęściej energetyczne, mechaniczne lub elektryczne,
- świadectwo kwalifikacyjne URE grupy 2 (E) na urządzenia cieplne, a przy obsłudze napędów elektrycznych także grupy 1 – w zakresie wynikającym z obsługiwanych urządzeń,
- znajomość schematów technologicznych bloku, instrukcji eksploatacji i zasad wydawania poleceń na pracę,
- umiejętność odczytu parametrów z aparatury kontrolno-pomiarowej i systemu sterowania,
- dobry stan zdrowia, sprawny słuch i wzrok, brak przeciwwskazań do pracy na wysokości i w hałasie,
- gotowość do pracy w systemie zmianowym, w tym w nocy, w niedziele i święta.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- maszynista urządzeń pomocniczych,
- maszynista pomp i wentylatorów,
- maszynista młynów węglowych,
- operator urządzeń pomocniczych bloku energetycznego,
- maszynista urządzeń pomocniczych bloku.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z uwzględnieniem narządu słuchu (audiometria) i wzroku,
- badanie spirometryczne i zdjęcie RTG klatki piersiowej przy narażeniu na pył węglowy i popioły,
- orzeczenie o braku przeciwwskazań do pracy na wysokości powyżej 3 m,
- ocena zdolności do pracy w nocy i w systemie zmianowym,
- ocena zdolności do pracy w przestrzeniach zamkniętych i ze sprzętem ochrony układu oddechowego – gdy pracownik uczestniczy w takich pracach.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp (instruktaż ogólny i stanowiskowy),
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych – nie rzadziej niż co roku,
- szkolenie z instrukcji eksploatacji urządzeń i instrukcji organizacji bezpiecznej pracy przy urządzeniach energetycznych,
- szkolenie z prac w przestrzeniach zamkniętych i w strefach zagrożenia wybuchem pyłu węglowego,
- szkolenie z używania sprzętu ochrony układu oddechowego i postępowania przy awariach,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach i porażeniu prądem.
Środowisko pracy
Maszynista urządzeń pomocniczych pracuje w kotłowni i maszynowni bloku, w budynkach nawęglania, odpopielania i instalacji odsiarczania spalin. Większość zmiany spędza na obchodach, przechodząc po pomostach, schodach i galeriach między pracującymi urządzeniami, w hałasie, pyle i podwyższonej temperaturze, a część czasu przy pulpicie lokalnym lub w nastawni. Kontroluje temperatury łożysk, ciśnienia, poziomy, szczelność rurociągów pary i wody oraz pracę przenośników taśmowych. Praca jest zmianowa, całodobowa, z koniecznością szybkiej reakcji przy zakłóceniach i awariach. Na stanowisku wykorzystuje się:
- pompy wody zasilającej, kondensatu i wody chłodzącej;
- wentylatory powietrza i spalin, młyny węglowe i podajniki węgla;
- przenośniki taśmowe nawęglania, układy odżużlania i odpopielania;
- sprężarki powietrza i instalacje sprężonego powietrza;
- instalacja odsiarczania spalin z młynami kamienia wapiennego;
- aparatura kontrolno-pomiarowa, przyrządy do pomiaru drgań i temperatury;
- radiotelefon i system łączności z nastawnią bloku.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- hałas przekraczający dopuszczalne wartości przy młynach, wentylatorach i pompach,
- oparzenie parą, gorącą wodą lub gorącymi powierzchniami rurociągów,
- pochwycenie przez ruchome elementy przenośników taśmowych, sprzęgieł i wałów,
- upadek z wysokości lub na tym samym poziomie na pomostach, schodach i galeriach,
- porażenie prądem przy napędach elektrycznych i rozdzielnicach lokalnych,
- wybuch pyłu węglowego w młynowni i na nawęglaniu,
- mikroklimat gorący w kotłowni i przy kanałach spalin,
- drgania mechaniczne przenoszone przez konstrukcje i urządzenia,
- uderzenie medium przy rozszczelnieniu rurociągów ciśnieniowych.
Czynniki chemiczne:
- pył węgla kamiennego lub brunatnego,
- pył popiołów lotnych zawierający krzemionkę krystaliczną,
- tlenek węgla i dwutlenek siarki przy nieszczelnościach kanałów spalin,
- pył kamienia wapiennego i gipsu w instalacji odsiarczania,
- chemikalia uzdatniania wody, np. amoniak i wodorotlenek sodu.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa i nocna,
- odpowiedzialność za ciągłość pracy bloku i bezpieczeństwo urządzeń,
- stres przy awariach i szybkim przełączaniu urządzeń,
- praca w pojedynkę podczas obchodów w oddalonych częściach zakładu,
- monotonia długich obchodów przy stabilnej pracy bloku.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku maszynisty urządzeń pomocniczych elektrowni.
Środki ochrony indywidualnej
- ochronniki słuchu (nauszniki lub wkładki) – hałas przy młynach, wentylatorach i pompach;
- kask ochronny z paskiem podbródkowym – upadek, uderzenie medium;
- odzież ochronna trudnopalna i antyelektrostatyczna – oparzenie, wybuch pyłu węglowego;
- rękawice ochronne termoizolacyjne – oparzenie gorącymi powierzchniami;
- półmaska z filtrem P3 lub FFP3 – pył węglowy, pył popiołów z krzemionką, pył kamienia wapiennego i gipsu;
- okulary lub gogle ochronne – pył, uderzenie medium, chemikalia uzdatniania wody;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – upadek na tym samym poziomie, przygniecenie;
- osobisty detektor tlenku węgla i dwutlenku siarki – tlenek węgla, dwutlenek siarki.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony przenośników, sprzęgieł i wałów, linki bezpieczeństwa wzdłuż taśm – pochwycenie przez ruchome elementy;
- izolacja termiczna rurociągów i oznakowanie gorących powierzchni – oparzenie;
- barierki, pomosty z kratami antypoślizgowymi i oświetlenie obchodów – upadek z wysokości i na tym samym poziomie;
- instalacje odpylające, zraszanie i odciąg pyłu, ochrona przeciwwybuchowa w młynowni – wybuch pyłu węglowego, pył węgla;
- stacjonarny system detekcji tlenku węgla i dwutlenku siarki – tlenek węgla, dwutlenek siarki;
- obudowy dźwiękochłonne i kabiny akustyczne nastawni – hałas, drgania mechaniczne;
- zabezpieczenia różnicowoprądowe i blokady napędów – porażenie prądem;
- wentylacja nawiewna i klimatyzowane pomieszczenia odpoczynku – mikroklimat gorący.
Środki organizacyjne
- system poleceń na pracę i blokowanie urządzeń przed pracami (LOTO) – pochwycenie, porażenie, uderzenie medium;
- łączność radiowa i meldowanie się w nastawni przy obchodach – praca w pojedynkę;
- harmonogram zmian z odpoczynkiem między zmianami i rotacją stanowisk – praca zmianowa i nocna, monotonia;
- instrukcje postępowania przy awariach i ćwiczenia awaryjne – stres przy awariach, odpowiedzialność za ciągłość pracy;
- ograniczenie czasu przebywania w strefach hałasu i gorąca, przerwy na regenerację – hałas, mikroklimat gorący;
- regularne sprzątanie pyłu węglowego i kontrola stref zagrożenia wybuchem – wybuch pyłu węglowego;
- karty charakterystyki i instrukcje postępowania z chemikaliami uzdatniania wody – amoniak, wodorotlenek sodu.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla maszynisty urządzeń pomocniczych elektrowni.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, mikroklimat gorący, praca na wysokości powyżej 3 m;
- czynniki chemiczne – pył węgla kamiennego lub brunatnego, pył zawierający krzemionkę krystaliczną (popioły lotne), tlenek węgla, dwutlenek siarki, pył wapienia i gipsu, amoniak, wodorotlenek sodu;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy urządzeniach energetycznych pod ciśnieniem i napięciem, praca w strefie zagrożenia wybuchem, praca zmianowa i w porze nocnej, praca w pojedynkę.
Podobne stanowiska
- pracownik elektrociepłowni,
- palacz kotłów,
- elektroenergetyk,
- technik utrzymania ruchu,
- pracownik stacji uzdatniania wody.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).