Zabiegowy balneologiczny – kod 532905 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Zabiegowy balneologiczny wykonuje w uzdrowiskach i sanatoriach zabiegi z wykorzystaniem naturalnych surowców leczniczych – kąpiele mineralne, siarczkowe i kwasowęglowe, okłady borowinowe, hydromasaże i inhalacje. Przygotowuje stanowisko i surowiec, pomaga pacjentom wejść do wanny i z niej wyjść, pilnuje czasu i temperatury zabiegu oraz obserwuje samopoczucie kuracjusza.
Zabiegowy balneologiczny – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie, zwykle z ukończonym kursem lub szkołą w zakresie zabiegów balneologicznych, masażu albo fizjoterapii – wymagania ustala zakład lecznictwa uzdrowiskowego,
- znajomość działania i przeciwwskazań do zabiegów wodoleczniczych, borowinowych i inhalacyjnych,
- umiejętność rozpoznania niepokojących objawów u pacjenta i udzielenia pierwszej pomocy,
- umiejętność bezpiecznej pomocy pacjentom o ograniczonej sprawności przy wejściu do wanny i basenu,
- odporność na pracę w wilgotnym i ciepłym pomieszczeniu,
- kultura osobista i życzliwość w kontakcie z kuracjuszami, często w podeszłym wieku,
- gotowość do pracy w systemie zmianowym, także w soboty.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- zabiegowa w sanatorium,
- pracownik zakładu przyrodoleczniczego,
- pracownik wodolecznictwa,
- balneotechnik,
- zabiegowiec.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z uwzględnieniem pracy w warunkach wilgoci, podwyższonej temperatury i dźwigania,
- ocena stanu skóry i układu oddechowego – przy pracy z wodami siarczkowymi, solankami i borowiną,
- szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B – zalecane przy kontakcie z pacjentami,
- badanie kandydata na kuracjusza nie zastępuje badań pracownika – ocenę przeciwwskazań prowadzi lekarz medycyny pracy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp (instruktaż ogólny i stanowiskowy),
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym postępowania przy zasłabnięciu pacjenta w wannie lub basenie,
- instruktaż obsługi wanien z hydromasażem, urządzeń do kąpieli gazowych i podgrzewaczy borowiny,
- szkolenie z ergonomii pomocy pacjentom i przenoszenia ciężarów,
- zapoznanie z procedurami higienicznymi i dezynfekcji wanien oraz basenów.
Środowisko pracy
Zabiegowy balneologiczny pracuje w zakładach przyrodoleczniczych uzdrowisk, w salach z wannami do kąpieli mineralnych, kabinami do okładów borowinowych i inhalatoriach. Powietrze jest ciepłe i bardzo wilgotne, posadzki są stale mokre, a w salach kąpieli siarczkowych i kwasowęglowych mogą gromadzić się gazy uwalniane z wody. W ciągu zmiany obsługuje kilkudziesięciu kuracjuszy, często starszych i z ograniczoną sprawnością, którym pomaga przy przebieraniu i wejściu do wanny. Przy zabiegach borowinowych przenosi i rozprowadza gorącą borowinę, a po każdym pacjencie myje i dezynfekuje stanowisko. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wanny do kąpieli mineralnych, siarczkowych, solankowych i kwasowęglowych;
- wanny z hydromasażem i perełkowe, natryski typu Szkocki;
- podgrzewacze i pojemniki na borowinę, prześcieradła i folie do okładów;
- inhalatory i urządzenia do inhalacji solankowych;
- termometry, zegary zabiegowe i system przywoławczy;
- podnośniki wannowe, uchwyty i stopnie;
- środki myjące i dezynfekcyjne do wanien i powierzchni.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- poślizgnięcie i upadek na mokrej posadzce,
- oparzenie gorącą borowiną, wodą lub parą,
- mikroklimat ciepły i wilgotny w salach zabiegowych,
- porażenie prądem przy urządzeniach do hydromasażu i podgrzewaczach w otoczeniu wody,
- dźwiganie wiader z borowiną i pomoc pacjentom przy wejściu do wanny,
- wymuszona, pochylona pozycja ciała przy wannach i leżankach,
- długotrwała praca w pozycji stojącej,
- promieniowanie jonizujące od radonu – w uzdrowiskach stosujących wody radoczynne.
Czynniki chemiczne:
- siarkowodór uwalniany z wód siarczkowych,
- ditlenek węgla gromadzący się nad wannami do kąpieli kwasowęglowych,
- aerozol solanki działający drażniąco na skórę i błony śluzowe,
- środki dezynfekcyjne na bazie chloru i związków nadtlenowych.
Czynniki biologiczne:
- bakterie z rodzaju Legionella w instalacjach ciepłej wody i natryskach,
- grzyby i bakterie wywołujące zakażenia skóry i paznokci w wilgotnym środowisku,
- kontakt z drobnoustrojami chorobotwórczymi przenoszonymi przez pacjentów.
Czynniki psychofizyczne:
- monotonia i powtarzalność czynności przy dużej liczbie zabiegów,
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo pacjentów w czasie zabiegu,
- stres przy nagłym pogorszeniu stanu zdrowia kuracjusza,
- kontakt z pacjentami wymagającymi, zdezorientowanymi lub niesprawnymi,
- praca zmianowa i presja harmonogramu zabiegów.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku zabiegowego balneologicznego.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie antypoślizgowe, zakryte, przeznaczone do pomieszczeń mokrych – poślizgnięcie i upadek, grzyby skóry stóp;
- rękawice ochronne nitrylowe przy dezynfekcji i kontakcie ze skórą pacjenta – środki dezynfekcyjne, drobnoustroje od pacjentów, aerozol solanki;
- rękawice termoizolacyjne i fartuch wodoodporny przy borowinie – oparzenie gorącą borowiną i wodą;
- odzież robocza z tkanin oddychających – mikroklimat ciepły i wilgotny;
- kremy ochronne i regenerujące do rąk – podrażnienie skóry przez wodę mineralną i dezynfekanty;
- osobisty detektor siarkowodoru lub ditlenku węgla (tam, gdzie wynika to z oceny zakładu) – siarkowodór, ditlenek węgla.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wentylacja mechaniczna z wyciągiem przy poziomie posadzki w salach kąpieli kwasowęglowych i z wyciągiem w salach siarczkowych – ditlenek węgla, siarkowodór, radon;
- stacjonarne czujniki gazów z sygnalizacją – siarkowodór, ditlenek węgla;
- posadzki antypoślizgowe, odwodnienia liniowe, maty i poręcze – poślizgnięcie i upadek;
- podnośniki wannowe, uchwyty i stopnie z poręczami – dźwiganie i pomoc pacjentom, pozycja pochylona;
- wózki do transportu borowiny i termostaty podgrzewaczy – dźwiganie wiader, oparzenie;
- zasilanie urządzeń przez wyłączniki różnicowoprądowe i obwody bardzo niskiego napięcia, przeglądy elektryczne – porażenie prądem;
- termiczna i chemiczna dezynfekcja instalacji ciepłej wody, badania wody na obecność Legionella – Legionella.
Środki organizacyjne
- instrukcje wykonywania zabiegów z czasem i temperaturą kąpieli, kontrola temperatury borowiny przed nałożeniem – oparzenie;
- procedury mycia i dezynfekcji wanien po każdym pacjencie, higiena rąk – drobnoustroje od pacjentów, grzyby i bakterie;
- system przywoławczy, stały nadzór nad pacjentem i procedura postępowania przy zasłabnięciu – stres przy pogorszeniu stanu pacjenta, odpowiedzialność za bezpieczeństwo;
- pomoc drugiej osoby przy pacjentach niesprawnych – dźwiganie, pozycja wymuszona, kontakt z pacjentami niesprawnymi;
- przerwy w chłodniejszym pomieszczeniu i dostęp do napojów – mikroklimat ciepły i wilgotny, praca stojąca;
- pomiary stężeń siarkowodoru, ditlenku węgla i radonu w salach zabiegowych – siarkowodór, ditlenek węgla, promieniowanie jonizujące;
- rotacja między rodzajami zabiegów i realny harmonogram przyjęć – monotonia, presja harmonogramu, praca zmianowa.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla zabiegowego balneologicznego.
- czynniki fizyczne – mikroklimat ciepły i wilgotny, praca w pozycji wymuszonej (pochylonej), długotrwała pozycja stojąca, ręczne przenoszenie ciężarów, promieniowanie jonizujące – radon (w uzdrowiskach z wodami radoczynnymi);
- czynniki chemiczne – siarkowodór, ditlenek węgla, aerozol solanki, środki dezynfekcyjne zawierające chlor;
- czynniki biologiczne – bakterie Legionella, grzyby i bakterie wywołujące zakażenia skóry, drobnoustroje przenoszone przez pacjentów;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w pomieszczeniach mokrych, kontakt z gorącymi surowcami leczniczymi, pomoc pacjentom o ograniczonej sprawności, praca zmianowa.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).