Operator urządzeń do formowania i przetwórstwa włókna szklanego – kod 818105 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator urządzeń do formowania i przetwórstwa włókna szklanego obsługuje stanowiska wyciągania włókna z dysz platynowo-rodowych pod wanną szklarską, nawijarki rovingu i przędzy, cięciarki włókna ciętego oraz linie do produkcji mat i tkanin szklanych. Kontroluje temperaturę dysz, nanoszenie preparacji, naciąg i nawój, usuwa zerwania włókien, wymienia szpule i pakuje gotowe wyroby.
Operator urządzeń do formowania i przetwórstwa włókna szklanego – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, najlepiej techniczne o profilu ceramicznym, chemicznym lub mechanicznym,
- przyuczenie do obsługi stanowisk wyciągowych, nawijarek i cięciarek na konkretnej linii,
- umiejętność odczytu parametrów z paneli sterowania i prowadzenia dokumentacji zmianowej,
- dobra sprawność manualna, koordynacja ruchowa i spostrzegawczość,
- brak przeciwwskazań do pracy w wysokiej temperaturze, hałasie i w systemie zmianowym,
- zaświadczenie kwalifikacyjne UDT – jeżeli operator przewozi szpule i palety wózkiem jezdniowym podnośnikowym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator linii włókna szklanego,
- operator produkcji włókna szklanego,
- operator nawijarki rovingu,
- operator linii mat szklanych,
- pracownik produkcji włókna szklanego.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badanie słuchu (audiometria) przy pracy w hałasie,
- ocena stanu skóry i układu oddechowego, w tym spirometria – przy narażeniu na pył włókien szklanych i pary żywic,
- badanie okulistyczne przy pracy w promieniowaniu podczerwonym od dysz i wanny.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi stanowisk wyciągowych, nawijarek, cięciarek i linii mat zgodnie z instrukcjami producenta,
- szkolenie z postępowania z substancjami chemicznymi na podstawie kart charakterystyki preparacji i spoiw,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach termicznych,
- szkolenie UDT z obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych – jeżeli wymaga tego zakres obowiązków.
Środowisko pracy
Operator pracuje w hali produkcyjnej zakładu włókien szklanych, na poziomie stanowisk wyciągowych pod wanną szklarską oraz przy liniach przetwórstwa. Przy dyszach temperatura stopionego szkła przekracza 1200°C, a od wanny i kanałów zasilających dochodzi silne promieniowanie cieplne. Włókna są nawilżane preparacją, dlatego posadzki bywają mokre i śliskie. Linie mat i tkanin pracują z dużą prędkością, mają wałki, noże i suszarnie, a w powietrzu unosi się pył i drobne odłamki włókien. Praca odbywa się w ruchu ciągłym, na trzy lub cztery zmiany. Na stanowisku wykorzystuje się:
- stanowiska wyciągowe z dyszami platynowo-rodowymi i natryskiem wodnym;
- urządzenia do nanoszenia preparacji (apretury) na włókno;
- nawijarki rovingu i przędzy oraz cięciarki włókna ciętego;
- linie do produkcji mat szklanych z nanoszeniem spoiwa i suszarnią;
- szpule, wózki ręczne i wózki jezdniowe do transportu nawojów;
- panele sterowania, pirometry i przyrządy kontrolne;
- owijarki i stanowiska pakowania wyrobów gotowych.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- promieniowanie cieplne i podczerwone od dysz i wanny szklarskiej,
- oparzenia przy kontakcie ze stopionym szkłem i gorącymi elementami dysz,
- hałas nawijarek, cięciarek i wentylatorów,
- pochwycenie przez obracające się wałki i bębny nawijarek,
- skaleczenia i wbicia włókien szklanych w skórę,
- cięcie przez noże cięciarek i krajarki mat,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce przy stanowiskach wyciągowych,
- uderzenie przez wózki jezdniowe i spadające szpule.
Czynniki chemiczne:
- pył i odłamki włókien szklanych podrażniające skórę, oczy i drogi oddechowe,
- składniki preparacji – silany i emulsje polimerowe,
- pary spoiw do mat, w tym formaldehyd i styren uwalniany z niektórych spoiw i żywic.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- obciążenie cieplne organizmu,
- wymuszone pozycje i powtarzalne ruchy przy zakładaniu włókna na nawijarki,
- ręczne przenoszenie szpul i rolek,
- monotonia i stała koncentracja na przebiegu procesu.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora urządzeń do formowania i przetwórstwa włókna szklanego.
Środki ochrony indywidualnej
- ubranie z tkanin trudnopalnych i odpornych na ciepło, osłona twarzy z filtrem podczerwieni – promieniowanie cieplne i podczerwone, oparzenia, obciążenie cieplne;
- rękawice odporne na ciepło i na przecięcie – oparzenia, cięcie przez noże, wbicia włókien;
- odzież z długim rękawem o ścisłym splocie, krem ochronny – pył i odłamki włókien szklanych;
- półmaska z filtrem P2 lub maska z pochłaniaczem par organicznych – pył włókien szklanych, pary spoiw, formaldehyd, styren;
- okulary ochronne z osłonami bocznymi – odłamki włókien, składniki preparacji;
- ochronniki słuchu – hałas;
- obuwie robocze z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie, spadające szpule.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony termiczne i ekrany przy stanowiskach wyciągowych, nadmuch powietrza chłodzącego – promieniowanie cieplne, obciążenie cieplne;
- osłony stałe i blokowane wałków, bębnów i noży z wyłącznikami awaryjnymi – pochwycenie, cięcie przez noże;
- miejscowe odciągi przy cięciarkach i wentylacja ogólna z odciągiem nad suszarnią mat – pył włókien szklanych, pary spoiw, formaldehyd, styren;
- dozowanie preparacji w układach zamkniętych – składniki preparacji;
- wygłuszenie i obudowy dźwiękochłonne nawijarek – hałas;
- odwodnienie i kratki ściekowe, posadzki antypoślizgowe – poślizgnięcie;
- wydzielone drogi transportowe, lustra i ograniczenie prędkości wózków – uderzenie przez wózki;
- podnośniki i manipulatory do szpul – ręczne przenoszenie szpul i rolek, spadające szpule.
Środki organizacyjne
- instrukcje stanowiskowe i zakaz usuwania zerwań przy pracujących wałkach – pochwycenie, cięcie;
- harmonogram przerw w pomieszczeniu chłodniejszym i dostęp do napojów – obciążenie cieplne, promieniowanie cieplne;
- pomiary hałasu, pyłu, formaldehydu i styrenu w środowisku pracy – hałas, pył włókien szklanych, pary spoiw;
- karty charakterystyki i oznakowanie preparacji i spoiw – składniki preparacji, pary spoiw;
- rotacja czynności i ergonomiczna organizacja wymiany szpul – wymuszone pozycje, powtarzalne ruchy, ręczne przenoszenie;
- grafik zmian zgodny z przepisami o odpoczynku dobowym – praca zmianowa, praca w porze nocnej;
- bieżące sprzątanie wycieków i odpadów włókien – poślizgnięcie, wbicia włókien;
- automatyczna sygnalizacja odchyleń procesu i przerwy na odpoczynek – monotonia, stała koncentracja.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora urządzeń do formowania i przetwórstwa włókna szklanego.
- czynniki fizyczne – hałas, promieniowanie podczerwone, mikroklimat gorący, pył włókien szklanych (włókna szklane ciągłe);
- czynniki chemiczne – formaldehyd, styren, składniki preparacji (silany, emulsje polimerowe);
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn z ruchomymi elementami i nożami, kontakt ze stopionym szkłem, ręczne przenoszenie ciężarów, praca zmianowa i w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- operator maszyn szklarskich,
- operator maszyn włókienniczych,
- hutnik,
- operator pieca przemysłowego,
- operator wytłaczarki.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).