Chirurg stomatologiczny

Chirurg stomatologiczny – kod 226201 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz dentysta – specjalista chirurgii stomatologicznej”. Chirurg stomatologiczny wykonuje zabiegi w obrębie jamy ustnej i kości szczęk. Usuwa zęby zatrzymane i trudne do ekstrakcji, przeprowadza resekcje wierzchołków korzeni, wszczepia implanty, wykonuje podniesienie dna zatoki szczękowej i przeszczepy kości, pobiera wycinki do badań i leczy powikłania pozabiegowe.

Chirurg stomatologiczny – wymagania w stosunku do pracownika

prawo wykonywania zawodu lekarza dentysty przyznane przez okręgową radę lekarską;
tytuł specjalisty chirurgii stomatologicznej lub odbywanie specjalizacji w tej dziedzinie;
szkolenie z ochrony radiologicznej pacjenta wymagane przy zlecaniu i wykonywaniu badań RTG i CBCT;
umiejętność prowadzenia znieczuleń miejscowych i postępowania w stanach nagłych w gabinecie;
znajomość zasad aseptyki chirurgicznej i postępowania po ekspozycji zawodowej na krew;
dobra sprawność manualna i ostrość wzroku, także przy pracy w powiększeniu;
odporność na długotrwałą pracę w wymuszonej pozycji.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

chirurg dentysta,
lekarz dentysta chirurg,
specjalista chirurgii stomatologicznej,
stomatolog chirurg,
implantolog.

Badania

wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy;
badanie narządu wzroku przy pracy z lupą, mikroskopem i lampą operacyjną;
ocena zdolności do pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące, zgodnie z kategorią narażenia;
szczepienie przeciw WZW typu B i kontrola poziomu przeciwciał anty-HBs;
ocena stanu skóry rąk przy częstej dezynfekcji i pracy w rękawicach.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy;
szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat;
szkolenie w dziedzinie ochrony radiologicznej pacjenta;
szkolenie z postępowania po ekspozycji na krew i materiał potencjalnie zakaźny;
szkolenie z resuscytacji krążeniowo-oddechowej i użycia AED w gabinecie;
instruktaż obsługi fizjodyspensera, urządzenia do piezochirurgii i sprzętu do sedacji wziewnej;
szkolenie z gospodarki odpadami medycznymi.

Środowisko pracy

Chirurg stomatologiczny pracuje w gabinecie zabiegowym lub sali chirurgicznej poradni, kliniki albo szpitala, przy fotelu stomatologicznym z lampą operacyjną. Zabiegi trwają od kilkunastu minut do kilku godzin i wymagają pochylonej pozycji przy polu zabiegowym. Podczas cięcia kości wiertłami chirurgicznymi i piezochirurgii powstaje aerozol z krwią i śliną pacjenta. Lekarz pracuje z ostrymi narzędziami w ograniczonej przestrzeni jamy ustnej, często przy pacjentach zestresowanych. W pracowni wykonuje się zdjęcia RTG i tomografię wolumetryczną CBCT. Na stanowisku wykorzystuje się:

fotel stomatologiczny z lampą operacyjną i ssakiem chirurgicznym;
fizjodyspenser z kątnicą chirurgiczną i wiertłami do kości;
urządzenie do piezochirurgii i skaler ultradźwiękowy;
kleszcze ekstrakcyjne, dźwignie, skalpele, raspatory i igły do szycia;
zestawy implantologiczne i materiały kościozastępcze;
aparat do sedacji wziewnej podtlenkiem azotu, jeżeli gabinet ją stosuje;
aparat RTG wewnątrzustny i tomograf CBCT;
lupy zabiegowe lub mikroskop zabiegowy;
zestaw ratunkowy z defibrylatorem AED i tlenem.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

zakłucia igłą do znieczulenia i szycia oraz skaleczenia skalpelem;
promieniowanie jonizujące przy wykonywaniu zdjęć RTG i badań CBCT;
hałas fizjodyspensera, ssaka i urządzeń ultradźwiękowych;
wymuszona pozycja ciała, pochylenie i skręt tułowia przy długich zabiegach;
obciążenie narządu wzroku przy pracy w powiększeniu i silnym oświetleniu;
urazy oka przez odpryski kości, zębów i rozprysk płynów;
przeciążenie rąk i nadgarstków przy ekstrakcjach i dłutowaniu kości.

Czynniki chemiczne:

podtlenek azotu przy sedacji wziewnej pacjenta;
środki dezynfekcyjne do rąk i powierzchni, w tym preparaty alkoholowe i aldehydowe;
chlorheksydyna i podchloryn sodu stosowane do płukania pola zabiegowego;
lateks i przyspieszacze wulkanizacji w rękawicach, ryzyko alergii;
leki znieczulające miejscowo, w tym artykaina z adrenaliną, przy kontakcie ze skórą.

Czynniki biologiczne:

wirusy przenoszone przez krew – HBV, HCV i HIV – przy zakłuciach i skaleczeniach;
aerozol z krwią i śliną pacjenta przy cięciu kości wiertłami i piezochirurgii;
zakażenia dróg oddechowych przenoszone drogą kropelkową, w tym grypa i COVID-19;
bakterie z biofilmu instalacji wodnej unitu, w tym Legionella.

Czynniki psychofizyczne:

stres związany z odpowiedzialnością za powikłania, krwawienia i uszkodzenia nerwów;
praca z pacjentem lękowym i postępowanie w stanach nagłych w gabinecie;
długotrwała koncentracja przy zabiegach implantologicznych;
presja czasu wynikająca z harmonogramu przyjęć;
monotypowe ruchy rąk i długotrwała praca w pozycji siedzącej.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku chirurga stomatologicznego.

Środki ochrony indywidualnej

rękawice chirurgiczne bezlateksowe, przy zabiegach z kością podwójne – zakłucia, skaleczenia, HBV, HCV, HIV, alergia na lateks;
przyłbica lub okulary z osłonami bocznymi – urazy oka przez odpryski, rozprysk płynów, aerozol;
maska chirurgiczna typu IIR lub półmaska FFP2 – aerozol z krwią i śliną, zakażenia drogą kropelkową;
fartuch chirurgiczny barierowy – aerozol, krew i materiał potencjalnie zakaźny;
fartuch i osłona tarczycy z gumy ołowiowej przy obecności w strefie RTG – promieniowanie jonizujące;
lupy z oświetleniem LED dobrane do odległości roboczej – obciążenie narządu wzroku, wymuszona pozycja ciała;
krem ochronny i pielęgnacja rąk – środki dezynfekcyjne, chlorheksydyna.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

ssak chirurgiczny o dużej wydajności i ssak do aerozolu – aerozol z krwią i śliną, Legionella;
system odciągu gazów przy sedacji wziewnej i wentylacja gabinetu – podtlenek azotu;
pojemniki na ostre narzędzia przy stanowisku i narzędzia z zabezpieczeniem – zakłucia, skaleczenia;
osłony stałe i sterowanie ekspozycją RTG spoza pomieszczenia – promieniowanie jonizujące;
fotel lekarza z podparciem i ergonomiczne ustawienie unitu – wymuszona pozycja ciała, przeciążenie rąk;
dezynfekcja i filtracja instalacji wodnej unitu – Legionella;
urządzenia o niskim poziomie hałasu – hałas fizjodyspensera i ssaka.

Środki organizacyjne

procedura poekspozycyjna z dostępem do profilaktyki w ciągu kilku godzin – HBV, HCV, HIV;
szczepienie przeciw WZW typu B – HBV;
planowanie przerw i zmiana pozycji między zabiegami – wymuszona pozycja ciała, monotypowe ruchy, przeciążenie rąk;
harmonogram przyjęć uwzględniający czas zabiegów złożonych – presja czasu, długotrwała koncentracja;
ćwiczenia postępowania w stanach nagłych w zespole – stres, postępowanie w stanach nagłych;
szczegółowa kwalifikacja i zgoda pacjenta na zabieg – odpowiedzialność za powikłania;
wybór rękawic bezpudrowych bez lateksu i preparatów o łagodnym składzie – alergia, środki dezynfekcyjne.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla chirurga stomatologicznego.

czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące, hałas, wymuszona pozycja ciała, obciążenie narządu wzroku przy pracy w powiększeniu;
czynniki chemiczne – podtlenek azotu, środki dezynfekcyjne zawierające aldehydy i alkohole, chlorheksydyna, podchloryn sodu, lateks;
czynniki biologiczne – wirus zapalenia wątroby typu B i C, HIV, aerozol biologiczny z krwią i śliną, Legionella;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z ostrymi narzędziami – ryzyko zakłucia, odpowiedzialność za życie i zdrowie pacjenta, stres.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy